суалларыныз
Һазырда бәзиләринин адлары мәлум олмајан мүәјјән шәхсләрә тәһким олунмуш (адына јазылмыш) вәгф әмлакы илә (охумаг үчүн дини китаблар вә саирә) нә етмәлидир?
Әҝәр шәхс өз әмлакындан нәсә, мәсәлән Гуран вә ја дини китаблары вәгф кими мәсҹидә вә ја биликләр әлдә етмәк үчүн вериб јахуд вәсијјәт едибсә, онда бу шејләри јалныз ҝөстәрилмиш мәгсәдләрә истифадә етмәк лазымдыр. Чүнки вагифин (вәгф еләјәнин) шәрти Аллаһ-тәала тәрәфиндән һәр һансы бир һүгуги шәртин гануниләшдирмәси кимидир. Демәли, әҝәр шәхс онун оғланлары (һазырда мөвҹуд оланлар) вә ја онларын оғланлары, сонра бу јерин сакинләри вә и. а. истифадә етсин дејә вәгф мәгсәдијлә мал гојубса, онда белә вәгф һәгиги һесаб олунур. Лакин бу әмлакдан јалныз онун оғланлары истифадә едә биләрләр, һәлә ки онлар сағдырлар, башга адамлар јох. Әҝәр бу оғуллар вәфат етсәләр, онда бу мал онларын оғуллары (јәни вәгф јараданын гардаш оғуллары (нәвәләри) арасында бөлүшдүрүлүр. Онларын вәфатындан сонра исә бу јерин сакинләри арасында бөлүрләр. Вәгф едилмиш мүәјјән шәхсләрдән бирисинин ады мәлум дејил, лакин онун өлүм факты мүәјјән олунубса, бу һалда онун һиссәсини галанлар арасында пајлајырлар. Әҝәр онун сағ олмасы еһтималы вар, анҹаг ондан бир хәбәр јохдурса, онда бу һиссәни малыны вәгф едәнин ән јахын гоһумуна верирләр.
МӘНБӘ:
Минһаҹәт-талибин, с. 321.
Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 3, с. 536.
Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 6, с. 259.
Фәрз әмәлләрә ҝөрә мүкафат арзуолунан әмәлләрә ҝөрә мүкафатдан чохдурму?
Аллаһ-тәала үчүн гулларынын (бәндәләринин) ән севимли әмәлләри – фәрз әмәлләрдир. Онлар һәр шејдән чох адамы Улу Аллаһ-тәаланын дәркинә јахынлашдырыр. Бу сәбәбдән зәрури (фәрз) әмәлләрә ҝөрә мүкафат арзуолунан (сүннәт) әмәлләрә ҝөрә мүкафатдан 70 дәфә чохдур. Биринҹи нөвбәдә мүсәлман Шәриәтин зәрури нормаларыны тәкмилләшдирмәли вә онлары там дәјәри илә јеринә јетирмәлидир, вә јалныз сонра арзуолунанлары иҹра етмәлидир. Ҝүман етмәк лазым дејил ки, Шәриәтин мәҹбури кими мүәјјән етдијинин зәрәринә вә ја она етинасызлыгдан едилмиш арзуолунан һәрәкәтләр чох фајда ҝәтирә биләр. Белә адам бүтүн бош, асудә вахтыны фәрзин (зәруринин) әвәз едилмәсинә сәрф етмәли вә ону арзуолунан һәрәкәтләрә сәрф етмәмәлидир. Бир илаһијјатчы алим демишдир: “Кими зәрури һәрәкәтләр арзуолунанлардан јајындырырса, о адам һаглыдыр (бәраәт алмыш адамдыр). Кими арзуолунан һәрәкәтләр зәруриләрдән јајындырырса, алданмыш адамдыр”. Зәрури һәрәкәтләри унудараг, арзуолунан һәрәкәтләрин бәрәкәтинин, хејринин зәруриләрдән чох олдуғуну дүшүнәрәк арзуолунан һәрәкәтләри иҹра етмәк үчүн сәј ҝөстәрмәк олмаз. Чохлары зәкатүл-фитри аз мигдарда верәрәк она мәһәл гојмур, анҹаг бајрам сүфрәси вә һәдијјәләрә чох пул хәрҹләјирләр. Билмәк лазымдыр ки, зәкатүл-фитр – зәрури һәрәкәтдир, бајрам сүфрәләри вә һәдијјәләр – арзуолунан сәдәгәдир. Биринҹијә хәрҹләнән һәр рубл икинҹијә хәрҹләнмиш рублдан 70 дәфә артыгдыр. Имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә әсасән зәкатүл-фитри пул илә өдәјән шәхсләр верилмәли мәбләғдән чох да верә биләрләр. Мәсәлән, бу мәзһәбә әсасән, 3.500 гр хурманын дәјәрини вермәк олар. Вә бу ҝүн јахшы хурманын бир килограмы 1.000 рублдур, демәли, зәкатүл-фитрә 3.500 вә даһа чох вермәк олар.
