Yeni ilin ilk ayı

Yeni ilin ilk ayı

Yeni ilin ilk ayı olan Məhərrəm — ilin birinci ayı və dörd haram (müqəddəs) aydan biridir. Bu, həqiqətən bərəkətli bir aydır ki, Qurani-Kərimdə bu barədə belə buyurulur (mənaların tərcüməsi): «Həqiqətən, Allah yanında ayların sayı göyləri və yeri yaratdığı gündən Allahın Kitabında on ikidir. Onlardan dördü haram aylardır. Doğru din budur. Odur ki, bu aylarda özünüzə zülm etməyin» (ət-Tövbə surəsi, 36-cı ayə).

Hədisi-şərifdə isə belə buyurulur: «İl 12 aydan ibarətdir, onlardan dördü haramdır. Üçü ard-arda gəlir: Zilqədə, Zilhiccə və Məhərrəm. Dördüncü isə Cüməda əl-Axir ilə Şaban arasında olan Rəcəb ayıdır» (Buxari).

Allah dilədiyi hər zamanı və məkanı ucaldar. «Bu aylarda edilən əməllərə görə cəza və mükafat daha da artır. Hər hansı bir ayda zülm etmək böyük günahdır, lakin bu dörd ayda onun cəzası daha da şiddətlənir. Uca Allah nəyi diləsə, onu da ucaldar. Allah mələkləri deyil, peyğəmbərləri seçərək onları ucaltmışdır.

Bütün bəşəri kəlamlar içindən Uca Allah Özünün zikrini seçib ayırmışdır. Yer üzünün ən xeyirli məkanları məscidlərdir. Aylar arasında Uca Allah tərəfindən Ramazan və Məhərrəm seçilmişdir. Allah qatında günlərin ən xeyirlisi cümə günü, gecələrin ən xeyirlisi isə Qədr gecəsidir. Allahın ucaltdığını siz də uca tutun» (İbn Kəsir, «ət-Tövbə» surəsi, 36-cı ayənin təfsiri).

Əbu Hüreyrədən rəvayət olunur ki, Peyğəmbər ﷺ bu ayda tutulan orucun fəziləti haqqında belə buyurmuşdur: «Ramazan ayındakı orucdan sonra ən fəzilətli oruc, Allahın ayı olan Məhərrəm ayında tutulan orucdur» (Müslim). Məhərrəm ayı şərafətli olduğu üçün «Allahın ayı» adlandırılmışdır. Əl-Qari bildirmişdir ki, burada bütün ay nəzərdə tutulur. Bununla belə, Peyğəmbərin ﷺ Ramazanda olduğu kimi, bu ayın tamamını oruc tutması sabit olmamışdır.

Bu hədis, həmin ayda tutulan oruc günlərinin sayını artırmağa təşviq edən bir dəlil hesab olunur (ən-Nəvəvi). Əl-İzz ibn Əbdüs-Səlam demişdir: «Allah edilən əməllərə görə verilən mükafatı artırır; necə ki, Ramazan ayında tutulan oruca görə digər vaxtlardan daha çox savab verir, eləcə də Aşura günündəki oruca görə. Bu günün fəziləti Allahın həmin gündə Öz bəndələrinə göstərdiyi səxavət və xeyirxahlıqdan irəli gəlir...» («Qəvaidul-Əhkam»).

Müsəlmanlarda Aşura gününün fərqi

İbn Abbas rəvayət edir: «Peyğəmbər ﷺ Mədinəyə gəldikdə yəhudilərin Aşura günü oruc tutduqlarını gördü. O: “Siz niyə oruc tutursunuz?” – deyə soruşdu. Onlar: “Bu, şərəfli bir gündür, Allah həmin gün İsrail oğullarını düşmənlərindən xilas etmişdir, buna görə də Musa (ə) həmin gün oruc tutmuşdur”, – deyə cavab verdilər. Məhəmməd ﷺ buyurdu: “Biz Musaya sizdən daha layiqik”.

O, həm özü oruc tutdu, həm də həmin gün oruc tutmağı buyurdu» (Buxari). Aşura günü oruc tutmaq ənənəsi hətta İslamdan əvvəlki dövrdə də mövcud idi. Həzrəti Ayişədən rəvayət olunur: «Cahiliyyə dövründə insanlar bu gün oruc tutardılar...». Əl-Qurtubi demişdir: «Ola bilsin ki, bu, qüreyşlilər arasında bir adət idi, çünki onlar İbrahimin şəriətinə tabe olaraq keçmiş qanunlara əsaslanırdılar».

Həmçinin rəvayət edilmişdir ki, Peyğəmbər ﷺ Mədinəyə hicrət etməzdən əvvəl Məkkədə də Aşura günü oruc tutardı. Hicrətdən sonra o, yəhudilərin bu günü xüsusi qeyd etdiklərini öyrəndi və səbəbi barədə soruşduqda, yuxarıdakı hədisdə qeyd olunan cavabı aldı. O, müsəlmanlara yəhudilərdən fərqlənməyi və bu günü bayram kimi qeyd etməməyi əmr etdi. (İbn Həcər, «Fəthul-Bari Şərh Səhihül-Buxari»).

