Суал-жаваб

ХIеж яги гIумра гьабулес рас тIаса инабиялъухъ щиб гIакIа кьезе кколеб?

ХIеж яги гIумра гьабулев чияс цо бакIалда вукIаго лъабго ва цIикIкIун рас яги малъ тIаса инабуни, гьесда тIаде бачIуна лъабго тайпаялда ругел гIакIазул цояб:

- къурбаналъе данде кколеб хIайван хъвей ва гьелъул гьан ХIарамалъул ракьалда (Маккаялда) ругел лъабго ва цIикIкIун мискинчиясе бикьи;

– лъабго къоялъ кIал кквей;

– ХIарамалъул ракьалда вугев анлъго мискинчиясе лъабго сахI, щивасе бащдаб сахI кколедухъ, бикьи.

Лъабго ва цIикIкIун рас яги малъ батIи-батIияб заманалда яги батIи-батIияб бакIалда тIаса инабун батани, щибалъухъ гIакIаги такрарлъула.

Цо рас яги малъ инабун батани ялъуни гьезул бутIа, гIалимзабазул цIикIкIун бергьинабураб рагIиялда рекъон, тIалъула цо мудалъул къадар гIакIа, кIиго инабун батани - кIиго муд. Цоги, гьединал лъугьа-бахъиназулъ ихтияр букIуна цо кIал кквезе яги щибалъухъ цо сахI кьезе.

Лъабго яги цIикIкIун цадахъ инабиялда релълъун, цо-цо инабиялъулги гIакIа щибаб нухалъ такрарлъулеб букIуна. Мисалалъе, батIа-батIайиса щуго рас яги щуго малъ инабуни, щуго гIакIа ккола.

Гьел хIукмаби рилълъанхъула тIаса инаби лъангутIиялдалъун яги кIочон тун букIун батаниги.

Рас яги малъ батани квалквал гьабулеб ялъуни зарал бугедухъ бижараб, мисалалъе, малъ гьаналъ къан гIадаб, хIажичиясе ихтияр букIуна гьеб тIаса инабизе ва гIакIаги кьезе тIадаб гьечIо, амма суннатаб буго.

(«ТухIфатул мухIтаж», «ФатхIул мугIин»)

Лъабабилеб яги ункъабилеб ракагӀаталда тӀоцебесеб АттахIият цӀалиялда щаклъани, как биххулищ?

Биххуларо, щайгурелъул тӀоцебесеб АттахIият цIализе паризаяблъун гьечIо. Амма какилъ щаклъи ккани, жиб сабаблъун саждату-сагьви гьабизе суннатаб бугеб, какил ахиралда саждату-сагьви гьабизе суннатлъула.

(«Равзату атI-ТIалибин», 1 бутIа)

РукугI гьабулелъул хIатIал ритIун рукIине кколищ, ай накаби сукIун ругони как биххулищ?

РукугI гьабулелъул лъикIаблъун (суннатаб) буго накаби сукIизарунгутIизе, амма гьариялъ как хвезабуларо. Гьединго, рукугIалда лъикIаб букIуна габурги мугъги цо жо гIадин цадахъ ккезабун битIизабизе.

Машгьурав гIалимчи АхIмад ибну ГIабдулгIазиз ал-Малибарияс жиндирго «ФатхIул мугIин» абураб тIехьалда хъвалеб буго: «...Щуабилеб (какил рукнабазул) ккола рукугI гьаби. Гьеб гьабула (как балев чиясул) килщал рикIкIинчIого, хъатал накабазда тIад лъураб къагIидаялъ. Гьебги ккола рукугIалъул бищун дагьаб (гьабуни - рукугI тIубалеб) къагIида.

РукугI гьабулаго, суннатаб буго цо битIараб хъарщи кинниги габурги мугъги битIизабизе, гьеб буго суннаталда нахъ рилълъараб къагIида. Гьединго суннатаблъун буго бохдулгун махIаби ритIизаризе (накаби сукIизаричIого), рагьун риччарал килщаз бигьаяб къагIидаялъ (данде къан гуреб) накабиги ккун», - ин.

(«ФатхIул мугIин»)

Кин лъикIаб бугеб жаназалъул как базе гIемерал чагIаздасан: цадахъищ яги батIатIунищ?

Хварав чи чанго вугони, щибаб черхалъе батӀа-батӀайиса жаназалъул как базе лъикӀаб буго, киназего цадахъ баниги щибниги къварилъи гьечӀониги. Амма щибаб жаназалъе батӀа-батӀаго как базе халат бахъунеб батани яги жаназа махI бахъун хисиялда хӀинкъи бугони, цадахъ киназдасаго цо жаназалъул как базе лъикIаб буго.

(«Мугънил мухIтаж», 2 бутIа)

Замзам какичуриялъе хIалтIизабизе бегьулищ?

Замзам какичуриялъе яги рацӀцӀалъиялъе хӀалтӀизабизе карагьатаб гьечӀо гьеб нажаслъи бацIцIиялъе хӀалтӀизабулеб гьечӀони.

