Я къалачIун...

Жунма чIявуну баяй «я лавчIун бур», «ява, янил къахьун пув-пув уча» тIисса махъру. Бур цаппарасса я къалачIайссар, бусурманнан мунин вих хьун къабучIиссар тIиссагу. Аммарив МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттава жунма кIул хъанай бур янил шаву мяйжансса иш бушиву. ЧIявучин я арамтурайн лачIайссар кунугу бур.
ХIадисраву увкуну бур: «Цидунугу ххуйсса ккарксса инсаннал «Машааллагьу ля кьуввата илля биллягь» учирча, мунийну янил шаврия уруччинтIиссар». Ца чIумал МухIаммад Идавс ﷺ цала щарссанил Умму Саламатлул къатлуву унува, ганан ккавкссар кIяла ларгсса лажин дусса чIивисса душ. «Ва душ янил хьуну бур, ванин чара бакъа дару бан аьркинссар», – увкуссар Идавсил ﷺ.
Оьсман-асхIаблун ккаккан ххуйсса оьрчI ххал хьувкун, ганай я къалачIунширул увкуссар: «Ванал лунттубакIрай лухIисса ттангъа дувара» – куну.
Цалва душнил арсру ХIасан ва ХIусайн янил къахьуншиврул Идавсил ﷺ укунсса дуаь дуккайсса диркIссар: «Аоьзу би-калимати-ллагьи т-таммати мин кулли шайтIанин ва гьамматин ва мин кулли аьйнин ламматин» (Бухари). Ва хIадисрайн бувну, жунмагу хъинссар ва дуаь дуккаван жулва оьрчIайн я къалачIуншиврул.
Ибну Аьсакирдул Аьли-асхIаблуя бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Ца чIумал Жабраил малаикнан МухIаммад Идавс ﷺ лявкъуссар хъинну къума лавгун. Жабраиллул цIувххуссар, ина ссал къума увра куну. Идавсил ﷺ бувсъссар ХIасан ва ХIусайн ялавчIун къашавай шаний бушиву. Яла Жабраиллул увкуссар: «Я лачIаву – мяйжансса задрихха, ина мий я лачIаврия буруччайсса мукъурттийну къабурувччуссияв? – куну. Ми цуми махърур? – цIувххуссар Идавсил ﷺ. «Аллагьумма за-султIанил аьзими ва манил кьадими зал-важгьил карими валиял калимати ттаммати ва дяъватил мустжабати аьфил ХIасана ва ХIусайна мин анфусил жинни ва аъюнил инси» – увкуссар Жабраиллул. Идавсил ﷺ вай махъру учайхтту ХIасан ва ХIусайн лавай бивзун тIуркIу тIун бивкIссар, бувагу къашавай къабивкIсса кунма.
Яла Идавсил ﷺ увкуссар чIаравминнахь: «Зулва оьрчIру ва хъами ва дуаь дуклай буруччияра. Янил шаврия ххассал байсса ва куннасса цамур дуаь дакъассар», – куну (Тафсир Ибну Касир). Ва дуаь дуккайсса чIумал ХIасан ва ХIусайн тIисса цIардан кIанай жула оьрчIал цIарду учайссар.
Инсантурайн бакъасса, я лачIайссар хIайвантрайн ва лелуххантрайнгума. Жабирдул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Янил шаву – хIакьсса задри. Мунил инсан гьаттавун, варани кIункIурдувун гьан бувайссар», – куну.
Янил хьума хъин уваншиврул дуккайсса дуаьртту ва байсса дарманнугу буссар. Ми байссар янил хьуманангу янил увманангу. Вищава цакуну цама янил къахьуншиврул, мунал чурххал, янналул, хъуслил ххуйшиву ккаккайхту учин аьркинссар: «Машааллагь. Ля кьуввата илля биллагь» ягу «Табарака Ллагьу ахIсанул-халикьин», ягу «Аллагьумма барик аьлайгьи», «Аллагьумма барик фигьи».
Цаманал инава янил къааншиврул дурну хъинмур:
- Идавсияту ﷺ жучIанна дирсса азкарду, дуаьртту мудан дуклакаву;
- ЧIявуну «АльхIам», «Аятуль-Курси», «Кьулгьу», «Фалакь», «Нас» буккаву;
- Янил къахьуншиврул дуккайсса дуаьртту дуккаву;
- Арамтуралгу хъаннилгу багьайсса куццуй янна лаххаву, аьврат кIучI даву. Диндалул ккаккан бувсса куццуй янна къалаххайма цалчин бунагьравун агьлагьиссар, кIилчин янил шаврил ва цаймигу азарду лахъаврил нигь дуссар;
- Янил хьун бюхъайсса инсаннал ххуйшиву чил ярунния кIучI даву;
- Аьркиншиву дакъанура янил хьун бюхъайсса кIанайн къалагаву;
Жула Идавс ﷺ янил хьусса чIумал, Жабраил малаикнал му хъин увссар укунсса дуаь дурккуну: «Бисмиллагьи юбрика ва мин кулли даин яшфика ва шарри хIасидин из хIасада ва шарри кулли зи аьйнин». Цамур хIадисраву бувсун бур Жабраил малаикнал укунсса дуаь дурккушиву: «Бисмиллагьи аркьика мин кулли шайин юъзика мин шарри кулли нафсин ав аьйни хIасидин Аллагьу яшфика бисмиллагьи аркьика» (Муслим).
Идавс ﷺ янил хьусса чIумал, ганал щарссанил Аьишатлул га хъин увссар ганал хъазамрай кагу дирхьуну вай махъру тикрал буллай: «ИмсахIил баъса рабба н-наси биядика ш-шифау ля кашифа лягьу илла анта».
Вийва я лавчIсса хIисав хьурча бувну хъинмур:
- Вила пикрилий инава янил увнамахь гъуслу бува, чурх шюша учаву. ХIадисраву увкуну бур: «Цаманал вихьва чурх шюша учирча, рязи хьу», – куну.
- КIай ялув чирчусса дуаьртту дуккаву;
- ЧIявуну «Фалакь» ва «Нас» буккаву.
Вилва оьрчIай ягу хъусливу я лачIун бюхъайсса зад чIалай духьурча, «Фалакь» ва «Нас» сурардугу бувккуну, ва дуаь дуккайссар: «Аллагьумма барик лагьу́ ва ла тазуррагьу. Машааллагьу ля кьуввата илля биллягь». Янил къахьун «пу-пу» тIун аьркиншивугу дакъассар.
МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Янил шаву – мяйжанссар. Аллагьнал чичрулуяр хьхьичIун дуккайсса зад диркIссания, му янил шаву дикIанссия», – куну.