Аллаһын ﷻ гәзәбинә сәбәб ола биләҹәк сәдәгә
Аллаһын ﷻ гәзәбинә сәбәб ола биләҹәк сәдәгә
Аллаһ-Тәала бәндәләринә Она ибадәт етмәји әмр етмиш вә һәр ибадәтә ҝөрә мүвафиг мүкафат вәд етмишдир. Һәр ибадәт үчүн Бөјүк Аллаһ шәртләр гојмушдур ки, онлары јеринә јетирмәдән бу ибадәт гәбул едилмир.
Һәмчинин һәр бир ибадәт үчүн әдәб вә сүннәләр мүәјјән едилмишдир ки, онлара риајәт етмәк онун үчүн мүкафаты артырыр. Әҝәр ибадәт әдәб вә сүннәләрә риајәт етмәдән һәјата кечирилирсә, шәхс онун үчүн мүкафат алмаја биләр. Әҝәр зәрури шәртләр јеринә јетирилмирсә, бу, һәтта ҝүнаһа ҝәтирә биләр.
Һәр ибадәт нөвүнүн өз шәртләри олдуғу кими, сәдәгәнин дә әдәб вә сүннәләри вар. Бу ҹүр әдәбләр лап чохдур, лакин онлардан бәзиләри һаггында даһа әтрафлы данышмаға дәјәр:
1.сәмимијјәт вә Аллаһ-Тәала ризасына мејл;
Бүтүн јахшы ишләрин әсас шәрти вә ајрылмаз һиссәси нијјәтдир. Нијјәтсиз һәр һансы ибадәт етибарсыздыр. Һәр һансы бир ибадәтин, о ҹүмләдән сәдәгәнин дә Аллаһ-Тәала тәрәфиндән гәбул едилмәси үчүн мөминин Аллаһ хатиринә ону етмәк үчүн сәмими нијјәти олмалыдыр.
Өмәр Ибн әл-Хәттабдан рәвајәт олунур ки, о Аллаһ Рәсулунун белә дедијини ешитмишдир:
“Һәгигәтән, ишләр јалныз нијјәтә ҝөрә гијмәтләндирилир вә, һәгигәтән, һәр бир инсана јалныз онун әлдә етмәк истәдији чатаҹагдыр. (Бухари, 1; Мүслим, 1907; Әбу Дауд, 2201; Тирмизи, 1647; Ибн Мәҹаһ, 4227).
Әҝәр мөминин сәмими нијјәти јохдурса, өзүнү тәрифләмәк вә ишини ҝөстәрмәк онун ән бөјүк јахшылыгларыны белә мәһв едир. Үстәлик, өзүнү ҝөстәрмәк үчүн јахшы ишләр ҝөрән адам Гијамәт ҝүнү чох пешман олаҹагдыр.
Белә инсан, Гијамәт ҝүнү онлара чох еһтијаҹ дујдуғу заман хејирхаһлыгларын она көмәк едәҹәјини ҝөзләјәҹәк, анҹаг мүкафат әвәзинә јахшы әмәлләрини нүмајиш етдирдијинә ҝөрә јалныз ҹәза алалаҹагдыр. Әбу Һүрејрәдән өтүрүлән һәдисдә билдирилир ки, о Рәсулүллаһын ﷺ белә дедијини ешитмишдир:
“Ахирәт ҝүнү Аллаһын ҝениш маликанә вердији вә мүхтәлиф сәрвәтләр бәхш етдији инсаны ҝәтирәҹәкләр вә Аллаһ она Өз јахшылыгларыны хатырладаҹаг вә о,онлары етираф едәҹәк, сонра Аллаһ ﷻ сорушаҹаг: “Бәс сән онлара ҝөрә миннәтдарлыг үчүн нә етдин?”
О, ҹаваб верәҹәк: “Сәнин хатиринә пулу истәдијин кими хәрҹләмәјин һеч бир фүрсәтини гачырмадым”. Аллаһ ﷻ дејәҹәк: “Сән јалан данышырсан, чүнки сән буну јалныз она ҝөрә еләмисән ки, адамлар десинләр: “О, сәхавәтлидир!”. – вә онлар белә дејирдиләр, бундан сонра һәмин шәхсә даир мүвафиг әмр вериләҹәк вә Ҹәһәннәмә атылмаг үчүн ону үзү ашағы апараҹаглар. (Мүслим, 1905; Ән-Нәсаи, 3137).
