Suallariniz

Сатыҹы вә ја алыҹы алгы-сатгы мүгавиләсиндә ашағыдакы шәртләри мүәјјән едә биләрми: мәсәлән, алыҹы малын јенидән сатылмасы һалында ону сатын алдығы шәхсдән башга һеч кимә сатмасын; вә ја сатыҹы парчадан палтар тикәрсә алыҹы ону алар?

Алгы-сатгы сөвдәсинин етибарсыз сајылдығы әсас шәртләрдән бири мал сатаркән сатыҹы вә ја алыҹы тәрәфиндән шәртләрин олмамасыдыр. Јәни сөвдә бағлајаркән тәрәфләрин онун маһијјәтинә зидд шәртләр гојмаг һүгугу јохдур.

Сатыҹы дејирсә: “Мән бу машыны сәнә бу шәртлә сатырамки, сән дә мәнә өз машыныны сатарсан”, вә ја “Әҝәр ҝәләҹәкдә ону сатмаг истәсән, тәкҹә мәнә сатарсан”, вә ја “Мән бу машыны сәнә о шәртлә сатырам ки, сән ҝәләҹәкдә ону нә сатарсан, нә һәдијјә верәрсән, нә дә иҹарәјә верәрсән”; вә ја алыҹы дејәр: “Мән бу мәһсулу өзүн ону јығмаг шәрти илә сәндән алырам”, вә ја “Бу парчадан палтар тикмәјин шәрти илә ону сәндән алырам”, онда бу ҹүр сөвдәләр етибарсыз сајылыр.

(“Әл-Мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб”, “Мүғни әл-“Мүһтаҹ”)

Јолда (сәфәрдә) оларкән намазда ардынҹа ҝедән имамын јолда олуб-олмадығыны билмәдән вә ја шүбһәләнәрәк намазы гысалтмаг нијјәти етмәк олармы?

Имамын јолчу олуб-олмадығы мәлум дејилсә, бу вәзијјәтдә намазы азалтмаг нијјәти едилә билмәз.

Әҝәр сиз шүбһә едирсинизсә вә ја имамын јола чыхыб-чыхмадығыны билмирсинизсә, онда намазы гысалтмаг нијјәти едиб дөрд рәкәт намаз гылмаг лазымдыр, һәтта әҝәр имам јолчу олуб о да намазы гысалтса да. Бунун сәбәби - намазда имамын ардынҹа ҝедән (мәмум), әмин олмајараг намазы гысалтмаг нијјәти етмишдир. Намазын гысалдылмасына иҹазә верилмәси үчүн әминлијин олмасы зәрури шәртдир.

“Бүшра әл-Кәрим”, “Түһфәт әл-Мүһтаҹ”)

Доғруданмы, әҝәр шәхс сон бир рүкәтли витр-намазыны гылмаса, әввәлки витр-намаз рәкәтләрини јеринә јетирдијинә ҝөрә мүкафат алмаз?

Мәсәлән, витр намазы нијјәти илә он рүкәт гылсан, амма сонунҹуну јеринә јетирмәсән, он рүкәт гылдығына ҝөрә намаз гылан витр намазы үчүн кими мүкафат алар. Бунунла бирликдә, сон рүкәтсиз витр намазыны гылараг, о әсас мүкафаты алса да, там һүгуглу витр намазынын әвәзини әлдән бурахыр.

(“Һашијә әл-Бүҹәјрәми”)

Гурана әл гојмагла анд ичмәк шәртдирми? Әҝәр беләдирсә, белә бир анды позмаға ҝөрә әлавә ҹәримәләр вармы? Әкс тәгдирдә, нијә мүбаһисәли һалларда бу формада анд ичирләр?

Анд ичмәјин һәгигилији үчүн ону демәк кифајәтдир. Илаһи Китаба әл гојуб анд ичмәк онун ҝерчәклији үчүн шәрт дејил вә ону позмаға ҝөрә анды позмаға ҝөрә верилән ади ҹәримәдән башга әлавә ҹәримәләр јохдур.