Замзамалъул лъеца нажас нахъе инабиялда тIасан гӀалимзабазда гьоркьоб хилаф буго. Цояз гьеб хӀарамаблъун ва цогидаз карагьатаблъун рикӀкӀуна. Амма шафигӀияб мазгьабалда цӀикӀкӀун бергьараб пикру ккола нажаслъиялъе гьеб хIалтIизабизе течIого лъикIаб бугилан абураб.

(«ТухIфатул мухIтаж»)

Цадахъ салам кьуни, гьеб жаваблъун рикIкIунищ?

ТIадегIанав Аллагьас ﷻ Къуръаналда абуна: «Нужее салам кьураб мехалъ гьелдаса лъикIаб кье яги гьелдаго релълъараб. Аллагьас ﷻ кинабго жоялъул хIисаб тIалаб гьабизе буго». (Сура «ан-Нисаъ», аят 86)

Нилъеда лъала тIоцебе салам кьезе суннатаб ва жаваб кьезе тIадабги букIин. Амма дандчIварав кIиго чияс цадахъ салам кьуни, щивав чияс батIатIун жаваб кьезе ккола, кьураб салам цоцазе жаваблъун чIоларо. Цоязул салам цебе ккани, кIиабиесул салам чIола досие жаваблъун ва цIидасан жаваб кьезе кколаро.

(«ТухIфатул мухIтаж», 9 бутIа)

Дица вацасе рагIи кьун букIана гьесие телефон босизе, амма гьес дир ццин бахъинабидал дица абуна: «Валлагьи, дица щибго босиларо!», - ян. Дица гьел рагIаби ракI-ракIалъ абичIо, ццин бахъун, гьесда гуреб, диего. Гьанже дун пашманлъана гьеб назру гьабиялдаса, дие бокьун букIана телефон босизе. Дица гьанже телефон босани мунагь букIунищ?

ТIадегIанав Аллагьас ﷻ Къуръаналда абулеб буго: «Аллагьас ﷻ нужее къварилъи гьабуларо нужеца хабаралда гьоркьоб гьа гьеданин абун». (Сура Ал-Маидат», аят 89)

Гьелдасан босун, чIобогояб гьа (ай къасд гьечIого гьабураб) кьучIаблъун рикIкIунареблъи. Гьединлъидал ургъичIого, лъачIого абурал рагIаби ратани, гьезул гьедиялъул къуват букIунаро.

Нагагьлъун лъан, бокьун гьедун ватани, цинги гьеб хвезабиялда хурхун руго гьадинал хIукмаби, гьел рехсон руго «Фикъгьул мангьаж» абураб тIехьалда: «Нагагьлъун щивниги гьедун ватани тIадаб иш тезе, масала, как бай тезе, яги гьедун ватани хIарамаб жо гьабизе, масала мехтел гьекъезе, гьев чи мунагьалъукь ккола, щайгурелъул гьел пишаби гьари шаргIалда тIадаллъун ва яги гьукъараллъун рукIиналъ.

Амма нагагьлъун гьедани гьабизе лъикIаб пиша гьабичIого тезе, масала, ратибатал рачIого яги карагьатаб жо гьабизе, масала, къокъал къвалал ругеб ретIелги ретIун как базе, гьеб мехалъ гьеди хвезабизе лъикIаб букIуна.

Нагагьлъун гьедун ватани хIалалб жо гьабизе ялъуни тезелъун ва гьебги гьесда гурони хурхарабги гьечIони, гьеб мехалъ гьа цIуни лъикIаб букIина.

Гьаялъ лъиениги зарал гьабулеб бугони, масала, эбел-инсухъе, гIагарлъиялде яги гьудул-гьалмагъзабазухъе тIаде ваккизе инарин абун, гьебмехалъги гьа хвезаби лъикIаб буго.

Аварагас ﷺ абун буго: «Щив чи вугониги цо жоялдалъун гьедун, хадуб цогидаб лъикIаблъун бихьарав, гьес цогидаб гьабе, биххараб гьаялъухъ кафаратги (гIакIа) бецIе» (Муслим).

Гьа хвезабиялъухъ каффарат (гIакIа) ккола. Гьеб биххизабурав чиясда тIадаб букIуна гьадинал ишазул цояб гьабизе: 1) Лагъ эркен гьавизе (гьеб жакъа къоялда хIалтIизабулелдасан гьечIо); 2) АнцIго мискинчиясе доб бакIалъул гIемерисел гIадамаз кваналеб жоялдаса цо мудд (600гр) кьезе; 3) ретIел-хьиталъул цо къайи бикьизе: тIажу, горде ва гь.ц.

Гьелдасанги цониги гьабизе кIоларев чиясда тIадаб букIуна лъабго къоялъ кIал кквезе. Гьел тIатIала кквейги шартI гьечIо.

(Фикъгьул мангьаж)