КIудияб Бергьенлъиялъ 80 сон тIубаялде
1939 соналъул 1 сентябралда фашистазулаб Германиялъ байбихьана КIиабилеб дунялалъул рагъ. Гьелдаса кIиго сонгIанаб заман индал, 1941 соналъул 22 июналда гьеб рагъул гIаркьел щвана Совет Союзалъул ракьалдеги.
Гьебго къоялъ СССРалъул къватIисел улкабазул ишазул халкъияв комиссар В. Молотовас радиоялдасан гьабуна гьадинаб хитIаб: «Жиндир заманалда Наполеоница Россиялде гьабураб гьужумалъеги халкъалъ цадахъ рахъун жаваб кьуна ва хIорлъизаруна Наполеонил киналго ниятал. Гьебго къисмат букIине буго нилъер улкаялде тIаде гьужум гьабурав Гитлерилги. БагIараб Армия, гьединго тIолабго халкъ цадахъ бахъун бергьенлъи босулеб рагъ гьабизе буго ватIаналъе гIоло, нилъерго къартI цIунун ва эркенлъи тIалаб гьабун», - ян.
В. Молотовасул хитIабалъе жаваб гьабуна миллат, дин батIа гьабичIого СССРалъул тIолабго халкъалъ. ВатIаналъ бергьенлъи босиялъулъ саламатаб бутIа лъуна бусурбабазул республикабазги. СССРалде гъорлъе унел рукIарал Шималияб Кавказалъул республикабиги рикIкIад чIечIо. Гьелъие нугIлъи гьабула Шималияб Кавказалдаса вахъарав 516 Совет Союзалъул бахIарчиясгун нусаза-азар рагъухъанас.
Рагъ байбихьарал тIоцересел къоязго Дагъистаналдаги байбихьана ВатIаналъул ахIуе жаваб гьабизе. ТIоцебесеб щуго къоялда жаниб рагъде ине бокьаразул гIуна 3,5 азаргоялдасаги цIикIкIун чи.
«Кинабго фронталъе, кинабго Бергьенлъиялъе» абураб ахIиялда гъоркь, 1941 соналъул риидалгун хаслихъе дагъистанияз оборонаялъул фондалде битIана 7,7 миллион гъурущ гIарцул. Гьебго соналъ ДАССРалъул Ахти, Догъузапара, ДахIадаев районазул колхозаз «БагIараб армиялъул чу» абураб фондалде битIана 756 чу. Бищунго захIматаблъун кколеб 1942 соналъ мугIрузул улкаялъ бакIарана 25 миллион гъурущ. Гьеб гIарцуде гIуцIана «Шамил» абун цIар кьураб танказул читIир.
КIудияб ВатIанияб рагъул заманалда ахIвал-хIалалъе битIараб къимат кьуна ГIабдурахIман Данияловас. Москваялъул Кремлялда гьес абуна: «ХIурматияв гьалмагъ, Сталин. Дагъистаниял руго рагъда ва гьединго гьенире ине хIадурго. ХIажалъи бугони къватIире рахъине гъираялда руго харабигун руччаби ва лъимал. Дагъистаналда сурараб, нахъегIанаб ишлъун рикIкIуна рагъде вахъинчIого вахчун чIей. ЗахIматаб заман букIиналъухъ балагьичIого, гьаб жакъа къоялде щвезегIан рагъул фронталъул фондалде дагъистанияз кьуна 350 миллион гъурущ. ГьабсагIат рагъда гIахьаллъи гьабулеб буго 200 азарго чияс. Гьезул 20-яв вахъана Совет Союзалъул БахIарзаллъун. Дагъистаниял тылалда хIалтIи гьабиялъулъги цере руго. 140 азарго чи вуго хандакъал рухъулел. Дир дагъистаниял руго Совет Союзалъе, ВатIаналъе, эркенлъиялъе ва бергьенлъиялъе гIоло рухI кьезе хIадураб халкъ», - ян.
Нилъер киназулго налъи буго умумуз бихьизабураб бахIарчилъи, гьезда бихьараб гIакъуба-къварилъи кIочене биччангутIи.
