Суалазе жавабал кьуна имам Шафтгiил мазгьабалда рекъон

Рамазан моцIалъ кIалкквей кида тIад гьабураб?

Гьижра гьабун хадуб аварагас кIал кколеб букIана щибаб моцIалъул лъабго къоялъ. Гьединго гьес кIал кколаан ГIашура къоялъги, гьеб къоялъ церехун рукIарал умматаз кIал кколеб букIараблъи лъан. Гьедин букIана гьижрияб кIиабилеб соналъ БетIергьанас аят рещтIун рамазан моцIалъ кIалкквей тIад гьабизегIан. Гьединлъидал гьижрияб кIиабилеб соналъ нилъер уммат хаслъана рамазан моцIалъ кIал кквеялдалъун. («Ал-МугIтамад» 2 бутIа, 156 гьум.

МагIазухъе дару речIчIизабуни, кIал бецIизе кколищ?

МегIералда жанибе араб жоялъ кIал хвезе ккани, гьеб ине ккола мегIералъул ракьаги тун гьелда нахъа бугеб гьодорлъиялде жанибе. РечIчIизабулеб дару гIемерисеб гьеб бакIалде щвезегIан уна ва гьелдалъун кIалги хола. Амма бокьараб кIал хвезабулеб жоялъул гьелдалъун кIал хвезе ккани буго лъабго шартI:

1) Гьеб кIал хвезабулеб жо букIин лъай. Мисалалъе, пуланав чияс гIинзунибе бикIулеб жо бегьани ва гьесда гьелдалъун кIал холеблъиги лъалеб букIун батичIони, гьесул кIал холаро.

2) КIал холеб жо гьабулеб мехалда кIалккун вукIин ракIалда букIин. Гьединлъидал, пуланав чияс кIал хвезабулеб жо хIалтIизабуни, кIалккун букIинги кIочон тун, гьесулги кIал холаро.

3) КIал хвезабулеб жо жиндиего бокьун гьаби. Гьединлъидал, цо чи кквезеги ккун, гьесиеги бокьичIого, хIалгьабун кIалдибе лъим тIуни, гьесул кIал холаро.

Гьелъул хIасилалда, дару речIчIизабулеб заманалда кIалккун букIин ракIалда букIун батичIони, кIал холаро ва бецIизеги кколаро. («ШархIул Мафруз»)

Лъималазда кIал кквезабизе тIалъулищ?

КIалкквей бегьизе ккани шартI буго гьев чи бусурбанав, гIакъилав (лъикIаб-квешаб батIабахъизе лъалев) ва гьеб кквеялдаса нахъчIвалел (чIужугIаданалъул хIайиз-нифас, кIотен, жундуз кквей гIадал) гIузрабаздасан рацIцIадал рукIин.

Лъималаз анкьго сон баралдаса гьеб кквеялдалъун амру гьабила. АнцIго соналъул гIумруялде рахиндал как теялдаго релълъун, гьеб теялдалъунги кьабила. («Фикъгьул Мингьаж», 1 бутIа, 339 гьум.)

Машинаялда рекIун вугони, рокъове щвезегIан кIал биччай кватIизабизе лъикIаб бугищ?

КIалкквеялъул адабал рехсолеб бакIалда бугеб кIал ккураб къоялъ? буго кIал биччай хехго гьабиги. Тирмизияс бицараб хIадисалда буго: «ТIадегIанав Аллагьас абулеб буго лагъзадерил бищун Дие рокьулел кIал гIужил авалалда бичалел руго», - ян. Кири щвеялде ва нигIматазде бищун гIагарал бакъ тIерхьун хадуб гьелъул гIуж щведал нахъбахъичIого кIал биччалел ругин. Гьединлъидал гIуж щведал кIал хехго биччазе лъикIаб буго. Бищун жиндалъун биччазе лъикIабги чамасдак, гьеб батичIони лъим буго. («Фикъгьул Мингьаж», 1 бутIа 346 гьум.)

КIалккун йикIаго чIужугIаданалъул хIайиз бачIани, гьелъ щиб гьабилеб?

ХIайиз ва нифас кIалкквей бегьиялдасан жинца нахъчIвалеб гIузру буго. КIалккун йикIаго чIужугIаданалде хIайиз щвани, гьелъ кIал биххизабула ва гьеб бецIизеги тIалъула. Гьелдаса хадуб гьелъие ихтияр буго Рамазан моцIалъул хIурмат гьабун хутIараб къоялъ кваначIого чIезеги. («Фикъгьул Мингьаж», 1 бутIа, 344 гьум.)

КIалккун вугинги кIочон тун кванани, кIал биххулищ?

КIал ккун вугин кIочон тун кванани, кIал биххуларо. Аварагасул хIадисалда бачIана: «КIалккун вугин кIочон тун кванани яги гьекъани, кIалкквейин абе. ХIакълъунго, Аллагьас гьев кваназавуна ва гьекъезавуна», - ян. (СахIихIу ал-Бухари). Ибн ХIиббанил сахIихIалда буго: «КIалккун вукIин кIочонтун кванани, гьесда кIал бецIи ва гьелъухъ кафарат тIалъуларо». (Ибну ХIиббан). («Мугънил МухIтаж», бутIа 2, гьум. 177)

ГIидалъул къо бачIинегIан чIечIого, кIалбиччаялъул закат бахъизе бегьулищ?

