Sevimli Peyğəmbərimizin ﷺ xarakterinin bəzi cizgiləri
Sevimli Peyğəmbərimizin ﷺ xarakterinin bəzi cizgiləri
(Dаvаmı. Bаşlаnğıcı әvvәlki nömrәmizdә).
7. Peyğəmbərin ﷺ dünya bər-bəzəyinə qarşı zahidliyi (maraqsızlığı).
Muhəmməd peyğəmbər ﷺ dünyəvi işlərdən ən çox uzaq duran insan idi; o, dünya gözəlliklərinə qapılmaz və onlara qarşı laqeyd olardı. Əgər o, dünyanın müxtəlif yerlərindəki hökmdarlar tərəfindən göndərilən hədiyyələri, müqəddəs döyüşlərdə əldə olunan qənimətləri və səhabələrin etdiyi sədəqələri zənginləşmək məqsədilə özünə saxlasaydı, şübhəsiz ki, dünyanın ən varlı insanı ola bilərdi. Lakin Peyğəmbər elə bir fədakarlıq və iradə nümayiş etdirdi ki, bunu nə bir hökmdar, nə də bir varlı şəxs bacarmışdı.
O, bu fani dünyanın ona tərəf axan var-dövlətinə tərəf heç baxmadı belə və könüllü olaraq yoxsulluğu seçdi. O, sadə, sıravi insanlardan daha yaxşı yeməklər yeməz, nəfis libaslar geyinməz, hökmdarlar kimi malikanə və saraylar tikdirməz, başqalarının etdiyi kimi öz zövcələrini naz-nemət içində yaşatmazdı. Onun zövcələri də dünya malını və bər-bəzəyini deyil, Uca Allahı və Onun Rəsulunu üstün tutub seçmişdilər. O, həmişə həsirin və ya torpağın üzərində oturardı. Üst libasını ikiqat qatlayar, onun üzərində yatar, heç vaxt yumşaq yataqda uyumazdı. Uca Allah ona buyurdu: «Əgər istəsən, Sənin üçün Məkkə ətrafını qızıla çevirərəm». O isə belə cavab verdi: «Xeyr, ey Rəbbim, ehtiyac yoxdur. Mən bir gün ac, bir gün tox olaram. Tox olduğum zaman Sənə həmd-səna edərəm, ac olduğum zaman isə Sənə dua edib yalvararam».
Bir dəfə Şamdan Adiy ibn Hatim adlı ağıllı və varlı bir şəxs Muhəmmədin ﷺ əslində kim olduğunu — hökmdar, yoxsa peyğəmbər olduğunu yoxlamaq və öyrənmək üçün gəlmişdi. Peyğəmbərin ﷺ evinə daxil olub alçaq tavanlı sadə bir otaq gördükdə ürəyində belə düşündü: «Xeyr, Allaha and olsun ki, bu adam hökmdar deyil, o, peyğəmbərdir». O, içəri girdiyi zaman sevimli Peyğəmbərimiz ﷺ ona içi xurma lifləri ilə doldurulmuş dəri mütəkkəni təklif etdi, özü isə yerdə oturdu. Məhz o zaman Adiy öz fikrində qətiləşdi.
Allah Rəsulu ﷺ əldə olunan mal-dövlətdən özünə heç nə saxlamaz, hamısını ehtiyacı olanlara paylayardı. O, ard-arda üç gün belə doyunca yemək yeməmişdi (Əhməd, Müslim). Vəfat etdiyi gün dünyəvi zənginlikdən miras olaraq heç nə qoymadı. Hətta vəfat etdiyi gün bir yəhudiyə olan borcunu ödəmək üçün onun dəmir zirehi girov qoyulmuşdu.
Uca Allah ona vəhy göndərərək soruşdu: «Peyğəmbər-hökmdar olmaq istərdin, yoxsa Peyğəmbər-qul?» O: «Peyğəmbər-qul olmağı istərdim», – deyə cavab verdi. Bir dəfə sevimli Peyğəmbərimizin yanına dünyanın bütün xəzinələrinin açarlarını gətirən bir mələk gəldi, lakin o, bu açarları qəbul etmədi. O buyururdu: «Mən Allahın quluyam, qul kimi oturur və qul kimi yeyirəm».
