Ад талејә неҹә тәсир ҝөстәрир?
Ад талејә неҹә тәсир ҝөстәрир?
Мәним сизә адла бағлы суалым вар: иш ондадыр ки, ушаглыгда мәним адымы дәјишдирибләр, вә мәнә елә ҝәлир ки, бу, мәним талејимә тәсир едиб.
Белә рәј вар ки, әҝәр гыза ана бәтниндә Патимат ады верилибсә, ону дәјишдирмәк олмаз, әҝәр дәјишдирилсә, ја гыз өләр, ја да бәхти ҝәтирмәз (дәгиг билмирәм, анҹаг мән белә ешитмишәм).
Бах, беләҹә: мән доғуланда анам вә онун гоһумлары мәнә Патимат ады вердиләр, һалбуки анамын да ады беләдир. Һәмин вахт атам евдә јох имиш, о, мән доғуландан бир нечә ај кечәндән сонра ҝәлиб. Онда о, дејиб ки, әҝәр мән онун гызыјамса, мәним адым онун дедији кими олаҹаг. Анам она етираз етмәмиш вә адымы башгасына дәјишдирмишдир.
Ад – атадан алдығым јеҝанә шеј иди, тез бир вахтда о, анамла мәни атды, даһа мән ону һеч вахт ҝөрмәмишәм о, јадымда да дејил. Мән билмәк истәдим ки, јенидән адымы дәјишмәклә талејими дәјишдирмәк имканым вармы? Мән һәтта ад да сечдим: Фатимә.
Дин нөгтеји-нәзәриндән:
Бир ады башгасы илә дәјишмәк нә писләнән, нә дә тәгдир едилән дејил. О һал мүстәсна олмагла ки, онун ады мүсәлман ады дејил ја да пис, мәнфи мәналы мүсәлман адыдыр. Бу һалларын һәр икисиндә ады дәјишмәк јахшыдыр.
Чүнки белә һаллар мәлумдур ки, Рәсулүллаһ ﷺ сәһабәләринин адларыны дәјишдирмишдир. Белә ки, мәсәлән, Пејғәмбәр ﷺ сәһабәси Әбу Үсејдә өз ушағынын адыны әл-Мүнзирә дәјишмәји мәсләһәт ҝөрдү вә о, буну етди. (“Сәһиһ әл-Бухари”, № 5723).
Ад јалныз инсанын хасијјәтинә, ән чоху исә – әтрафдакыларын она мүнасибәтинә тәсир ҝөстәрә биләр. Мисал үчүн, әҝәр адама һансыса дөвләтин һөкмдары, истилачы, бөјүк алимин вә саирәнин ады верилирсә, онда она мүнасибәт дә мүвафиг ола биләр: ҹидди вә еһтирамлы.
Талејә, гисмәтә исә адын һеч бир тәсири ола билмәз. Талеји дәјишдирә билән јеҝанә шеј – динин гајда-ганунларына риајәт, әмәл етмәјиниз вә Уҹа Аллаһа јалварышла мүраҹиәт етмәјиниздир. Әҝәр адыныз мүсәлман адыдырса вә онун пис мәнасы јохдурса, һабелә бу ады сизә ләјагәтсиз, пис адамын шәрәфинә вермәјибләрсә, онда доғма атаја һөрмәт ҝөстәрәрәк, атанызын сизә вердији ады сахламаг јахшы оларды.
Психолоҝија нөгтеји-нәзәриндән:
О ки галды ада вә онун инсана тәсиринә, академик психолоҝија чәрчивәсиндә бу барәдә чох јазылыб. Әсасән о һаллардан сөһбәт ҝедир ки, ушаға дүшүнмәдән, фикирләшмәдән ад верибләр вә онун нәсә комик чалары вар ки, ону истәнилән кими јозмаг олар. Проблем даһа ондадыр ки, аиләдә тез-тез ушағы нәвазишли кичилдиҹи адла чағырмаға башлајырлар ки, вахт кечәндән сонра бу ад өмүрлүк онун дәјишмәз јол јолдашы олур. Бир гајда олараг, адындан ҝәлән зәмини давам етдирәрәк әтрафдакылар да белә адамлары ҹидди гәбул етмирләр. Чох вахт адам чалышыр ки, адыјла бағлы стереотипи дәјишсин, елә һәрәкәтләрә јол верир ки, нәтиҹәдә онлар өзүнә гаршы чеврилир.
Мисал үчүн, ушаглыгдан адама Ибраһим дејил, Ибрашка демәјә башлајыблар, дүзүнү ахтарсан, онун бу ады узун илләр галаҹаг вә бөјүк һәјатда да ону белә кичилдиҹи вариантла чағыраҹаглар, мүвафиг олараг белә адамы ҹидди сурәтдә гәбул етмәк чәтиндир.
Бу мәсәләнин диҝәр тәрәфи ондадыр ки, ад ушағын хошуна ҝәлмәлидир, о, ҝәөзәл олмалы вә јахшы мәна вермәлидир. Лап тез-тез белә олур ки, әҝәр ушағын ады онун хошуна ҝәлмирсә, ону демәјә утаныр, белә адам һәјатда да чох шејә наил ола билмир, чүнки, ҝизли, хәлвәти јашамаға чалышыр.
Һәм дә ону нәзәрә алмаг лазымдыр ки, кимин шәрәфинә ушаға ад гојурлар. Әҝәр бу, танынмыш адамын адыдырса, онда белә ушаға ушаглығындан һәмин шәхсин мәнәви ҹәһәтләриндән, онун хејирхаһ әмәлләриндән вә и. а. данышмаг лазымдыр. Бунларын һамысы бирликдә ушагда нәсә бир мәнәви-әхлаги идеал јаратмалыдыр ки, һәјатда онунла тәнләшә билсин.Конкрет олараг сизин вәзијјәтинизә ҝәлинҹә исә, бурада ону нәзәрә алмаг ваҹибдир ки, сиз өзүнүз адынызы дәјишдирмәји анлајырдынызмы, әҝәр јох, онда һәјатынызын һансы мәрһәләсиндә буну билдиниз вә сизин буна мүнасибәтиниз неҹә иди. О еһтималы истисна етмәк олмаз ки, илкин ушаглыг чағында адынызын дәјишмәси талејинизә һеч бир тәсир ҝөстәрмәјиб, лакин сиз өзүнүз белә дүшүнмәк истәјирсиниз, чүнки бу, бир нөв әмәлләринизә вә нәјә ҝәлиб чатдығыныза мәсулијјәти чијниниздән ҝөтүрүр. Әҝәр, әлбәттә, јухарыда ҝөстәрилән шәртләр (кичилдиҹи ад, аддан өтрү ришхәнд, өз адыны гәбул етмәмәк вә саирә) һәјатынызда олмајыбса.
Принсип етибары илә, мән билән, адынызы дәјишдирмәјә сизә һеч нә мане олмур, әҝәр о, хошунуза ҝәлмир вә мәнфи һисләр јарадырса, лакин талејиниз үчүн мәсулијјәт һәр һалда бојнунузда галаҹагдыр. Тез-тез белә дә олур ки, шәхси адыны дәјишдириб шәхс өзүнү башга ҹүр гәбул етмәјә башлајыр, вә бу онун өнүндә јени үфүгләр ачыр.
