Аслияб гьумералде

Аварагас ﷺ Хадижат ячин

Аварагас ﷺ Хадижат ячин

Аварагас ﷺ Хадижат ячин

Хадижатида, жагьилаб заманалдаго абулаан «ЯцӀцӀадай» (ат-ТахӀира) абун. Гьелъул хасаб рацӀцӀалъи ва динияб рахъалъ ритӀухълъи букӀана. Гьей йикӀана цIодорай, берцинай, къиматаб наслуялъул, бечелъиялъул, динияб рахъалъ лъикӀай, яцӀцӀадай гӀадан.

 

ГӀемерисел гӀалимзабаз бицухъе, Аварагас ﷺ Хадижат ячана гьелъ кIикъого сон бараб ва гьесул къоло щуго сон букIараб мехалъ. Ибн СагӀадица Нафиса бинт Муния абурай гIаданалдаса бицана: «Хадижат йикӀана рагIи бугей гIадан, бахӀарчияй, къиматай чӀужугӀадан, ТӀадегӀанав Аллагьас гьелъие кьуна намус-яхI. Гьелъ дун балъго йитӀана МухӀамадихъе ﷺ Шамалдаса хайир бугеб даран-базаргун тӀадвуссун хадуб. Дица Аварагасда ﷺ абуна: «Я МухӀаммад, дуе ригьин гьабизе сунца квалквал гьабулеб бугеб?» - ян. Гьес абуна: «Дие рес гьечӀо», - ян. Дица абуна: «Дуе гьеб кьуни ва ригьин гьабизе мун ахIани жаваб кьеларищ?» - ян. Гьес гьикъана: «Щий гьей гIадан?» - илан. Дица абуна: «Хадижат», - илан. Гьеб бакIалда Хадижатица жийго гьарана ячеян ва Авараг ﷺ разилъулищали Нафисаги йитIун лъазабуна.

Жийго гьариялъе гIиллаги букIана Шамалде сапаралъ гьесда цадахъ арав Майсаратица гьениб ккараб Хадижатида бицин ва гьелда цебе халлъараб гIиллабазе гIоло. Гьелда гьеб мехалда бичIчIулеб букIана гьесул бугеб тIадегIанлъи.

Гьединго, гӀиллабазда гьоркьоса букӀана ибн ИсхӀакъица рехсарабги: «Къурайшиязул руччаби цо гIидалъе данделъана. Гьеб бакIалде вачIун ягьудияс абуна: «Я, къурайшазул руччаби! Нужеда гьоркьоса кватIичIого авараг вахъине вуго. Нужер цоялъниги хIаракат бахъе гьесие ине», - ян. Гьез гьесда ганчӀал речӀчӀула ва кьварараб жаваб кьола. Хадижатин абуни сихӀкъотӀун чӀана ва цогидал руччабаз гьабуралда гӀахьаллъичӀо. Гьесул рагIабаз Хадижатие асар гьабуна. Майсарат вихьидал Хадижатица абула: «Ягьудияс абураб жо битIараб батани, авараг МухIаммад гурони тIокIав чи вукIунаро», - ян.

Цинги Аварагас ﷺ гьелъул иш жиндирго имгӀалзабазда бицуна ва гьел разилъула гьей лъадилъун ячине. Авараг ﷺ, жиндирго имгIал Абу ТIалибгун ва ХIамзатгун рачIуна Хадижатил эмен Хувайлид ибн Асадихъе. Гьеб мажлисалда мударил къавмалъул бетIерги вукӀуна. Гьедин гьабула Аварагасулги Хадижатилги ригьин. Цо-цояз абула гьей кьунин инсуца, цогидаз абула гьелъул имгIал ГIамр ибну Асадица кьунин ва цогидаз абула гьелъул вацас кьуниланги.

