SUALLARINIZ

Yağış zamanı damdan axan su ilə dəstəmaz almaq olarmı? Axı damda quş zılı (quşların nəcisi) ola bilər.

“Haşiyəta Qalyubi və Umayra” kitabında yazılmışdır: “Hətta suda su quşu olmayan quşların nəcisi olsa belə, az miqdarda olması bağışlanılır (əfv olunur)”.

Müəyyən (az) miqdarda quş nəcisi olan su ilə dəstəmaz almağa icazə verildiyi halda, damdan axan və daxilində quş zılının olması sadəcə ehtimal edilən su ilə dəstəmaz almaq, xüsusilə icazəlidir.

Vəfat etmiş şəxsi onun üçün ucadan ağladıqlarına görə cəzalandırırlarmı?

Nüfuzlu alim İbn Həcər əl-Heytəmi özünün “Tuhfətul-Muhtac” kitabında yazır: “İstər ölümdən əvvəl (bu məsələdə alimlərin icması/həmrəyliyi var), istərsə də ölümdən sonra vəfat edən şəxs üçün ağlamaq olar”.

Daha sonra İbn Həcər qeyd edir: “ Vəfat etmiş şəxsin məziyyətlərini və yaxşı cəhətlərini (məsələn, ailəsi üçün, qonşuları üçün necə yaxşı bir insan olduğunu və s.) bir-bir sadalayaraq (fəryadla) onun arxasınca ağlamaq qadağandır (haramdır). Həmçinin, ağlamaqla müşayiət olunmasa belə, mərhumun keyfiyyətlərini sadalayaraq ucadan ah-fəğan etmək də qadağandır”.

“Sinəyə vuraraq, paltarı cıraraq, saçları açıb-dağıdaraq və ya yolaraq, habelə adi geyim tərzindən imtina edib geyimi və ya formanı dəyişərək kədər nümayiş etdirmək də qadağandır”.

“Qohumlarının və ya yaxınlarının bu və ya buna bənzər hərəkətlərinə görə mərhum cəzalandırılmır. Mərhumun (onun üçün edilən ah-fəğan və fəryada görə) cəzalandırılması barədə rəvayət olunanlara gəlincə isə, alimlərin əksəriyyəti bunu mərhumun sağlığında belə davranmağı vəsiyyət etdiyi hallara aid etmişlər. Bəzi alimlər isə bildirmişlər ki, əgər mərhum sağlığında bunu qadağan etməyibsə, cəzalandırılacaq, çünki onun susması (icazə verilməyən kədər təzahürlərinə) razılıq əlamətidir. Buna görə də, bu məsələnin mübahisəli olduğunu nəzərə alaraq, sağlığında bunu (ailəsinə və yaxınlarına) qadağan etmək olduqca vacibdir”.

İnsan vəfat etdikdə, onun əzabları ölüm anından, yoxsa dəfndən sonra başlayır?

Alim Məhəmməd Əmin əl-Kurdi özünün “Tənvirul-Qulub” kitabında aşağıdakıları yazır: “Həqiqətən də, ölümdən sonrakı əzab və nemətlər qəbirlə əlaqələndirilir, çünki əksər hallarda mərhumlar öz qəbirlərində olurlar. Buna baxmayaraq, Uca Allahın qəbir əzabına məruz qoymaq və ya nemət bəxş etmək istədiyi hər bir mərhum, bədəninin dəfn edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq, bunlara qovuşacaqdır. Bəzi alimlər deyirlər: «Hər kəsin qəbri onun bədəninin qaldığı (sakitlik tapdığı) yerdir»”.

Camaat namazı artıq başlayıbsa, məscidə daxil olan kəs namaza qoşulmaq üçün tələsməlidirmi?

İmama tabe olub camaat namazına çatmaq üçün addımları sürətləndirmək və ya qaçmaq bəyənilmir (müstəhəb deyil). Hətta camaat namazını qaçırmaq ehtimalı olsa belə, tələsmək bəyənilən hal sayılmır.

Peyğəmbərin ﷺ hədisində buyurulur: “Namaza iqamə oxunduqda, ona doğru qaçaraq (tələsərək) getməyin; əksinə, namaza adi addımlarla, sakit və vüqarlı şəkildə gedin. Namazın hansı hissəsinə çatsanız, onu (camaatla) qılın, çatmadığınız hissəni isə (sonradan özünüz) tamamlayın” (əl-Buxari).

Məhəmməd ibn Şihabuddin ər-Rəmli özünün “Nihayətul-Muhtac” kitabında yazır: “...Əgər insan (namazın vaxtını yox) məhz camaat namazını qaçıracağından qorxarsa, tələsmək bəyənilmir”.

Namazdan sonra əl sıxıb görüşməyin hökmü nədir?

İmam ən-Nəvəvi özünün “əl-Məcmu” kitabında yazır: “Şeyx əl-İmam Əbu Muhəmməd bin Əbdüssalam bunun icazə verilən (mübah) bidətlərdən olduğunu qeyd etmişdir: yəni bu, nə müstəhəb (bəyənilən), nə də məkruh (bəyənilməyən) əməllərə aid edilmir. O hesab edir ki, artıq qeyd olunduğu kimi, namazdan əvvəl bir yerdə olan şəxslərin namazdan sonra əl sıxıb görüşməsini icazə verilən bir əməl saymaq daha məqsədəuyğundur. Əgər onlar namazdan əvvəl bir yerdə olmayıblarsa, qarşılaşan zaman əl sıxıb görüşmək, səhih hədislərə əsaslanan yekdil rəyə (icmaya) görə sünnədir”.