МӘНБӘ:
Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 219.
Фәтһ әл-Бәри шәрһ Сәһиһ әл-Бухари, ҹ. 11, с. 439.
Нәсвәјдән (шпакдан) јујулуб тәмизләнмәмиш ағызла, һабелә бунлары ҹибдә сахлајараг гылынан намаз дүрүстдүрмү?
Мәлумдур ки, нәсвәј вә бу кими түтүн мәмулатлары инсан сағламлығына зијандыр, вә Шәриәтә ҝөрә онлардан истифадә етмәк ҝүнаһ һесаб олунур. Лакин әҝәр шәхс асылыдырса вә белә вәрдишдән әл чәкә билмирсә, о, намаз гылмагдан габаг, ағзыны јахамалыдыр, чүнки бу васитәләрин тәркибиндә тојуг, дәвә вә ја ҝөјәрчин пејини вар, һансы ки натәмизликдир (нәҹасәтдир), әкс тәгдирдә намаз һәгиги сајылмыр. Белә шејләри ҹибдә ҝәздирмәк дә намазы гејри-дүрүст едир, чүнки намазын һәгигилијинин шәртләриндән бири намаз гыланын бәдәниндә вә ја палтарында һәр һансы бир натәмизлијин олмамасыдыр.
МӘНБӘ:
Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 402.
Әҝәр јолда өз ишләрини һәлл етсә, сәфәрини кәсиб евә гајытмаг нијјәти илә јола дүшән шәхс намазлары гысалда вә бирләшдирә биләрми?
- Әҝәр шәхс јашајыш мәнтәгәсиндән чыхандан сонра сәфәрини белә кәсмәк фикринә дүшүбсә, вә о, 81 км мәсафәдән аз олмајан мүәјјән мәнтәгәјә чыхмышса, онда өз ишләрини һәлл етмәјинҹә намазлары гысалда вә бирләшдирә биләр. Лакин әҝәр о, 81 км чох ҝетмәмиш өз ишләрини јолда һәлл еләсә, онда онун сәфәри дәрһал баша чатыр, вә, демәли, сонра о, намазлары гысалда вә ја бирләшдирә билмәз. Әҝәр јолчу 81 км артыг кечәндән сонра ишләрини һәлл едәрсә, онда сонра да намазларыны гысалда вә бирләшдирә биләр. Әҝәр ишләрини јолда һәлл едә билмәсә, онда о, сәфәрин сонуна гәдәр намазларыны гысалда вә бирләшдирәрәк јолуна давам едә биләр.
- Әҝәр о, јашајыш мәнтәгәсиндән чыхынҹа сәфәрини бу формада дајандырмаг истәјирсә, намазлары гысалтмадан вахтында гылмаг лазымдыр.
МӘНБӘ:
Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 382.
Әҝәр атасынын ишләмәк габилијјәти јохдурса, өҝеј оғул өҝеј анасыны тәмин етмәлидирми?
Өҝеј оғул өҝеј анасыны рузи вә палтарла тәмин етмәлидир (атасы сағ икән), әҝәр онун атасы зәиф, әлдән дүшмүш, тагәтсиздир вә зөвҹәсини лазым олдуғу кими тәмин едә билмирсә. Әҝәр кишинин бир нечә зөвҹәси варса, онун оғлу онлардан јалныз бирини тәмин етмәлидир. Оғлунун вердији вә јалныз бир зөвҹәнин тәминаты үчүн нәзәрдә тутулан вәсаити атасы истәдији кими хәрҹләјир. Галан зөвҹәләр тәминатын олмадығы сәбәбиндән истәсәләр әриндән бошанмаларыны тәләб едә биләрләр
МӘНБӘ:
Әсна әл-мәталиб, ҹ. 3, с. 444.