Bir gün Həzrəti Ömər Peyğəmbərin ﷺ yanına gələndə, onun yalın həsir üzərində yatdığını gördü. Peyğəmbərin bədənində həsirin izlərini görən Ömər ağlamağa başladı. Nə üçün ağladığını soruşduqda, Ömər belə cavab verdi: «Ey Allahın Rəsulu! Rum imperatorları və Fars şahları belə dəbdəbə, firavanlıq və rahatlıq içində yaşayırlar, Sən isə belə çətinliklər çəkirsən». Buna cavab olaraq Uca Allahın Sevimlisi belə buyurdu: «Ey Ömər, fani dünyanın onlar üçün, əbədi axirət dünyasının isə bizim üçün olmasına razı deyilsənmi?».
Başqa bir vaxtda qızı Fatimə onun yanına bir parça kömbə ilə gəldi. Peyğəmbər ﷺ: «Bu nədir, ey Fatimə?» – deyə soruşdu. Allah Rəsulunun qızı: «Bu, özüm bişirdiyim çörəkdir. Sənə ondan bir tikə vermədən yeyə bilmədim, ona görə də bir parçasını sənə gətirdim», – dedi. Allahın Sevimlisi buyurdu: «Artıq üç gündür ki, mən heç nə yeməmişəm. Bu üç gündə atan ilk dəfədir ki, ağzına yemək qoyur».
Sevimli Peyğəmbərimiz ﷺ heç vaxt ələnmiş undan hazırlanmış çörək yeməmiş, ard-arda üç gün buğda çörəyi ilə doyunca qidalanmamışdı. Elə vaxtlar olurdu ki, onun evində yemək qızdırmaq üçün bütöv bir ay boyunca ocaq qalanmazdı.
8. Allah Rəsulunun ﷺ bağışlamaq bacarığı.
Onun bu xarakterik xüsusiyyəti də ən uca səviyyədə idi. O, onu öldürmək məqsədilə ətə zəhər qatan yəhudi qadını (bağışlayaraq) sərbəst buraxdı. Libid adlı digər bir yəhudi isə qara cadu vasitəsilə Peyğəmbərə ﷺ sehr etmişdi, nəticədə o, xəstələnmişdi. Baş mələk Cəbrayıl bu barədə Peyğəmbərə xəbər verdi və sehr pozuldu. Allah Rəsulu ﷺ nəinki Libidi cəzalandırmağa, hətta bu barədə ona bir söz deməyə belə icazə vermədi.
Başqa bir şəxs isə qılıncını çəkərək Peyğəmbəri ﷺ öldürməyə hazırlaşırdı, lakin qılınc onun əlindən düşdü. Allahın Sevimlisi həmin qılıncı götürdükdə, o adam yalvarıb bağışlanmasını istədi. Və Peyğəmbər onu da sərbəst buraxdı.
Məkkə müşrikləri on bir il ərzində ona və ardıcıllarına əllərindən gələn hər cür pisliyi etdilər. Lakin Peyğəmbər ﷺ Məkkəyə bir qalib kimi daxil olduqda onlara: «Evlərinizə gedə bilərsiniz, siz azadsınız!» — dedi. Ühüd döyüşü zamanı Allah Rəsulunun ﷺ dişi qırıldı, üzündən yaralandı, qan içində qalaraq bir quyuya düşdü. Lakin bütün bunlardan sonra belə o, müşriklərin əleyhinə bəddua etmədi. O: «Allahım, Sən mənim qövmümü bağışla, çünki onlar nə etdiklərini bilmirlər!» — dedi. Ömrü boyu Peyğəmbərə ﷺ əlindən gələn hər cür zərəri verən, onu təhqir edən və hər vəchlə ona mane olan münafiqlərin başçısı İbn Ubeyy ölməzdən əvvəl Peyğəmbərin ﷺ köynəyinin ona geyindirilməsini xahiş etdikdə, Allahın Sevimlisi əynindəki köynəyi çıxarıb ona verdi.
Məşhur yəhudi alimlərindən biri olan Zeyd bin Sənət Tövratda Muhəmməd peyğəmbərin ﷺ vəsfini (xüsusiyyətlərini) tapmışdı. Bundan sonra o demişdi: «Mən Tövratda təsvir olunan bütün keyfiyyətləri onda gördüm, ikisindən başqa: onun həlimliyi və mərhəməti qəzəbini qabaqlayır və bir insan ona nə qədər çox zərər verərsə, o, həmin şəxsə qarşı bir o qədər həlim olar. Mən bu iki xüsusiyyəti də onda aşkar etmək ümidi ilə onunla çox ünsiyyətdə oldum».