Бу ҹүр формаларда анд ичмәјә ҝәлдикдә исә, бу, анд ичәни горхутмаг вә онун анда мәсулијјәтлә јанашмасы үчүн едилир. Вә мүбаһисәли мәсәләләрдә анд ичәркән бу ҹүр шәртиликләр арзуолунандыр.

(“Түһфәт әл-Мүһтаҹ”, “Һашијә әш-Ширвани”)

Натәмизлијин дүшдүјү јердән су кечмирсә, дөшәмәнин орасыны неҹә тәмизләмәк олар? Су төкмәк кифајәтдирми? Әҝәр беләдирсә, сујун јајылдығы јер мурдар сајылырмы?

Бу һалда, әҝәр натәмизлик нәзәрә чарпырса (онун әламәтләри вар - рәнҝ, дад, гоху), ејни заманда нә өзү, нә дә дүшдүјү јер нәм (јаш) дејилсә, ону садәҹә олараг тәмизләмәк кифајәтдир вә бу јери су илә јумаг мүтләг дејил.

Әҝәр мурдарлыг вә ја онун дүшдүјү јер нәмдирсә, онда илк нөвбәдә натәмизлији арадан галдырмаг лазымдыр ки, нишанәләри (рәнҝи, гохусу, дады) галмасын, сонра исә бу јери су илә јумалыдыр.

Әҝәр натәмизлик маједирсә вә дүшдүјү јерә һопмушса, онда бу јери су илә јахаламаг кифајәтдир. Әҝәр јерин сыхлығы вә с. сәбәбдән һопмајыбса, онда ораја су төкмәздән әввәл әламәтләр (рәнҝ, гоху, дад) јох олана гәдәр мурдарлығы гуру парча илә тәмизләмәк лазымдыр.

Гејд едәк ки, әҝәр о јери натәмизлијин бүтүн әламәтләриндән тәмизләмәк чәтиндирсә, онун үч әламәтиндән бири галарса, онда бағышланыр.

Әҝәр буну да етмәк чәтиндирсә, онда ики әламәтин олмасы да бағышланыр, лакин илк фүрсәтдә онлары арадан галдырмаг лазымдыр.

Әҝәр мурдарлығын јухарыда ҝөстәрилән әламәтләри јохдурса, онун дүшдүјү јерә садәҹә олараг су төкмәк кифајәтдир.

Сујун јајылдығы јер натәмизлик нишанәләри галмадыгда тәмиз сајылыр. Әҝәр онлар варса, онда белә бир јер мурдар сајылыр.

Бу гәрар ит вә донузла әлагәси олмајан чиркләнмәјә аиддир.

(“Түһфәт әл-Мүһтаҹ” “Һашијә әш-Ширвани” илә, “Фәтһ әл-Әллам”)

Әҝәр бошандыгдан сонра әр гадынын позғун һәјат тәрзи кечирәҹәјинә әминдирсә, бошанмаг олармы?

Әҝәр әр бошандыгдан сонра һәјат јолдашынын позғун һәјат тәрзи кечирәҹәјинә әминдирсә, онунла никаһ исә гадыны позғунлугдан хилас едирсә, бунун үчүн никаһы горумаг она чох зәрәр вермәјәҹәји тәгдирдә бошанмасына иҹазә верилмир. Әҝәр белә евлилијин сахланмасы она чох зәрәр верирсә, онда она бу никаһы сахламаг ваҹиб дејил.

(“Ианәт әт-Талибин”)

Мүсәлман вә гејри-мүсәлманлары вәһшиҹәсинә сыхышдыран сионис-тләрин дәстәјинә ҝедән мәһсуллары бојкот етмәк олармы?

