Автомобил сүканы архасына әјләшәркән сүрүҹү нәји билмәлидир?
Аллаһ-Тәала Јер үзүнү вә инсанлары она ҝөрә јарадыб ки, орада јашасынлар. Јарадан инсанлара јер үзүндә неҹә јашамағы изаһ едиб вә елан едиб ки, Аллаһын әмрләринә табе олмајанлар нә бу, нә дә о дүнјанын сәадәтини ҝөрмәјәҹәкләр.
Уҹа Аллаһ вә Онун Пејғәмбәринин инсанлара һәјатын бүтүн саһәләриндә неҹә давранмаг һаггында биликләр вермәсинә бахмајараг, сон заманлар техника вә автомобил чохлуғундан, һәм дә сүрүҹүләрин сәһләнкарлығы вә јол һәрәкәти гајдаларыны билмәмәси үзүндән чохлу гәза баш верир. Вә буна ҝөрә дә Гуран вә Сүннәјә истинад едәрәк автомобил сүрмәк етикасыны ҝөстәрмәк фајдасыз олмазды.
Һәр бир сүрүҹү билмәлидир ки, онун сәһләнкарлығы вә мәсулијјәтсизлији, хидмәт вә сүрмәк гајдаларына риајәт етмәмәк үзүндән гәза баш верә биләр. Вә буна ҝөрә о, һәм бу дүнјада, һәм дә о дүнјада ҹаваб вермәли олаҹагдыр.
Гајда-гануну позан сүрүҹүләр арамызда аз дејил, онлар елә гәза вә бәлалара сәбәб олурлар ки, бунун да нәтиҹәси дул, јетим вә дәрд сајларынын артмасыдыр.
Гуранда дејилир:
وَمَا أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ (النساء، 79)
Мәнасы: “Сәнә үз верән һәр пислик исә өзүндәндир” (Гуран, 4:79).
Даһа да Гуранда дејилиб:
وَمَا أَصَابَكُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ (الشورى،30)
Мәнасы: “Сизә үз верән һәр бир мүсибәт етдијиниз әмәлләрин уҹбатындандыр” (Гуран, 42:30).
Демәли, әҝәр биз давраныш етикасына риајәт етсәк, о заман Аллаһ бизи мүсибәтләрдән горујаҹаг.
Әҝәр һәтта Аллаһ сынаг кими бизә мүсибәт ҝөндәрәрсә дә, бу мүсибәт бизим үчүн о дүнјада мәрһәмәт, лүтф олаҹаг, вә буна ҝөрә о дүнјада биз ҹаваб вермәли олмајаҹағыг.
Аллаһын ирадәси илә, әҝәр һәр сүрүҹү автомобил сүрмәјин етик нормаларыны позмагдан чәкинәрсә, о заман о, Аллаһын мүһафизәси алтында галаҹагдыр. Автомобил сүрмәјин етик нормаларыны садалајаг.
- Әҝәр кимсә сүрмәји өјрәнирсә, о заман тәһсилә ҹидди јанашмалы вә јахшы охумалыдыр, хүсусилә сүрмәк практикасында чалышмаг лазымдыр.
Пејғәмбәрин ﷺ Бејһәки тәрәфиндән данышылмыш һәдисиндә дејилир: “Әҝәр Аллаһын гулу бир иш ҝөрүрсә, ону сәјлә, ҹәһдлә, мүкәммәл етмәсини севир Аллаһ”. Әҝәр сүрүҹү пешәкарҹасына һазырлашыбса, мүвафиг биликләри варса, вә әҝәр онун ҝүнаһы олмадан нәсә ҝөзләнилмәз бир һадисә баш верибсә, о заман о, бундан өтрү Бөјүк Јардан гаршысында ҹаваб вермәли олмајагдыр.
- Сүрүҹү бүтүн јол һәрәкәти гајдаларына дәгиг риајәт етмәлидир.