Bir gün bir bədəvi Peyğəmbərin ﷺ yanına gəlib öz müsibətləri və çətinlikləri haqqında danışdı. O zaman Zeyd Peyğəmbərə dedi: «Mənim səksən qızıl sikkəm var, sənin onun əvəzinə borcu mənə qaytarmağın şərti ilə, həmin pulları bu bədəviyə verirəm». Beləliklə, o, borcun vaxtında qaytarılması barədə Peyğəmbərlə razılaşaraq pulları həmin yoxsul ərəbə verdi. Lakin razılaşdırılmış vaxta hələ bir neçə gün qalmış Zeyd Peyğəmbərə yaxınlaşdı və onun əbasından elə bərk dartdı ki, əba yerə düşdü. Sonra isə Allah Rəsulunun ﷺ üzünə baxıb qaşlarını çataraq kobudluqla dedi: «Ey Muhəmməd, niyə mənim borcumu qaytarmırsan?! Sən demə, siz, Əbdülmüttəlib övladları belə işlərdə etibarsız insanlarmışsınız. Sizi yalnız yaxından tanıdıqdan sonra əslində necə adam olduğunuzu başa düşdüm». Yaxınlıqda olan Həzrəti Ömər dedi: «Ey Allahın düşməni, sən bu sözləri Allahın Rəsuluna deyirsən?!» Peyğəmbər ﷺ gülümsəyərək Ömərə baxdı və buyurdu: «Ey Ömər, bizim ondan daha çox sənin başqa sözlərinə ehtiyacımız var idi. Sən mənə borcu gözəl şəkildə qaytarmağı, ona isə borcunu gözəl şəkildə tələb etməyi məsləhət görməli idin. Get onunla birlikdə, ey Ömər, borcunu qaytar və onu qorxutduğun üçün əlavə olaraq iyirmi sa‘ (təxminən 50-60 kq) xurma da ver». Bundan sonra Zeyd İslamı qəbul etdi və bildirdi ki, o, sadəcə Peyğəmbəri ﷺ sınamaq istəyirmiş.
Onun mərhəmətinə və başqalarını bağışlamasına dair bütün nümunələri təsvir etmək qeyri-mümkündür.
9. Peyğəmbərin ﷺ ədalətinin kəmalatı (mükəmməlliyi).
Dürüstlük, ləyaqət və ədalət onun qanında idi. Uca Allah tərəfindən Muhəmmədə ﷺ peyğəmbərlik missiyası verilməzdən əvvəl qüreyşlilər zorakılığın qadağan edilməsi barədə bir müqavilə bağlamışdılar ("Hilful-fudul"). Peyğəmbər olduqdan sonra da o, bu ittifaqı tez-tez xatırlayardı, çünki bu, ədalətin və hüququn bərqərar olması üçün qurulmuş bir birlik idi. O deyirdi: «Bu ittifaqda iştirak etmək mənim üçün ən cins dəvələrdən daha dəyərlidir».
Bədr döyüşündən sonra sevimli Peyğəmbərimiz ﷺ əsirləri fidyə müqabilində azad edirdi. Bu müharibədə onun əmisi Abbas da əsir düşmüşdü. Bəzi səhabələr Peyğəmbərin ﷺ əmisi olduğu üçün onun fidyəsiz azad edilməsini təklif etdilər. Lakin Peyğəmbər ﷺ nə əmisinin, nə də onun oğlu və qardaşı oğlunun hər biri üçün nəzərdə tutulan fidyə alınmadan azad edilməsinə icazə vermədi.
Düşün, ey oxucu, Peyğəmbər ﷺ nə qədər ədalətli idi: o, digər bütün əsirlərə qoyulan tələbləri öz qohumlarına da tətbiq etdi, hətta onları daha da sərtləşdirdi.
Allahın Sevimlisi ﷺ buyururdu: «Allaha and olsun ki, əgər qızım Fatimə başqasının malını oğurlasa, mən onun da əlini kəsərdim».
Vəfatından öncə, ağır xəstə olduğu halda məsciddə xalq qarşısında çıxış edərkən Allah Rəsulu ﷺ belə dedi: «Əgər aranızda əməlimlə, sözümlə və ya maddi olaraq zərər vurduğum kimsə varsa — mən sizin qarşınızdayam, budur malım, budur bədənim, vurduğum zərərə görə qisasınızı elə bugün məndən alın». Sonra isə əlavə etdi: «Mən aranızda ən çox o kəsi sevirəm ki, ya məndən qisasını alsın, ya da mənə vurduğu zərəri bağışlasın».