Hər namazdan sonra əl sıxıb görüşməyə gəlincə isə, tanınmış alim Şihabuddin ər-Rəmli özünün “Fətava ər-Rəmli” kitabında yazmışdır: “İnsanların namazdan sonra bir-biri ilə əl sıxıb görüşməsinin (dində) bir əsası yoxdur, lakin bunda bir eyib də yoxdur”.

Dırnağım kərpiclə zədələnib və elə bilirəm ki, yarıya qədər qopub, ağarıb, sıxanda isə qabarcıqlar çıxır. Qüsl və dəstəmaz zamanı su dırnağın altına dəyməlidirmi?

Əgər dırnaq qopubsa, mütləq dırnağın altındakı açılmış dərini yumaq lazımdır.

Lakin dırnaq qismən elə ayrılıbsa ki, dırnaqla onun əsası (altındakı dəri) arasında boşluq yaranıbsa, bu halda həm dırnağın alt və üst hissəsini, həm də dırnaq altındakı dərini elə yumaq lazımdır ki, suyun həmin nahiyələrin hər yerinə çatdığına əminlik yaransın.

Tanınmış alim əl-Məlibari “Fəthul-Muin” kitabında yazır: “Qüslün vaciblərindən ikincisi, dırnaqlar və dırnaq altındakı nahiyələr də daxil olmaqla, bütün bədənin səthinə suyun çatdırılmasıdır”.

Məşhur alim əd-Dimyati özünün “İanətut-Talibin” adlı haşiyəsində (şərhində) yazır: “«...dırnaqlar və dırnaq altındakı nahiyələr də daxil olmaqla...» ifadəsi dırnaqların üst səthini və dırnaqaltı boşluğun zahirini (açıqda qalan hissəsini) nəzərdə tutur”.

İşraq namazı nə vaxt və necə qılınır? Bunun üçün hansı mükafat vəd edilib?

Tanınmış alim İbn Həcər əl-Heytəmi özünün “Tuhfətul-Muhtac” kitabında yazır: “Camaatla qılınması sünnə (bəyənilən) olmayan sünnə namazlarından biri də günəş doğduqdan və kərahət vaxtı (müəyyən sünnə namazlarının qılınması bəyənilməyən vaxt) keçdikdən sonra qılınan iki rükətlik «İşraq» namazıdır; bu, «Duha» namazı deyildir”.

Başqa sözlə, İşraq namazı günəş diski üfüqdən tamamilə qalxdıqdan təxminən 12–15 dəqiqə sonra qılınır.

Bu namazın qılınmasına görə vəd edilən mükafata gəlincə, Allah Rəsulunun ﷺ Ənəs ibn Malikdən rəvayət olunan hədisində buyurulur: “Hər kim sübh namazını camaatla qılar, sonra günəş doğana qədər oturub Allahı zikr edər, ondan sonra isə iki rükətli sünnə namazı qılarsa, onun savabı tam bir həcc və ümrə savabı kimidir”. — Peyğəmbər üç dəfə əlavə etdi: — “Tam, tam, tam!” (ət-Tirmizi).

Namaz əsnasında imamın "əl-Fatihə" surəsini səhv oxuduğunu bilsək, nə etməliyik?

"əl-Fatihə" surəsinin düzgün oxunması namazın rüknlərindən (tərkib hissələrindən) biridir. "düzgün oxunuş" dedikdə, ərəb hərflərinin məxrəclərinin (tələffüz yerlərinin) qorunması, şəddəli (qoşalaşmış) səslərin və mədlərin (uzatmaların) qaydasına uyğun tələffüzü nəzərdə tutulur. Hər bir müsəlman kişi və qadın təxirə salmadan bu surəni imamlar və ya müəllimlər vasitəsilə (şifahi şəkildə) düzgün oxumağı öyrənməlidir.

İmam Əhməd əl-Məlibari özünün “Fəthul-Muin” kitabında yazır: “Surəni düzgün oxuyan şəxsin onu səhv oxuyan birinə tabe olması (onun arxasında namaz qılması) etibarlı deyil. Hətta surənin bir hissəsini və ya bircə hərfini səhv oxusa belə, hökm dəyişmir. Bu qayda, öyrənməyə çalışsa da düzgün oxumağı bacarmayan imama da şamil edilir”.

Lakin məmunun (imama tabe olanın) imamın oxunuşunun düzgünlüyünə şübhə etdiyi halda (məsələn, surənin səsli oxunmalı olduğu yerdə imamın səssiz oxuması səbəbindən) ona tabe olması etibarlı sayılır. Amma əgər məmun imamın surəni səhv oxuduğuna əmindirsə və ya buna böyük ehtimal verirsə, o halda imama tabe olmamalıdır, əks halda namazı batildir (keçərsizdir).

Əgər məmun (imamın səssiz oxuması səbəbindən) məlumatsız qalıb salam verənə qədər ona tabe olarsa, namaz əsnasında və ya namazdan sonra imamın surəni düzgün oxuduğuna əmin olmadığı təqdirdə namazını yenidən qılmalıdır.

Əbu Bəkr əd-Dimyati özünün “İanətut-Talibin” adlı haşiyəsində (şərhində) yazır: “Əgər namaz vaxtı imamın «əl-Fatihə» surəsini səhv oxuduğu məlum olarsa, məmun həmin namazı yenidən qılmalıdır”.