ЖамгIият лъикIлъиялде нух
Исламалъул бищунго кIвар бугел къиматазул цояб ккола инсанасе тарбия кьей. Гьеб хурхараб букIуна хьвада-чIвадиялъул къагIидабазда гуребги, рухIалъул жанисеб рацIцIалъиялдаги, ракI бацIцIад гьабиялдаги, лъикIаб хасият гIуцIиялдаги. Ахир-къадги тарбия ккола инсан жамгIияталда вухьинавулеб, цогидазе пайдаявлъун гьавулеб, сахлъиялъулал гьоркьорлъаби гIуцIиялъе кумек гьабулеб жо.
Исламалъ инсаният рикIкIуна ТIадегIанав Аллагьасул бищунго кIудияб махлукъатлъун. Хирияб Къуръаналда хъван буго инсан ракьалда Аллагьасул кумекчи вугин. Жидерго борхатаб ахIи лъан, иман лъуразда бичIчIула жидеда сверухъ вугев щивав чиясул къиматги. Гьединлъидал унго-унгояв бусурбанчияс материалияб интересалъе яги жиндиего бугеб пайдаялъе гIоло цогидазе зарал гьабуларо.
Аллагьасул Аварагас ﷺ абуна: «Нужер цонигияс унго-унголъун иман лъоларо жиндиего бокьараб жо вацасе гьабизегIан», - ян.
Гьаб хIадисалъ нилъеда малъулеб буго гурхIел-рахIмуялда цогидазул адаб-хIурмат гьабизе кколеблъи. Жиндирго къимат лъалев чияс байбихьула цогидазулги къимат гьабизе.
РухI бацIцIад гьабиялъги (тазкияту ннафсалъ) исламалда хасаб бакI ккола. ГIемерисезда лъала битIараб жо, амма гьеб лъай гIумруялде бахъинабизе къеркьоларо. ГIемерисеб мехалда гьелъие гIиллалъун букIуна живго лъикIлъизавизе байбихьунгутIи. Аварагас ﷺ абуна: «Инсанасул чорхолъ буго цо лага жиндир хIалалъ инсанасул киналго ишал чIезарулеб, гьебги ккола ракI», - ян. РакI битIизабуни, гIамалги битIула.
Гьединлъидал тарбия кьей байбихьула жиндирго гIунгутIабигун, шагьватгун, жахIдагун, чIухIигун ва цогидал хъубал жалгун къеркьеялдасан. Муъминчияс гьоркьоса къотIичIого гьел ишазул анализ гьабула, Аллагьасда тIаса лъугьаян гьарула, лъикIлъизе хIаракат бахъула.
Исламалъ жеги кIудияб кIвар кьола тавбу гьабиялде ва тIаса лъугьин гьариялде (истигъфар). ЦIар рагIарав гIалим ХIасанул Басрияс гIемер насихIат гьабулаан гIумруялъулъ батIи-батIиял захIмалъаби дандчIвалел гIадамазе Аллагьасда тIаса лъугьаян гIемер гьареян. ХIасил-калам, ракIбацIцIадаб тавбуялъ ракI бацIцIад гьабула, Аллагьасул рахIматалъе сабаблъунги лъугьуна.
Тарбия кьеялъул цоги кIвар бугеб бутIа ккола цогидазда жанир гIунгутIаби ралагьилалде цебе жиндирго гIунгутIаби рихьи. ТIадегIанав Аллагьас Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Аллагьас халкъалда бугеб лъикIабниги квешабниги хIал хисизабуларо, гьеб халкъалъ жидерго хIал хисизабун гурони», - ян (сура «Ар-РагIд», аят 11).
Исламалъ малъула цогидазе лъикIлъи гьабизе. Цо чиясул гъалатIал ккани, нилъеца гьесие лъикIлъи гьаризе ккола, гьесие дугIа гьабизе ккола, гьев битIараб нухде вуссине кумек гьабизе ккола. Цогидазул гурхIел-рахIму ва гьезул ургъел гьаби ккола тIадегIанаб яхI-намусалъул гIаламатал.
Квеш ккараб жо, гьанжесеб дунялалда гIемерисез талихI бухьинабулеб буго гIицIго материалияб бечелъиялда, жамгIияб даражаялда яги рахIаталда. Амма ТIадегIанав Аллагьас лъазабуна унго-унгояб талихI Къуръаналда ва МухIаммад аварагасул ﷺ суннаталда хадур рилъиналда жаниб бугин абун.
Тарбия кьеялъул хIакъалъулъ бицунаго, кIвар бугеблъун ккола дин лъаялдаса байбихьулеблъи бичIчIи. Къуръаналъул тIоцебе рещтIараб рагIиги ккола: «ЦIале!» абураб. Дин лъазаби, исламияб тарбия лъималазе кьей, жиндирго напсалда тIад гьоркьоса къотIичIого хIалтIи гьаби ккола инсанасулги тIолабго жамгIияталъулги лъикIлъиялъул аслияб бутIалъун.
