Суалларыныз

Дебет банк картларында гәнаәт едилиб јығылмыш пулу “вәдиә” (әманәт) кими сахламаг үчүн онлардан истифадә етмәк олармы?

Банкдан мүәјјән фаиз алмаг мәгсәдијлә дебет банк картларынын вә депозит һесабынын вә ја кредит хидмәтләри алмаг үчүн кредит карталарынын истифадәси бирмәналы гадағандыр. О ки галды гәнаәт едилиб јығылмыш пулу сахламаг үчүн дебет банк картларынын әлдә едилмәсинә, мүасир Ислам алимләринин әксәријјәтинин рәјинә ҝөрә онлара гојулмуш пул әманәт һесаб олунмур, чүнки әманәт верилмиш шеј ону горумаға верилән шәхсә хәрҹләнмәмәли вә ја онун малына гатылмамалыдыр. Ондан савајы, малы вәдиәјә (әманәтә) ҝөтүрән шәхс сәһләнкарлыг ҝөстәрмәсә, онун корланмасына ҹавабдеһ дејилдир. Бу мүддәа она она әсасланмышдыр ки, картада олан пуллар банкын өзүнүн пулларына гарышдырылыр вә онун истәдији кими хәрҹләнир вә ја онлар гојуландан сонра банкоматдан онлары үчүнҹү шәхсләр ҝөтүрүр. Вә бунунла белә банк пуллар үчүн там мәсулијјәт дашыјыр вә гојулмуш мәбләғи истәнилән вахтда мүштәријә гајтармағы бојнуна алыр.

Демәли, карточкаја гојулмуш пуллар әманәт верилмиш әмлак статусуна малик дејил, вә борҹа верилмиш статуса кечир, чүнки хәрҹләмәк һүгугу илә икинҹи шәхсә верилмиш пуллар борҹ - гәрз сајылыр. Јухарыда дејиләнләрин әсасында белә банк картларыны әлверишли әмәлијјат вә електрон транзаксијасы апармаг үчүн, һәмчинин һәр һансы бир әлавә едилмиш мәбләғ вә мүамиләнин олмамасы шәрти илә пул гојмаг вә алмаг үчүн истифадә етмәјә иҹазә вар. Бунунла белә хидмәтә ҝөрә вә ја башга хидмәтләрин ҝөстәрилмәсинә ҝөрә банкын мүәјјән өдәмәни тәләб етмәси гадаған дејилдир, вә бу сәләмчилик (риба) сајылмыр, чүнки бунун үчүн әсас артығын мүамиләнин борҹлу тәрәфиндән јох, кредитор тәләбидир (мүгавилә вахтында).

МӘНБӘ:

Бүһус фи Гәзәјафигһијәмүәсәра, Мүһәммәд Таги Османи, ҹ. 1, с. 338-340.

Ҝүнорта намазыны ҹүмә намазы гуртарынҹа мәсҹиддә гылмаг олармы, әҝәр үзүрлү сәбәбдән ҹүмәјә ҝетмәк олмадыса?

Әҝәр шәхс үзүрлү сәбәбә (мәсәлән, хәстәлијә ҝөрә) ҝөрә ҹүмәјә ҝедә билмирсә, онда о, ҝүнорта намазыны һәтта о гуртарынҹа мәсҹиддә гыла биләр. Лакин әҝәр сағалмаг вә имам икинҹи рәкәтин тәзиминдән (рүкуундан) дурунҹа ҹүмә намазына чатмаг еһтималы варса, о, ҝүнорта намазыны имамын бу тәзимини (рүкууну) битирәнҹәјә гојса јахшыдыр. Әҝәр еһтимал јохдурса, анҹаг о, гәфләтән сағалмасы һалда ҹүмә етмәк нијјәтиндәдирсә вә и. а. , онда да сонраја гојмаг јахшыдыр. Әҝәр еһтимал јохдурса вә о, сағалдығы һалда ҹүмә етмәк нијјәтиндә дејилсә, о ҝүнорта намазыны онун биринҹи аралығында (фасиләсиндә) гылса јахшыдыр. Гејд: Әҝәр о, ҝүнорта намазыны гылса, анҹаг ҹүмә намазынын башланғыҹына гәдәр сағалса, онда ҹүмәјә ҝетмәли дејил, һалбуки арзу олунур. Әҝәр шәхс ҹүмә намазыны үзүрлү сәбәб олмадан бурахырса, онда онун гуртармасына гәдәр гылынан ҝүнорта намзы һесаб олунмур, вә ону ҹүмә намазындан сонра гылмаға борҹлудур. Гадын да ҝүнорта намазыны онун вахтынын биринҹи дөврүндә гылса јахшыдыр.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 2. С. 417-419