10. Mükəmməl sadəlik və təvazökarlıq.
Peyğəmbər ﷺ nə yeməkdə, nə geyimdə, nə də mənzildə sıravi, sadə insanlardan fərqlənməzdi. Yerdə oturar, elə yerə sərilmiş süfrə arxasında da yemək yeyərdi. O deyərdi: «Mən qulam, qul kimi oturur və qul kimi yeyirəm». Ondan: «Peyğəmbər-hökmdar olmaq istərdin, yoxsa Peyğəmbər-qul?» – deyə soruşduqda, o: «Mən Peyğəmbər-qul olmaq istəyirəm», – deyə cavab vermişdi.
Həm məscid tikintisində, həm də Mədinə ətrafında xəndək qazılarkən — aclığa və ağır şəraitə, toz-torpaq içində işləməli olduqlarına baxmayaraq — Peyğəmbər ﷺ səhabələri ilə birlikdə sona qədər çalışmışdı. Sevimli Peyğəmbərimiz ﷺ indiki hökmdarlar və rəhbərlər kimi toz-torpaqdan qaçıb dəbdəbəli kabinetlərdə gizlənərək göstərişlər verməzdi.
O, heç vaxt köməksiz qalan yoxsulların və ya dulların xahişini geri çevirməzdi. Onlar onu hara dəvət etsəydilər, gedər və ehtiyaclarını qarşılayardı. Ayaqqabısını öz əlləri ilə tikər, ev işlərində ailəsinə kömək edər, hətta uzunqulağa minməkdən belə çəkinməzdi. Əgər yoxsul və ya zəif insanlar xəstələnərdisə, o, onlara baş çəkər, başucunda oturar, əlini ağrıyan yerə qoyar və Allahdan onlara şəfa diləyərdi. Hətta bir kasıb onu şəhərin o biri başına bir tikə yeməyə dəvət etsəydi belə, Peyğəmbər ﷺ oraya gedərdi.
Bir nəfər Peyğəmbərin ﷺ nurlu camalını görüb titrəməyə başladıqda, o buyurdu: «Sakit ol, mən nə hökmdaram, nə də zalım; mən quru ət yeyən sadə bir qüreyşli qadının (Aminənin) oğluyam».
O, bir məclisə daxil olanda insanların onun üçün ayağa qalxmasını sevməzdi. O buyurardı: «Təkəbbürlü olanı Allah alçaldar, təvazökar olanı isə Allah ucaldar». Qonaq gəldiyi zaman başqalarına göstəriş verməz, onlara şəxsən özü xidmət edərdi. Peyğəmbərin ﷺ təvazökarlığı, sadəliyi və təkəbbürdən tamamilə uzaq olması haqqında sonsuza qədər danışmaq olar.
11. Onun ﷺ cəsarətinin kəmalatı (mükəmməlliyi).
Peyğəmbərin həyatı və fəaliyyəti ilə tanış olan hər kəs bilir ki, Həzrəti Muhəmməd ﷺ insanları Allahın dininə dəvət edərkən bütün dünyaya qarşı təkbaşına necə çıxmışdı. O, bəşər tarixini tamamilə dəyişməli idi; o tarixi ki, orada müxtəlif bütlərə sitayiş edən müşriklər, bəşəriyyəti nifaq içində saxlayan və fitnə-fəsad yayan hiyləgər yəhudilər, dünyanın hər yerinə səpələnmiş çoxsaylı xristianlar, atəşpərəst məcusilər, müxtəlif qəbilə və nəsillərə bölünmüş Ərəbistan yarımadasının yoxsul sakinləri, Muhəmmədə və onun dininə qarşı çıxan ərəblər, bütün dünyaya hökmranlıq etməyə çalışan rumlular və farslar, həmçinin dildə inanan, lakin əslində inanmayan və hər kəsdən çox zərər verən münafiqlər hökm sürürdü.
Bütün bunlara dünyanı bürümüş sərxoşluğu, sehr və falçılığı, quldurluğu, zinakarılığı, zorakılığı, rüşvətxorluğu və qətlləri də əlavə edin. Bir düşünün: bütün bunlara, bu nəhəng güclərə qarşı — valideynsiz qalmış, ömrünü qumlu səhralarda keçirmiş, heç bir dayağı və dayağı olmayan, oxumaq və yazmaq bilməyən bir yetim çıxdı! Sevgili Peyğəmbərimiz Muhəmmədin ﷺ cəsarətini, mərdliyini, Allaha olan təvəkkülünü, qətiyyətini və sarsılmazlığını biz həqiqətən qiymətləndirə bilərikmi?! Əlbəttə ki, bütün bunları yalnız onu bu üstünlüklərlə mükafatlandıran Uca Allah qiymətləndirə bilər, başqa heç kim.