Имам әл-Бухаринин “Сәһиһ” вә диҝәр мәнбәләрдә һәдис өтүрүлүр ки, бојкотун иҹазәсини бирбаша ҝөстәрир. Танынмыш сәһабәләрдән бири, Исламы гәбул едиб, тезликлә гурејшиләрә бојкот елан едәрәк, Јәмамәдән (Әрәбистан јарымадасынын мәркәзи һиссәсиндә әрази) Пејғәмбәрин иҹазәси истисна олмагла онлара бир чанта буғда да чатмајаҹағыны демишдир.

Бу гәрар фајда вә зәрәрин мүгајисә едилмәси гајдасына әсасән тәнзимләнир. Буна ҝөрә дә мүсәлман, бојкотун зүлм едәнләрә зәрәр верәҹәјини вә зүлм едәнләрә фајда верәҹәјини билдикдән сонра фәрди олараг мүсәлманлара гаршы мүһарибә едәнләрин мәһсулларындан имтина етмәк һүгугуна маликдир. Вә бунун үчүн о, Аллаһ дан мүкафат алар.

Үстәлик, бәзи имамлардан дүшмәнләрә мүсәлманлара гаршы ҝүҹләндирә биләҹәк бир шејдән тиҹарәт тәдарүкүнүн гадаған едилмәси барәдә мәлумат верилир (мүасир дөврдә исә пул - бу саһәдә әсас ҝүҹ мәнбәләриндән биридир), әҝәр тәдарүкүн дајандырылмасынын нәтиҹә верәҹәји ајдындырса.

Јухарыда ҝөстәриләнләр, зүлм едәнләрә һаглы олараг көмәк едән вә ја дәстәкләјән мәһсулларын бојкот едилмәсинә аиддир.

Мәсәлән, алынмыш торпаглардан алынан хаммалдан һазырланан мәһсуллар, мәсәлән, бу әразинин сујундан истифадә едәрәк һазырланан ичкиләр кими һаглы олараг онлара аид олмајан мәһсуллара ҝәлдикдә исә, буну биләнләр үчүн онлары залымлардан алмаг гәтиликлә гадағандыр (һарамдыр), чүнки сатыҹылар бу мәһсулларын гануни саһибләри дејилләр. Буна ҝөрә дә мүсәлманлар бу ҹүр мал алмагдан чәкинмәлидирләр.

Зорла алынмыш торпагларда тикилмиш вә фәалијјәт ҝөстәрән заводларда истеһсал олунан мәһсуллар исә бојкот едилмәлидир.

Ејни заманда зүлм едәнләрин мәһсулларынын бојкоту елә бир шәкилдә тәшкил едилмәлидир ки, о мәһз дүшмән үчүн һисс олунсун вә зүлм едәнләрин мөвгејини бөлүшмәјән вә ја дәстәкләмәјәнләр үчүн тәһлүкәсиз вә ја минимал олсун, истәр онлар һансыса мүгавилә бағлајан вә бојкотдан тәҹавүз едәнләрдән даһа чох әзијјәт чәкә билән мүсәлман ја да гејри-мүсәлманлардан олсун. Бунун үчүн сәлаһијјәтли игтисадчыларын рәјинә мүраҹиәт етмәк даһа јахшы оларды. Ҝүнаһсыз инсанлара мәнасыз зәрәрин ҝәтирилмәсини истисна етмәк үчүн бу мәсәләјә әтрафлы дүшүнәрәк вә пешәкарлыгла јанашмаг лазымдыр.

Гејд:

Гејд етмәк ваҹибдир ки, бојкот инсанын сечим азадлығына әсасланыр - кимдәнсә мал алмалы вә ја алмамалы - вә бунунла да зүлм едәнләрә тиҹари зәрәр вермәк үчүн мәһсул истеһлакындан имтина етмәји нәзәрдә тутур. Вә бу һеч бир јолла зүлм едәнләрин ширкәтләри илә әмәкдашлыг едәнләрин әмлакына физики зијан вә ја корлама вурмамалыдыр.

(“Фәтһ әл-Бари”, шәрһ “Әс-Сәһиһ” әл-Бухари, “Әл-Мүһәллә”)