Aşura günü orucunun fəzilətləri

İbn Abbas buyurmuşdur: «Mən Allah Rəsulunun ﷺ Aşura günü və Ramazan ayında olduğu qədər başqa heç bir vaxtda belə böyük həvəslə oruc tutmağa çalışdığını görmədim» (Buxari). Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur: «Mən Allahdan ümid edirəm ki, Aşura günü tutulan orucu ondan əvvəlki bir ilin günahlarının kəffarəsi (bağışlanması) kimi qəbul edəcək» (Müslim). Bu, Yaradanın bizə olan səxavətinin təzahürüdür: cəmi bir gün oruc tutmaqla bütöv bir ilin günahları bağışlanır.

Aşura günü hansı gündür?

Ən-Nəvəvi demişdir: «Ərəb dili kitablarından məlum olduğu kimi, Aşura və Tasua sözləri (uzatma saitləri ilə deyilən) sözlərdir. Alimlərin əksəriyyətinin rəyi belədir: “Aşura — Məhərrəm ayının onuncu günü, Tasua isə doqquzuncu günüdür. Hədislərin aydın mənası və ümumi ifadələrdən anlaşılan da budur. Dilçi alimlərin də ümumi qənaəti belədir”» («əl-Məcmu»).

Aşura — cahiliyyə dövründə məlum olmayan İslami bir addır («Kəşşafül-Qina»). İbn Abbas demişdir: «Allah Rəsulu ﷺ bizə Məhərrəm ayının onuncu günü olan Aşura günü oruc tutmağı əmr etdi» (Tirmizi). Abdulla ibn Abbas rəvayət edir: «Allah Rəsulu ﷺ Aşura günü oruc tutub bütün müsəlmanlara da oruc tutmağı buyurduqda, onlar dedilər: “Ey Allahın Rəsulu, bu, yəhudi və xristianların hörmət etdiyi bir gündür”. Allah Rəsulu ﷺ cavab verdi: “Əgər gələn ilə qədər yaşasam, inşallah, biz doqquzuncu günü də oruc tutacağıq”».

Lakin elə oldu ki, Allahın Rəsulu ﷺ növbəti il gəlməmiş vəfat etdi» (İmam Müslim). Əş-Şafii, onun tələbələri Əhməd, İshaq və başqaları rəvayət etmişlər: «Doqquzuncu və onuncu günləri oruc tutmaq müstəhəbdir (bəyəniləndir), çünki Peyğəmbər ﷺ onuncu gün oruc tutmuş və doqquzuncu gün də tutmağı niyyət etmişdi.

Buna əsaslanaraq demək olar ki, Aşura orucunun müxtəlif dərəcələri vardır:

Ən aşağı dərəcəsi: Yalnız onuncu günü oruc tutmaq.

Ən fəzilətli dərəcəsi: Həm doqquzuncu, həm də onuncu günləri oruc tutmaq.

Bu ayda nə qədər çox oruc tutulsa, bir o qədər yaxşıdır. Məhərrəm ayının doqquzuncu günü oruc tutmağın müstəhəb olmasının hikməti barədə Ən-Nəvəvi demişdir: «Alimlər — bizim həmkarlarımız və digərləri — Məhərrəm ayının doqquzuncu günü oruc tutmağın bəyənilməsinin bir neçə səbəbini qeyd etmişlər:

1. Onuncu günü xüsusi ucaldan yəhudilərdən fərqlənmək üçün. Bu rəy İbn Abbasdan rəvayət olunmuşdur.
2. Məqsəd Aşura gününə başqa bir günü də əlavə etməkdir. Bu, qeyd edildiyi kimi, cümə gününü təkbaşına oruc tutmağın qadağan edilməsinə bənzəyir.
3. Ehtiyat üçün; belə ki, Məhərrəm ayının əvvəlində ayın görünməsində hər hansı bir xəta olarsa, doqquzuncu günün əslində onuncu gün olması ehtimalını nəzərə alaraq onuncu günün orucunu qaçırmamaq. İbn Həcər «Əgər gələn ilə qədər yaşasam, mütləq doqquzuncu günü də oruc tutacağam» hədisinə verdiyi şərhdə buyurmuşdur:

«Ola bilsin ki, doqquzuncu gün oruc tutmaq dedikdə, yalnız həmin günlə kifayətlənmək deyil, onu onuncu günə birləşdirmək və ya müsəlmanların yəhudi və xristianlardan fərqlənməsi zərurəti nəzərdə tutulurdu. İmam Müslimin rəvayət etdiyi bəzi hədislərin də şəhadət verdiyi kimi, ən doğru rəy budur» («Fəth», № 4/245).

Yalnız Aşura günü oruc tutmaq barədə

İbn Həcər əl-Heytəminin «Tuhfətul-Muhtac» kitabında deyilir: «Yalnız Aşura günü oruc tutmaqda heç bir qəbahət yoxdur» (Müstəhəb oruclar bölməsi). Bu gündə oruc tutmaq, hətta cümə və ya şənbə gününə təsadüf etsə belə, yerinə yetirilir. Əgər cümə gününə başqa bir gün əlavə edilməzsə, yalnız cümə günü oruc tutmaq (ümumi hallarda) bəyənilmir.

Lakin insan adəti üzrə tutduğu oruca təsadüf edərsə (məsələn, bir gün tutub bir gün açırsa), yaxud bir adağı (nəzir) varsa, yaxud qəza orucu tutursa, cümə günü oruc tuta bilər. Şəriət tərəfindən buyurulan Aşura kimi günlər də eyni hökmə tabedir. («Tuhfətul-Muhtac»).

MUHƏMMƏDARİF ABDULLAYEV