Бувгьу кьюнукьи

Бувгьу кьюнукьи

 

Ва нахIусса хIаллил ахъулсса цинявннан ххирар. ТIааьнсса тIин бушиву бакъасса, бувгьу кьюнукьи (клубника) инсаннал чурххал цIуллу-сагъшиврун хъинну мюнпатссар.

 

Клубника кIулну бивкIун бур сайки жула эра дайдишин 200-ку шиннардийва, машгьур хьуну бур XV-мур ттуршукулий, Европанавун лавсун бучIайхту. Ванил ватанну ккалли бувайссар Баргъбуккавал Азия. ХьхьичIппурттуву клубника цийнува цуппа ххяххайсса вахIшисса ахъулссану бивкIссар. Махъ байбивхьуссар ва ахъуву бугьлай, мукун бувгьумургу хIаллилмунияр хъунмасса ва нацIусса хъанан бивкIссар.

ХIакьинусса кьини дунияллий буссар бувгьу кьюнукьул 300-ннин бивсса журарду (сортру). Гайннул личIи-личIисса рангру дуссар, сайки буссар кIяласса, тIин ананасраха лавхьхьуссагу. Бельгиянаву буссар клубникалун хас бувсса музей.

Бувгьу кьюнукьул 100 граммраву буссар 41 килокалория. Муниву ххюттукалун хъинсса клетчатка гьарзассар. Ялун качар бивчуну ягу шавхьун, компот, мураппа дурнунияр, клубника бусса куццуй бувкуну ягу смузи, коктейль дурну хъинссар. КIиришиврул ванивусса чIявуми витаминну зия бувайссар.

Клубникалуву чIявуссар витамин С. Ванил 100 граммраву буссар инсаннан кьинилун аьркинсса С витаминдалул 98%. Мунивусса эллагиновая кислоталул кумаг бувайссар ракрал цIуцIавуртту хьун къадитан. Мюнпатссар клубника лякьлуву оьрчI бусса хъаннин, ваниву дуссар миннан аьркинсса фолиевая кислота.

Спортраха ягу захIматсса давриха зузиминан чара бакъасса магний буссар клубникалуву. Чурххаву магний чансса чIумал бюхъайссар къюкI гужну ришлан, бакI цIун, шану къабиллан, гуж чан хьун.

Клубника хъинссар ххуйну за дакIний личIаврин ва нервардан.

Буссар ваниву витаминну А, К, РР, Е ва В, мунин бувну, чурххал кIушиву гьарза къахьун, буч къахьун ччиминнан мюнпатссар.

Бувгьу кьюнукьувусса антиоксидантрал кумаг бувайссар лахъсса давление лагь дуван, буруччайссар атеросклерозрая, цаппара къюкIлил цIуцIавуртту дайщун дувайссар. Ванивусса калий ва магний хъинссар туннурдал цIуллушиврун.

Клубникалуву аскорбин кисолота чIяруссар лимондалувунияр, мунияту иммунитет цIакь дувайссар, инсаннал бурчу ва чIарардал тагьар къулай шайссар.

Машан ласайни язи бугьан аьркинссар хъиннува кIукIлу бакъасса, цуппа цIанну ятIулсса, хъуварду хъахъисса клубника. МицI щюллисса ягу бикъавсса кIанттурду бумунил тIин къанахIуссар. Машан ласуннин ссунтI увкуну ххал бувангу бюхъантIиссар: нацIусса кьункьан кIанай туршсса кьанкь ришлай духьурча, му клубникалун 2-3 гьантта хьуссар, зия хъанай байбивхьуссар.

Бувгьу кьюнукьи хъиннува гьарза бавугу къахъинссар, цIуллу-сагъсса инсаннан бучIиссар кьинилун 300-400 грамм, ххишала къахъинссар. Аллергия шайминнал ва сситтул пурпуххилуву хъунисса чартту буминнал личIлулну букан аьркинссар. ЦIумулул, ххюттурдал къашавайминнангу цал духтурнащал маслихIат ккаккарча хъинссар.

ЦIуллуну битаннав!

 

Аминат Аьлиева

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....