Истиһазәси (15 ҝүндән чох давам едән ајбашы) олан гадына, һабелә сидијини вә гарындан чыхан јели сахлаја билмәјән адамлара јолда намазлары бирләшдирмәјә иҹазә вармы?
Истиһазә вәзијјәтиндә олан гадына јолда (иҹазәли сәфәрдә) намазлары гысалтмаға вә бирләшдирмәјә иҹазә вар, асылы олмајараг ки, илкиндини ҝүнортаја, ишә намазыны ахшама кечирир вә ја әксинә. Буна һәм дә сидик вә гарын һавасыны сахлаја билмәјәнә вә тәјәммүм едәнә дә иҹазә вар. Анҹаг һәр намаз үчүн дәстәмаз вә тәјәммүмү тәзәләмәк лазымдыр.
МӘНБӘ:
Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 1, с. 394.
Ниһајә әл-Мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 2, с. 273.
Сағламлыг зәиф олдуғу үчүн ҝәлән Рамазана гәдәр әвәз едилмәмиш оруҹа ҝөрә ҹәримә вермәк лазымдырмы?
Бу һалда ҹәримә өдәмәк лазым дејил, чүнки буна имканы оларкән әҝәр ону вахтында әвәз етмәсән, ҹәримә гојулур вә тәкрар олунур. Әҝәр бу адам ҝәләҹәкдә сағалса, вә оруҹлары бәрпа етмәк имканы олараг буну ҝәлән Рамазана гәдәр еләмәсә, ҹари Рамазандан башлајараг ҹәримәләр әлавә олунаҹагдыр (1 мүдд – 576 грамм буғда һәр бурахылмыш оруҹ үчүн). Мәсәлән, әҝәр шәхс 2010-ҹу илдә бир оруҹ бурахыб вә 2 ил 11 ај хәстә олараг бу сәбәбдән әвәз едә билмәјибсә, 2013-ҹү илдә исә Рамазан ҝәлинҹә бир ај габаг сағалыб, анҹаг әвәз едә билмәјибсә, ҹәримәләр 2013-ҹү илдән һесабланаҹаг. Әҝәр ону 2020-ҹи илдә Рамазандан сонра бәрпа етсә, онда бу оруҹ үчүн јалныз 8 мүдд вермәлидир.
МӘНБӘ:
Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 175.
Фәрди олараг тәкбашына гылынан ратибәт, тәһәҹҹүд намазы вә диҝәр сүннәт намазларыны коллектив сурәтдә (ҹамаатла, елликлә) гылмаг олармы? Вә артыг гылынмыш сүннәт намазларыны тәкрар гылмаға рүсхәт вармы?
Сүннәт намазлары ики нөвә бөлүнүр: 1) коллектив сурәтдә гылынмасы арзу олунан сүннәт намазлар, мәсәлән, тәравиһ-намаз, ҝүнәш јахуд ај тутуланда гылынан намаз вә и. а. 2) фәрди сурәтдә гылынмасы арзу олунан сүннәт намазлар, мәсәлән, ратибәт, әввәбин, тәһәҹҹүд намазы вә и. а. Фәрди сурәтдә гылынмасы арзу олунан һәр бир сүннәт намазы коллектив сурәтдә дә гылмаг олар, вә буна ҝөрә шәхс сүннәт намаза ҝөрә тамдәјәрли мүкафат алыр, амма коллектив намаза ҝөрә олдуғу кими јох. Лакин онлары фәрди сурәтдә гылмаг даһа јахшыдыр. Һәмчинин коллективлә (ҹамаатла) гылынмасы арзу олунан һәр һансы сүннәт намазлары тәкрар гылмаг јахшыдыр, анҹаг јалныз коллективлә вә јалныз бир дәфә. Мәсәлән, тәравиһ-намаз, витр-намаз вә и. а. гылан шәхс (фәрди вә ја елликлә) онлары тәкрарән коллективлә гылса јахшыдыр.
МӘНБӘ:
Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 2, с. 221-262.