Onun təvəkkülünü, qətiyyətini, sarsılmazlığını, uca fəzilətlərini və cəsarətini görən, Peyğəmbərin ﷺ bu keyfiyyətlərindən dərindən təsirlənən səhabələri, o buyursaydı, özlərini oda atmağa belə hazır idilər. Bir düşünün, Mutə döyüşündə üç min nəfərlik səhabə dəstəsi Bizans imperatorunun yaxşı silahlanmış iki yüz minlik ordusunun üzərinə atılmışdı. Peyğəmbərimiz ﷺ buyurardı: «Allah hətta bir ilanı öldürmək üçün göstərilən cəsarəti belə sevir».
Hətta ən cəsur insanın belə daxili qorxu hiss etdiyi anlar olur. Lakin Allahın Sevimlisinin ﷺ halı heç vaxt dəyişməzdi. Cəsarəti bütün İslam ümməti tərəfindən qəbul edilən Həzrəti Əli deyirdi: «Döyüşün qızğın vaxtında, ən çətin anlarda biz Peyğəmbərin ﷺ arxasında daldalanardıq, o isə həmişə düşmənə hamıdan daha yaxın olardı».
Hüneyn döyüşündə düşmənlər pusqudan səhabələri ox yağışına tutdular. Gözlənilməz hadisədən səhabələr özlərini itirdilər və müxtəlif tərəflərə dağılışmağa başladılar. Belə bir vəziyyətdə Peyğəmbərimiz ﷺ qatırın üzərində uca səslə: «Mən peyğəmbərəm, mən Əbdülmüttəlibin oğuluyam və bunda heç bir yalan yoxdur» — deyərək düz düşmən ordusunun mərkəzinə tərəf yönəldi. Zərurət yarandıqda qaçıb xilas olmağın qeyri-mümkün olduğu inadkar bir qatırın üzərində, belə bir şəraitdə bu cür davranmaq üçün nə qədər böyük cəsarətə sahib olmaq lazımdır! Hicaz torpaqları hələ tam fəth edilməmişdi, lakin Peyğəmbərimiz ﷺ Misir, Şam (Suriya, İordaniya), Həbəşistan, Bizans və Fars hökmdarlarına İslamı qəbul etmək üçün dəvət məktubları göndərmişdi. Düşmənlər Peyğəmbərimizdən ﷺ hətta ondan bir aylıq yol məsafəsində uzaqda olsalar belə qorxardılar.
Peyğəmbər ﷺ zərurət yarandıqda kafirlərə qarşı müharibə etsə də (çünki onlar Allahın haqq dininin yayılmasına mane olurdular), o, döyüşlərdə belə mərhəmət nümayiş etdirirdi. Döyüşdən əvvəl o, həmişə döyüşçülərinə nəsihət edər və onlara qocaları, uşaqları və qadınları öldürməməyi, ağacları kəsməməyi, öz tarlasında və ya bağında işləyən dinc sakinlərə toxunmamağı, kilsə və məbadədlərində ibadət edən insanlara zərər verməməyi tapşırardı.
Bunu indiki dövlət rəhbərlərinin əmri ilə öz tamahkar məqsədləri, xəyali demokratiya və dünyaya hökmranlıq naminə bütöv şəhər və kəndlərin viran qaldığı, qocaların, uşaqların, qadınların və dinc əhalinin qətlə yetirildiyi müasir mənzərə ilə müqayisə edin.
Peyğəmbərimizin ﷺ müharibə strategiyası və taktikası isə səmərəli, mükəmməl, bənzərsiz və dərindən düşünülmüş idi. Onun planının bütün detalları və hərəkətləri bir mexanizm kimi ahəngdar idi. Onun müqəddəs müharibələrini araşdıran tədqiqatçılar heç bir hərbi məktəb bitirməmiş və əvvəllər heç vaxt müharibələrdə iştirak etməmiş bir insanın necə belə optimal və bənzərsiz döyüş taktikaları hazırlaya bildiyinə, mükəmməl texniki planlar qura bildiyinə heyran qalırlar. Sevimli Peyğəmbərimizin ﷺ cəsarətini və qəhrəmanlığını bir kitabın səhifələrinə sığdırmaq çox çətindir.