Рамазан моцIалъул авалалдасаго кIалбиччаялъул закат бахъизе бегьула. Суннатаб буго гIидалъул къоялъ бахъизе тани. Жеги суннатаб буго гIидалъул как балалде цебе бахъанани. ЛъикIаб буго гIидалъул какалдаса гьеб нахъбахъичIого тезе, хIатта гьедин тезе карагьатабцин буго.

Амма какалдаса нахъбахъулеб бугони гIагарав чи яги мадугьал вачIунев вукIун, гьезие гIоло тезе суннатаб буго, бакъ тIерхьинчIебгIан заманалъ. ГIузруги гьечIого гIидалъул къоялдаса гьеб нахъе бахъизе хIарамаб буго. Гьелдалъун чи мунагьалде ккола ва хех гьабун гьеб бецIизеги тIалъула. («ХIаваши Ширвани», бутIа 4, гьум. 381, «ИгIанатул тIалибин», бутIа 2, гьум. 342)

Тохтурзабаз кIал кквезе бегьуларин абичIони, нилъецаго унти бугинги абун кIал кквечIого тезе бегьулищ?

Рамазан моцIалъ кIал кквечIого тезе шаргIалъ жидее изну кьурал гIадамазул чанго тайпаби руго. Гьездаса ккола унтарал гIадамалги. Амма гьединал гIадамаз кIалал кквечIого теялъеги руго шартIал.

Унтиялдалъун кIал кквечIого тезе ккани, Аллагьасукьа хIинкъарав кIиго бусурбанав тохтурас нугIлъи гьабизе ккола кIалкквеялдалъун гьев инсанасул чорхое зарал кколеб бугин абун. Гьединлъидал унтун вугиланги абун, жинцаго хIукмуги къотIун кIал кквечIого тезе инсанасе рес гьечIо. Гьединал гIадамаз унти тIаса индал риччарал кIалал рецIизеги ккола. КIал кквеялдалъун хвеялда ялъуни цониги лага хIалтIунгутIиялда хIинкъи бугони, кIал биччазе тIадаб буго.

ЗахIматаб хIалтIуда вугев чияс кIал биччазе бегьулищ?

ЦIакъго хIехьезе захIматаб хIалалъул вакъи ялъуни къечей унтиялда релълъун букIуна. Гьелдалъун кIал биччазеги бегьула. Хуриб ялъуни ахикь хIалтIаби байбихьулеб мехалъ рамазан моцI щвани, цинги гьел хIалтIаби цере яги нахърахъизе ресги батичIони, гьенир хIалтIиялдалъун цIакъ кIудияб захIмалъиги баччизе кколеб бугони, кIал биччазе бегьула.

Гьелда релълъун рукIуна цогидал хIалтIабиги. БатIалъи гьечIо, хIалтIи жиндирго букIа ялъуни мухьдахъ, яги киридахъ тIаде босараб чияр хIалтIи батаниги. Кинниги гьал цере рехсарал хIалтIабазда ругел гIадамаздаги щибаб къойил къаси ният гьабизе тIалъула. Цинги кIалккураб къоялъ кутакаб захIмалъи тIаде бачIани кIал биччала, бачIинчIони кIал тIубазабила. («Мугънил МухIтаж»)

ТаравихIал разе мажгиталде вачIунаго кватIунги ккун как балеб жамагIат батидал, гьез боголил какищ балеб бугеб яги таравихIал ралелищ ругелали лъачIого, гьезда цадахъ боголил какие ният гьабун как балаго таравихI балеб бугеблъи лъани, щиб гьабилеб?

Паризаяб как балев чи суннатаб балесда нахъвилъине бегьула, гьединго суннат балев паризаяб балесдаги, гьедин бараб какги рикIкIуна. Жабир ибну ГIабдуллагьица бицунеб буго: «МугIаз асхIаб Авараггун боголил как балев вукIана, цинги рахъун Бану Саламатазухъеги ун гьезиеги бана, гьезие парзлъун, жидеего суннатлъун букIине».

Гьединлъидал жамагIаталъул как бан тIубайдал, дуца тIадеги вахъун дурго как тIубазабила. Мун вукIина масбукъасул хIукмуялда, ай кватIун вачIун киналго ракагIатал щвечIесда релълъун.

Сундаса цIунизе рекъараб КIалкквеялъул адабал рехсолеб бакIалда бугеб кIал ккураб къоялъ?

КIал ккурав чиясе лъикIаб буго шагьваталдаса цIуни гьабизе, мискалда хъвай ва гьелъул махI сунтIи тезе, щайин абуни гьел руго кIал ккурав чиясе карагьатал жал, хIалтIизариялдалъун гIибадаталъул кири мукъсан гьабулел.

Гьединго рекъараб буго кухIлу бахин тезе, завалалдаса хадуб сивак бахъи тезеги. Киналниги хIарамал жалаздаса, гьереси бициналдаса, гъибат-бугьтан, мацI гьаби гIадал жалаздаса мацI цIунизеги. («ИгIанату ТIалибин»)