 

Аварагасул лъимал

Гьесул лъималазул къадаралда тIасан гIалимзабазул хилаф ккана. КъастIаланияс ва цогидаз абухъе, анкьго лъимер буго: лъабго вас - Къасим, ГӀабдуллагь, Ибрагьим. Ункъо яс - Зайнаб, Рукъия, Умм Кулсум ва ФатIимату аз-Загьра. Гьел киназго Ислам босана ва гьижрагун гьесда цадахъ Мадинаялде уна.

Имам Тирмизияс бицана Аварагас абунин: «Дир хъизамалъул дие бищунго хирияй йиго Фатима», - ян.

Имам АхӀмадица Савбанидасан бицана, Авараг ﷺ сапаралъ унеб мехалъ, кидаго бищун ахиралда ФатIимахъе щолаанин. Амма сапаралдаса тӀадвуссиндал бищун цеве Фатимахъе вачIунаанин. Рагъдаса яги сапаралдаса тӀадвуссиндал, тӀоцеве мажгиталде унев вукIана. Гьелдаса хадуб, гьениб кIиго ракагIат бараб мехалъ, Фатимахъе щвезе унаан, цинги жиндирго лъудбузухъе.

Алжаналъул руччабазул бетӀергьан йигин мун абун Аварагас ﷺ гьелда рохел бицана. Цогидаб хIадисалъул риваяталда буго: «ГӀаламалъул руччабазул бетӀергьан йиго», - абун.

МухӀаммад аварагас ﷺ жиндирго ясалъул хӀакъалъулъ абуна: «Фатима дир цо бутӀа ккола, гьелъул ццин бахъинабурав чияс дир ццим бахъинабуна», - ян.

 

Шамил МухIаммадов

2026-03-15 (Шаввал 1447 с.) №6.


Наркотиказде данде

ЛъаратIа районалда, диниял хIаракатчагIазул квербакъиялдалъун, тIобитIана школлъималазе наркотиказда данде къеркьеялъул бицунеб дарс. Гьединаб мурадгун Гъараколоб росдал школалде рачIун рукIана ДРялъул муфтияталъул ЛъаратIа районалда бугеб лъай кьеялъул управлениялъул ва «Инсан»...


РитIухълъиялъул аслу

Халкъазда цебечIарал масъалабазул цояб ккола адаб гьечIолъи. Хасго гьеб загьирлъула гӀолеб гӀелалда гьоркьоб. Адаб-хӀурмат, яхӀ-намус ккола сахаб жамгӀият букIиналъе лъолеб кьучӀалъул цояб. ГIемерисел масъалаби, захIмалъаби, ритӀухълъи гьечIолъи бугелъулха адаб гьечIолъиялъул...


Инсанасул талихI

ГIужда как бай буго инсанасул бищун кIудияб талихI. Нилъ Аллагьас ﷻ рижун руго гIибадаталъе, гIибадаталъул аслияблъунги буго как. Как байги буго МухIаммадил умматалда цIакъго-цIакъ хасс гьабураб гIамал.   ТIоцебе тIадкъай гьабулелъул как бай букIана къойида жаниб кIикъоялда анцIго базе....


Суал-жаваб

Шукруялъул сужда кида гьабулеб? Щукруялъул сужда гьабизе суннатаб буго. Гьебги гьабула циндаго ракIалда букIинчIеб бакIалдаса нигIмат тIаде бачIиндал яги жиндаса балагь нахъчIвайдал. Гьединго, суннатаб буго шукруялъул сужда гьабизе квешаб унти бугев яги балагьалде ккарав чи вихьидал, Аллагьас I...


Къо-мех лъикI Рамазан…

ХIурматияб диналъул агьлу. Гьале исанаги рамазан моцI ана нилъедаса. ТIасияб соналде щвезегIан тIокIаб гьеб бихьиларо. Амма нилъер рес бугоха рамазаналъ гьабулеб букIарабго гIамал, щибго ками ккезе течIого, тIасияб соналъги гьеб бачIинегIан цIунизе.   Хадусеб соналъ щиб букIинебали лъидаго...