Әр арвадына бир талаг вериб вә мүәјјән вахт кечәндән сонра ону сөзләрлә гајтарыр, арвад исә сүбут едир ки, иддә бу вахта кими гуртарыб, әри исә она инанмыр. Бу һалда кимин сөзләринә үстүнлүк верилир?

Бу һалда арвадын сөзләринә үстүнлүк верилир, анҹаг о, буна анд ичмәлидир, чүнки әри әксини тәсдиг едир. Әҝәр әр инкар етмирсә, онда анда еһтијаҹ јохдур. Әҝәр гадын андындан дөнәрсә, онда онун сөзләри гәбул олунмур, вә анд һүгугу әрә кечир. Һәмчинин лазымдыр ки, бу вахт бошанмадан сонра иддәнин баша чатмасы физики (ҹисмани) ҹәһәтдән мүмкүн олсун. Мәсәлән. әҝәр әри ону 15-ҹи ҝүндә гајтарса,о исә тәсдиг етсә ки, иддә гуртарыб, тәбии ки, онун сөзләри гәбул олунмур.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 8, с. 152.

Шәриәтә әсасән гәбирә чәпәр, дивар вә и. а. гојмаг олармы?

Ислама әсасән, иҹтимаи гәбристанлыгда мәзарын үстүнә нәсә гојмаг (башдашындан башга), онун јанында нәсә тикмәк, чәпәр чәкмәк, дивар тикмәк, үстүнә гүббә гојмаг вә саирә гадағандыр. Дәфн јериндә дејиләнләри тикмәк вә ја гурмаг арзуолунмаз (кәраһәт) олса да, амма рүсхәтлидир, әҝәр о, иҹтиаи гәбристанлыгда дејил, буну тикән шәхсә мәнсуб олан хүсуси мүлкијјәт әразисиндәдирсә. Буну етмәјә гадаған вә арзуолунмазлыг јохдур, әҝәр риск варса ки, мәзары вәһши һејванлар газар вә ја ону су ахыны апара биләр вә и. а. Лакин, бир чох алимләрин рәјинә ҝөрә, пејғәмбәрләрин, сәһабәләрин вә салеһләрин гәбирләриндә чәпәр вә саирә тикмәјә, һәмчинин ҝүнбәз вә ја мәсҹид тикмәјә иҹазә вар ки, адамлар оралары зијарәт едиб онлардан бәрәкәт алсынлар.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 5, с. 163.

Ианәтәт-талибин, ҹ. 1, с. 384.

Намазлары әвәз етмәк лазымдырмы, әҝәр онлардан сонра шәхс билмәјәрәк сәҹдәту-сәһви етмишдир, ҝүман едәрәк ки, беләликлә намазда јајындығыны әвәз едир?

