Аслияб гьумералде

Аварагас ﷺ течIеб как

Аварагас ﷺ течIеб как

Аварагас ﷺ течIеб как

Тагьажуд ккола боголил какдаса хадуб рогьалил как ахIизегIан балеб суннатаб как. Гьеб цIакъ кIвар бугеб какги буго. Гьеб базе бихьизабун буго рогьалил как базегӀан. КигӀан заманалъ кьижаниги, ворчӀун хадуб ва рогьиналде бараб как ккола тагьажуд.

 

Нагагьлъун, сапаралъ вугев чияс маркӀачӀул как боголил какде босани, дагьабго кьижун хадуб гьесул ихтияр буго тагьажуд базе, хIатта боголил мех щвечIониги. Гьеб буго хасгьабун сапаралда вугев чиясул хIукму.

Къаси ворчӀун хадуб бокьараб балеб какалъухъ, букIа гьеб бецIун балеб, яги витру, ялъуни цогидал суннатал какал, бусурбанчиясе щола тагьажудалъул какил кири.

Тагьажудалъул ракагӀатазул къадар чӀезабун гьечӀо. ГӀемер барабгIан лъикӀаб букӀуна. Цо-цо гӀалимзабаз абуна бищун дагьаб кӀиго, бищун цӀикӀкӀун анцӀила кӀиго, гьоркьохъеб анлъго ракагIат бугин.

Тагьажуд гьоркьоса къотӀичӀого балеб чиясе гьеб тезе рекъарабги гьечIо.

Цо нухалда Аварагас ﷺ ГӀабдуллагь ибн ГӀумарида абула: «Мун вукӀунге сардилъ (тагьажуд как базе) вахъун, цинги гьеб толев чиясда релълъаравлъун», - ян. (Бухари)

Тагьажудалъе гьабизе хасаб ният гьабизе тӀалъуларо. Жибго суннатаб как базе абун ният гьабуниги гIола. Бищунго лъикӀаб буго гьеб кӀиго ракагӀаталде бикьун, щибаб кӀиго ракагӀаталда хадуб «салам» кьун бани. 

Кьижилалде цебе щулияб къасд букӀине ккола къаси ворчӀизе ва тагьажуд базе. Амма къаси вахъинчӀониги, Аллагьас ﷻ гьесие тагьажуд бараб гӀадин кири кьола.

Къуръаналдаги хӀадисалдаги чанго нухалъ рехсон буго макьидаса ворчIун хадуб къаси балеб какил пайдаялъул хӀакъалъулъ.

Муслимица бицараб хӀадисалда буго: «Паризаял каказдаса хадуб бищунго къиматаб каклъун ккола къаси сардилъ балеб как, ай тагьажуд».

Дайламица бицараб хӀадисалда буго: «Сардилъ ворчӀараб мехалъ, бищун дагьаб кӀиго ракагӀат базе ккола. Къаси ралел каказ мунагьаздаса вацӀцӀад гьавула, Аллагьасул ﷻ ццин бахъин дагь гьабула, жужахӀалъул цӀадул хинлъи дагь гьабула», - ян.

Тирмизицаги, ХӀакимицаги, АхӀмадицаги бицараб цоги хӀадисалда буго: «ХӀаракат бахъе сардилъ рахъун как базе, гьедин гьабулеб букIана нужеда цере рукӀарал бищунго лъикӀал, ритӀухъал гӀадамаз. Гьелъ нуж Аллагьасде гӀагарлъизарила, нужер мунагьал чурила, нуж унтабаздаса цIунила», - ян.

Къаси тагьажуд базе бокьарав чи ватани, лъикӀаб букӀуна гьел рорчIизаризеги. Гьеб буго Аварагас ﷺ тIадчIей гьабураб как.

 

Шамил МухIаммадов

2026-09-15 (РабигIул ахир 1448 с.) №18.


Бусурбабазул тарихчи ва географ

ГIизудин ибну Шаддад ХӀалаби гьавуна Сириялъул ХIалеппоялда бугеб ХӀалаб шагьаралда, 1217 соналъул лъабабилеб зулхӀижа моцIалъ, гьижрияб 613 соналда. Тарихалъул ва географиялъул рахъалъ жиндирго хIалтIабазул кумекалдалъун ибну Шаддад вахъана жиндир гIасруялъул машгьурал тарихчагӀазул...


Гъваридаб лъай

Гьале тIаде щвана цIалул заман. Киналго лъимал школаздеги, студентал цIалул идарабаздеги хьвадун байбихьула жидерго лъай цIикIкIинабизе. Исламалда лъай тIалаб гьабиялде кьола бищун цIикIкIун кIвар. Гьелде тIоритIел гьабулел аяталгун хIадисал гIемерал руго. Цересел номеразда гьелъул хIакъалъулъ...


Къинал руччабазе малъа-хъваял

Лъимер гьабизе йигеб заман буго цIакъ кIвар бугеб гIуж. Гьеб заманалда, хасго чIужугIаданалъ, жиндирго сахлъи ва рацIцIалъи, кванил ва цогидалъулги низам цIунизе ккола. Гьединго халкквезе ккола тIад ретIунеб ратIлида хадубги. Лъимер ва жийго квачалдаса цIунизе ккола, тIадкъараб ретIел, угъдул...


Кванил адабал

Кваназе байбихьилалде цин кверал чурила, гьелъ кванида баракат лъола, цинги «Бисмила» бахъила ва абила: «Аллагьумма барик лана фима разакътана ва къина гIазаба ннари», - абун. Кваналев чиясул ниятги букIина диналъе къуват бачIинеян абураб. Гьединаб ниятгун кванани, квенги...


Авараг ﷺ лъай – гьев вокьи

Аллагьасул Аварагасде ﷺ бугеб рокьиялъ гьесул асхIабзабазул ракIазулъ хасаб бакI кколаан. Гьеб рокьи гьез загьир гьабулаан рагIудалъун ва пишабаздалъун гуребги Аварагасул ﷺ къадру цIунулел, гьесул лъикIлъаби рицунел, гьесул тIокIаб гIамал-хасият беццулел шигIрабаздалъунги.   АсхIабзабазда...