Пејғәмбәр ﷺ дејәрди: “Сиз дүнјәви ишләринизи даһа јахшы билирсиниз” (Мүслим). Бу һәдис бизә изаһ едир ки, әҝәр биз һәјатда һансыса бир саһәнин мүтәхәссисијиксә, о заман биз гәбул олунмуш нормалара вә даһа сәлаһијјәтли адамларын мәсләһәтләринә риајәт етмәлијик. Мүтәхәссисләр јол һәрәкәти гајдаларыны һазырламыш вә онлар тәҹрүбә кечмишләр, буна ҝөрә дә сүрүҹүләр бу гајдалара риајәт етмәлидирләр. Әҝәр сүрүҹү онлары позарса, онда буна ҝәрә һәм һүгуг-мүһафизә органлары гаршысында, һәм дә Аллаһ дәрҝаһында ҹаваб вермәјә мәҹбур олаҹагдыр.
- Һәмишә дәстәмазда олмаға чалышмаг лазымдыр. Сүрүҹү – рискли пешәдир, вә әҝәр гисмәт јолда өлмәкдирсә, о заман дәстәмазда олмаг даһа јахшыдыр. Һәдисдә дејилир: “Јалныз мүкәммәл мөмин һәмишә дәстәмазда олмаға чалышыр” (Ибн Мәҹа, Һаким). Мөминләрдән бири дәстәмаз вәзијјәтиндә өлмәк арзусујла өлүм габағы ҝеҹәси 70 дәфә дәстәмаз алмышдыр.
Аллаһын ирадәси, иҹазәси оларса, дәстәмазда олмаг гәза вәзијјәтләриндән гачынмаг сәбәби ола биләр.
- Сүкан архасына отурмаздан әввәл техники хидмәт нормаларынын тәләб етдији кими автомобили диггәтлә, сәлигәјлә јохламаг лазымдыр, вә әҝәр машын саз, јарарлы дејилсә, сүрүб ҝетмәк олмаз.
- Машына отурмагдан әввәл “Бисмиллаһи-ррәһмани-ррәһим” сөјләмәли вә “Инна әнзәлна” сурәсини үч дәфә охумалыдыр. Ҝөстәрилән сурәни үч дәфә охујандан сонра сүкан архасына әјләшән кәс, Аллаһын буна ирадәси оларса, сағ-саламат гајыдар.
- Автомобилә, автобуса вә ја диҝәр нәглијјата, мүмкүнҹә, сағ ајагла отурмаг лазымдыр. Пејғәмбәр ﷺ бүтүн фајдалы ишләри сағ тәрәфдән башлајарды.
- Машынын мүһәррикини ишә салмаздан әввәл һәмчинин “Бисмиллаһи-ррәһмани-ррәһим” дејиб сонра һәрәкәтә башламаг лазымдыр. “Бисмиллаһ”ла башланмамыш бүтүн ваҹиб ишләр Аллаһын бәрәкәтиндән мәһрумдур”, - дејилир Әбу Давуд, Нәсаи вә Ибн Мәҹанын өтүрдүкләри һәдисдә.
- Машына әјләшәркән Аллаһын бизә әта етдији немәтләрә, - бизи јорулмаға гојмајан, јүкүмүзү апаран вә бизи истәнилән мәгсәдә апаран машына ҝөрә фикрән миннәтдарлыгла шүкр едиб сөјләмәк лазымдыр:
بِسْمِ اللهِ أَلْحَمْدُ لِلَّهِ سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ
“Бисмиллаһи, әл-һәмду лиллаһи, сүбһана-лләзи сәххарә ләна һәза, вә мә кунна ләһу мүкринина. Вә инна илә Рәббинә ләмунгалибун”.
Бу о демәкдир ки: “Аллаһын ады илә башлајырам. Һәмд олсун Аллаһа, мән әминәм ки, Аллаһ бүтүн гүсурлардан пак вә тәмиздир, буну (автомобили) бизә табе едән Аллаһ. Әҝәр О ону бизә табе етмәсәјди, биз буну едә билмәздик. Вә һәгигәтән биз һамымыз о дүнјаја Рәббимизин јанына гајыдаҹағыг”.
