Ҹамаатла гылынан намазын тарихи вә фәзиләти
Ҹамаатла гылынан намазын тарихи вә фәзиләти
Ҹамаатла намаз гылмаг Муһәммәд пејғәмбәр ﷺ үммәтинин хүсусијјәтләриндән биридир. Адәм өвладларындан биринҹи ҹамаатла намаз гылан Муһәммәд пејғәмбәрдир ﷺ. Илк дәфә намазы ҹамаатла Мәккәдә гылмаға башлајыблар. Динсизләр тәрәфиндән тәгибләр вә Ислам мөвгеләринин зәифлији үзүндән о заманлар бу намазы ҝизлиҹә гылырдылар. Пејғәмбәрин ﷺ вә онун ардыҹылларынын Мәккәдән Мәдинәјә һиҹрәтиндән сонра ону ачыг гылмаға башладылар. Имамын ардынҹа гылынан ҹамаат намазы тәк гылынан намаздан Аллаһа ﷻ даһа хошдур. Ҹамаат ола биләр: а) мәсҹиддә имамын ардынҹа намаз едәнләрин һамысы; б(балаҹа намаз отагларында, иш јерләриндә вә евдә сечдикләри имамла бирликдә намаз гыланларын һамысы. Әҝәр намаз едән коллективдә киши јохдурса, онда гадынлар гадыны имам сечирләр.
Мәсҹидләрдә ҹамаатла гылынан намазда имам һамыдан габагда олур, хүсуси дүзәлдилмиш тахчада, дивар ојуғунда (меһрабда). Балаҹа намаз отағында имамын јери ҹәрҝәдә ајрыҹа, јеҝанә ибадәт халчасы илә гејд (мүәјјән) олунуб. Онун архасында намаз едәнләр үчүн јерләр дивардан-дивара ики-үч вә даһа чох намаз халчаҹыглары ҹәрҝәләри илә гејд едирләр. Намаз халчаҹыглары, мәсҹидләрдә исә халчалар, гиблә тәмин олунмагла әввәлҹәдән јерләшдирилмишләр.
Бу принсип үзрә аиләдә вә иш јериндә коллектив (ҹамаат) намаз үчүн јерләр тәшкил едилир. Мадам ки бунунла белә намаз халчаҹыглары, бир гајда олараг, намаздан сонра јығышдырылыр, гибләнин истигамәти ајдын, дәгиг вә мөһкәм гејд олунмалыдыр.
Әҝәр коллектив (ҹамаат) намаз тәшкил олунмајыбса, онда имамын јери бош галыр.
Имам әш-Шәфии мәзһәбинә ҝөрә намазын ҹамаатла иҹра едилмәси фәрз-әл-кифајәтдир. Әҝәр мүәјјән јашајыш мәнтәгәсининин сакинләриндән һеч ким ачыг шәкилдә ҹамаат намазы гылмаса, бу јашајыш мәнтәгисинин бүтүн сакинләринә тапшырылан вәзифә (борҹ) јеринә јетирилмәмиш сајылыр вә онларын һамысы ҝүнаһа дүшүрләр.
Аллаһ Тәала Гурани-кәримдә бујурур:
Мәнасы: “Намаз гылын, зәкат верин вә рүку едәнләрлә бирликдә үмуми намазда Мәним габағымда рүку един ки, ибадәтләриниз үчүн әвәз (мүкафат) аласыныз...” (“Әл-Бәгәрә” сурәси, 43).
Ҹамаатла гылынан ҝүндәлик фәрз намазын фәзиләтләри һаггында кифајәт гәдәр чох һәдисләр вар, лакин өз Рәббиндән һәгигәтән горхан, Онун рәсулун севән вә онун пејғәмбәрлијини етираф (гәбул) едән шәхс бу һәдисләрдән һеч олмаса бирини охујар, о баша дүшәр ки, ҹамаатла гылынан намаз Исламда неҹә ваҹиб, мүһүм јер тутур вә она неҹә диггәт јетирилир.
Пејғәмбәрин ﷺ әт-Тирмизидән сөјләнилмиш һәдисиндә дејилиб: Ҝириш тәкбиринә чатыб ким имамла бирликдә 40 ҝүн ҹамаат намазы гыларса (јәни имамын ардынҹа дәрһал намаза башлајарса), Бөјүк Аллаһ Тәала она ики хилас јазыр: Ҹәһәннәмдән вә ријакарлыгдан (икиүзлүлүкдән)”.
Ибн Мәсуд демишдир: “Пејғәмбәрин сәһабәләри ҹамаат намазына ҝәлмәјән шәхси ачыг ријакар (мүнафиг) сајырдылар”. Бу бөјүк сәһабәнин сөзләриндән белә чыхыр ки, Пејғәмбәримизин ﷺ бүтүн сәһабәләри ҹамаат намазыны гылмағы инсанын сәмими иманынын әламәти (нишаны) һесаб едирдиләр. Мүсәлманын ҹүмә намазы вә ҹамаат намазыны иҹра етмәси – инсанын Аллаһа ﷻ иманынын ҝүҹүнү сүбут едән ән бөјүк нишанәдир. Һәтта әҝәр зәиф иманлы адам ҹамаатла гылынан намазда горхудан вә ја башга сәбәбә ҝөрә иштирак едирсә, еһтимал (ҝүман) вар ки, о, намазын бәрәкәтиндән (хејриндән) Аллаһа ﷻ сәмими (һәгиги) инанан кими өләҹәкдир.
Пејғәмбәрин ﷺ диҝәр һәдисиндә дејилир: “Ҹамаат намазына ҝәлмәјән әҝәр билсәјди ки, ҹамаат намазында иштирак еләјән нә ҹүр мүкафат алыр, о ҹамаат намазына ҝәләрди, һәтта әҝәр сүрүнмәк (имәкләмәк) лазым олсајды”. Һәдиси Тәбәрани сөјләјиб.
Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Ҹамаатда гылынан намаз тәкликдә едилән намаздан 27 дәфә үстүндүр”. Диҝәр һәдисдә дејилир ки, бир дәфә бир кор адам Аллаһ Елчисинин ﷺ јанына ҝәлиб ҹамаат намазына ҝәлмәмәјә иҹазә истәјир, чүнки она јол ҝөстәрән кимсә јохдур. Пејғәмбәр ﷺ она евдә галмаға иҹазә верир. Һәмин шәхс ҝетмәк истәјәндә Пејғәмбәр ﷺ дејир: “Сән намаза чағырышы (әзаны) ешидирсән?”. О, дејир: “Бәли”. Пејғәмбәр ﷺ дејир: “Онда сән намаза ҝәл”.
Ашағыдакы кәламлар бизә әмәлисалеһ мүсәлманларын мәсҹиддә ҹамаатла гылынан намаза неҹә әһәмијјәт вердијини баша дүшмәјә көмәк едәр.
Сәид ибн Мүсәјаб, тәбиунлардан бири демишдир: “20 илдир ки, мән мүәззин охујан әзаны мәсҹиддә ешидирәм”. Јәни о, һәмишә мәсҹидә әзан вахтындан габаг ҝәләрмиш. О һәм дә демишдир ки, 40 ил әрзиндә бир дәфә дә олсун ҝириш тәкбиринә ҝеҹикмәмишдир. Рәвајәтдә дејилир: “Мән бу дүнјадан һеч нә истәмирәм, мән сәһв едәндә мәнә дүз јол ҝөстәрән дин гардашы, кифајәт гәдәр иҹазә верилмиш рузи вә үрәк һүзуру илә гылынан ҹамаат намаздан башга”.
давамы вар