Имам ән-Нәвави өзүнүн “Әл-Минһаҹ Шәрһ Сәһиһ Мүслим ибн әл-Һәҹҹаҹ” китабында бу һәдиси шәрһ едәрәк ашағыдакылары јазыр:
“Бу һәдисдә Пејғәмбәр шаһид, билик саһиби вә сәхавәтли инсанын ҹәзасындан данышыр, чүнки онлар өз әмәлләрини Уҹа Аллаһ хатиринә етмирдиләр. Онларын Ҹәһәннәмә атылмалары, әмәлләрин ҝөзә ҝөрүнмәк үчүн (рија) едилмәсинин гәти гадаған олдуғуну вә бунун үчүн ҹәзанын ҹиддилијини ҝөстәрир”.
2.ҝизли вә ачыг сәдәгә;
Аллаһ Рәсулунун ﷺ чохсајлы һәдисләриндә әмлакын ҝизли шәкилдә сәдәгә кими хәрҹләнмәсинин фәзиләтләриндән бәһс олунур. Ҝизли ианәләр диҝәрләриндән даһа чох мүкафатландырылыр, чүнки онларда нүмајишкаранә бир шеј јохдур.
Әбу Һүрејрәдән нәгл олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир:
“Једди нәфәри Аллаһ-Тәала Өз әршинин көлҝәсиндә өртәҹәкдир о Ҝүн, Онун Әршинин көлҝәсиндән башга бир көлҝә олмајанда.... ким сәдәгәни о гәдәр ҝизли верир ки, сол әли сағ әлинин нә гәдәр хәрҹләдијини билмир”. (Бухари, 660; Мүслим, 1031; Тирмизи, 2391; Ибн Һиббан, 4486).
Анҹаг бәзи һалларда сәдәгә үчүн әмлакын ачыг шәкилдә хәрҹләнмәси үчүн дә бөјүк мүкафат алмаг олар вә бу, ҝизли сәдәгәдән даһа фајдалы ола биләр, хүсусән дә инсан башгаларына јахшы нүмунә ҝөстәрмәк истәјирсә.
Илаһијјатчы алимләр көнүллү сәдәгәнин ҝизли верилмәли олдуғуну, фәрз сәдәгәнин (зәкатын) исә ачыг, инсанларын ҝөзү гаршысында ачыг шәкилдә верилмәли олдуғуну ҝөстәрирләр.
Әҝәр варлы адам малындан ачыг зәкат верәрсә, инсанлар онун вәзифәләрини јеринә јетирдијини биләҹәкләр вә ону хәсис һесаб етмәзләр. Бу, һәмчинин зәкат өдәмәк үчүн кифајәт гәдәр әмлака саһиб олан диҝәр варлы инсанлар үчүн дә нүмунә ола биләр.
3.данлагдан имтина.
Tənqid insanlara sədəqələrini xatırlatmaqdan ibarətdir.. Аллаһ-Тәаланын мәрһәмәти сајәсиндә малыны хејријјәчилијә ианә вермәји баҹаран мөмин Аллаһа шүкр демәлидир, әҝәр о буну сәдәгә вердији адамлара гахынҹ едирсә, онун ианәләри боша чыхар.
Аллаһ Гурани-кәримдә бујурур::
(мәнасы): “Еј иман ҝәтирәнләр! Өзүнү инсанлара ҝөстәрмәк үчүн малыны сәрф едиб Аллаһа вә Ахирәт ҝүнүнә инанмајан шәхс кими, сиз дә сәдәгәләринизи миннәт гојараг вә әзијјәт верәрәк пуча чыхармајын” (“Сәфвәт әт-тәфасир”, “әл-Бәгәрә” сурәси: 264).
Әбу Бәкр әс-Сиддигдән нәгл олунур ки, Пејғәмбәр демишдир:
“Нә јаланчы, нә хәсис, нә дә инсанлары өз хејирхаһлыглары илә тәһгир едән, нә дә пис аға ҹәннәтә ҝирмәз”. (Имам Әһмәд, 32; Тирмизи, 1963).
Һәгиги мөмин һәмишә јадда сахлајыр ки, гахынҹ вә јахшылыглары хатырлатмалар бунун үчүн онун ала биләҹәји мүкафаты корлајыр. О, һәмчинин јадда сахламалыдыр ки, Аллаһ-Тәала сәдәгәни мәһв едән вә јахшы ишләри корлајан данлаглардан мүһафизә етмишдир.