Сонра үч дәфә дејәҹәјик: “Әл-һәмду лиллаһ”, “Аллаһу әкбәр”, “Сүбһан Аллаһ” вә бундан сонра дејәҹәјик:
سُبْحَانَكَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ قَدْ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي
“Сүбһанака, ла илаһә илла анта, гад заләмту нәфси фәһ фир ли”.
Мәнасы: “Ибадәт етмәк үчүн Сәндән башга һеч нә вә һеч ким јохдур, мән өзүмә зүлм етдим, Сән мәни бағышла, ҝүнаһларымы бағышла!”.
Узаг јола вә ја сәјаһәтә чыхаркән бу дуаны да охумаг төвсијә олунур:
أَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِي سَفَرِي هَذَا الْبِرَّ وَالتَّقْوَى وَمِنَ الْعَمَلِ مَا تَرْضَى، أَللَّهُمَّ هَوِّنْ عَلَيْنَا سَفَرَنَا وَاطْوِ لَنَا الْبُعْدَ، أَللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الْأَهْلِ، أَللَّهُمَّ أَصْحِبْنَا فِي سَفَرِنَا وَاخْلِفْنَا فِي أَهْلِنَا، أَللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَكَاَبَةِ الْمَنْظَرِ وَسُوءِ الْمُنْقَلَبِ فِي الْمَالِ وَالْأَهْلِ وَالْوَلَدِ
“Аллаһумма инни әс әлукә фи сәфәри һәза әл-биррә вә-ттәгва вә минәл-әмәли ма тәрза. Аллаһумма һәввин әлајна сәфәрана вәтви ләнал бү”да. Аллаһумма әнта-ссаһибу фи-ссәфәри вәл-хәлифәту фил-әһли, Аллаһумма әсһибна фи сәфәрина, вәхлифна фи әһлина. Аллаһумма ннни әузу бика мин вә”саи-сәфәри вәкәәбатил-мәнзари вә суил-мүнгәлаби фил-мали вәл-әһли вәл-валәди”.
Мәнасы: “Аллаһым! Бу сәфәрдә мән Сәндән заһидлик әсаләти вә тәгва, һәр бир пис әмәлдән чәкиндирмә диләјирәм, һәм дә Сәнин хошуна ҝәлән әмәлләр истәјирәм. Аллаһым! Сән бу сәјаһәтимизи асанлашдыр, узагдакыны јахынлашдыр. Аллаһым мәним! Сән һәмишә сәјаһәт заманы бизимләсән, вә Сән - евдә галан аиләләримизи горујан Хәлифәсән. Аллаһым! Сән бизи бу јолда гору вә биз бу сәјаһәтдән гајыданадәк аиләләримизи вә доғмаларымызы гору!”.
Имканыныз варса, бу дуаны да охујун:
بِسْمِ اللهِ أَللهُ أَكْبَرُ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ. مَا شَاءَ اللهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ. أَللَّهُمَّ أَنْتَ الْحَامِلُ عَلَى الظَّهْرِ وَالْمُسْتَعَانُ عَلَى الْأُمُورِ
“Бисмиллаһи Аллаһу әкбәр, вә ла һәвла вә ла гүввәта илла биллаһил-әлијјил-азим. Ма шаллаһу кәна вә ма ләм јаша лам јәкун. Аллаһумма әнтал-һәмилу әла-ззәһри вәл-мүстәану әлал-үмури”.
Мәнасы: “Аллаһын адыјла, Аллаһ бөјүкдүр. Һарамдан чәкинмәк вә јахшы ишләр ҝөрмәк үчүн Уҹа Аллаһ вә Бөјүк Аллаһдан башга ҝүҹ вә гүдрәт јохдур. Аллаһын истәдији олар, Онун истәмәдији олмаз. Аллаһым! Сән онлары (нәглијјаты) бизи өзүндә апармаға мәҹбур едирсән, вә Сән – бүтүн ишләримиздә јардым, көмәк верәнсән”.
Давамы вар