Сәбәбсиз сүҹуд-сәһви намазда гадағандыр. Ону еләмәк олар, әҝәр мүәјјән сәһвләр (хәталар) олубса, сәһәр намазында мәһдинә вә ја фәрз намазда биринҹи әттәһијјәтуну бурахмаг кими. Әсассыз едилмиш сүҹуд-сәһви намазы позур. Вә ону бәрпа етмәк лазымдыр, о һаллардан башга ки, о унутганлыг вә ја билмәмәзликдән едилмишдир. Намаз гылан ону унутганлыг үзүндән јеринә јетирән һалда бир факты нәзәрә алмаг лазымдыр: бу шәхс о адамларын категоријасына дүшүрмү ки, кимә билмәмәзликдән буну бағышлајырлар ја да јох. Әҝәр дүшүрсә, онда намазы бәрпа етмәк лазым дејил, әҝәр дүшмүрсә, онлары бәрпа етмәк лазымдыр. Мүсәлманын билмәмәзликдән етдији һәрәкәтләр јалныз ики һалда бағышланыр: 1) әҝәр шәхс алимләрдән (илаһијјатчылардан) узагда јашајыбса. 2) әҝәр шәхс Исламы бу јахынларда гәбул едибсә.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 2. С. 150.

Нечә јашдан оғлан вә гызларын һәдди-бүлуға чатмасы башланыр вә онлараАллаһ-тәаланын намаз, оруҹ вә и. а. кими әмрләри аид олур?

Һәдди-бүлуға чатмаг Исламда инсанын ҹинсијјәт ҹәһәтдән өзүнү танымагла, јәни јеткинлик јашына чатмасы илә бағлыдыр. Шәфии һүгуг мәктәбинә әсасән, оғлан вә гызларын бүлуға чатмасынын бир нечә нишанәси (әламәти) вар. Әҝәр оғланларда вә гызларда ај тәгвими илә 9 јашы битәндән сонра (ҝүнәш тәгвими илә тәхминән 8 јаш вә 9 ај) мәни (нүтфә) ахмасы (поллјусија) баш версә, онда бу вахтдан онлар һәдди-бүлуға чатмыш олур. Даһа чох бу, 12-14 јашларда баш верир. Гызларда 9 јашда (вә ја 9 јаш битмәјә 16 ҝүн галмыш) илк һејзин (ајбашынын) олмасы да онларын јеткинлијини сүбут едир. Ислам гајда-ганунларына әсасән, ај тәгвими илә 15 јашда (ҝүнәш тәгвими илә тәхминән 14 ил 6 ај вә 16 ҝүн) һәтта јухарыда адлары чәкилән вә ја ҹинсијјәт ҹәһәтдән јеткинлијә чатмаг нишанәләри (әламәтләри) олмаса да онлар һәдди-бүлуға чатмыш олурлар. Демәли, һәдди-бүлуға чатмагла (мүәјјән олмун нишанәләрлә) јенијетмәләр Аллаһ-тәаланын онлара тәәһһүд етдији бүтүн әмрләри јеринә јетирмәлидирләр: намаз, оруҹ, гызларын кәнар кишиләрин јанында оврәтини ҝизләтмәси (сифәтинин чеврәси вә әлләриндән башга).

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 5, с. 163.

Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 1, с. 384.

Һашијә әш-Ширвани, ҹ. 1, с. 413.

Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 192-321.

Ушаглары додағындан өпмәк олармы?

Имам Бухари һәдис нәгл едир ки, Пејғәмбәр ﷺ өз оғлу Ибраһими вә нәвәси Һәсәни өпәрди. Һәмчинин нәгл едир ки, бир нәфәр Пејғәмбәрә демишдир: “Мәним он ушағым вар, вә мән онлардан һеч бирини бир дәфә дә өпмәмишәм”. Онда Пејғәмбәр ﷺ она ҹаваб вермишдир: “Һәәгигәтән башгаларына мәрһәмәт ҝөстәрмәјән өзү дә ону ҝөрмәз”. Демәли, өз өвладларына вә һәм дә башга ушаглара мәрһәмәт, севҝи вә хејирхаһлыг ҝөстәрәрәк онлары өпмәк јахшыдыр (сүннәтдир). Сифәти, әлләри, башы, һәтта додаглары вә саирәни өпмәк олар. Әҝәр ушаг әкс ҹинсдән сағлам психикалы адамы ҹәлб етмәк јашына чатыбса, онда ону өпмәк гадағандыр (һарамдыр), әҝәр бунунла белә нөгсанлы фикирләр јаранырса.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 9, с. 230.

Рөвдәтәт-талибин, ҹ. 10, с. 233.