ХIикматал махлукъатал
Гозо кIудиял
Тукан
Тукан абураб хIанчIил букIуна кIудияб гозо. Гьезул буго кIикъогогIанасеб тайпа. ГIумру гьабунги рукIуна тропикиял рохьахъ.
Гьелъул гозоялъул халалъи буго бащдаб черхгIанасеб. КIудияб бугониги, жаниса гьодораб букIиналъ, гьеб буго тIадагьаб. Гозо хIалтIизабула гъотIодаса пихъ тIезе ва цогидал хIажатал ишазе. Гозо буго бидурихьаз цIурабги. Гьелъ, гозо хIалтIула чорхолъ хинлъи-цIорой рекъезабиялъеги.
ГIумру гьабула гъотIол гьодориязулъ.
Кванала пихъ, чан гьабула гIисинал рухIчIаголъабазде, ччутазде, борхьазде. Цо-цо мехалъ рикъула хIанчIазул ханалги.
Туканал кверде ругьун гьаризеги кIола. ЦIакъ цIодорал, жигарал хIанчIи рукIиналъ, жидее лъикIлъи гьабуразе, гьурмаде гьими бачIинабиялдалъун загьир гьабула рекӀел асар.
Кьижараб мехалда туканалъ бетӀер буссинабула нахъехун ва гозо лъола мугъзада тIад, кваркьабазда гъоркь.
Гьелъул мацIги буго гIажаибго халатаб, хIули гIадаб, 15 сантиметралде гIагарараб.
Гьелъул гьаракьги буго зварараб, кӀудияб. Чорхол цIайи буго тайпа хал гьабун батIи-батIияб, ай 400-850 грамм. ГIалхуда гIумру гьабула 20-гIан соналъ, инсанас хьихьаралъ бала 25-30 сонги.
Пеликан
Пеликан абун гьелда цIар лъун буго, гъоркьияб гозоялда бугеб мукъуралъе гIоло, ай грек мацIалдаса буссинабуни, магIна ккола «таргьа» абураб.
Гьеб таргьаги хIалтIи-забула ччугIа кквезе. Гьелда жанибе уна 11 литр лъел.
Пеликанал руго цадахъ рекъон чан гьабулеб хIанчIи, мухъ гьабунги чIун гьез кваркьабазгун хIатIаз лъеда кьабун цин ччугIа хъамула лъим дагьаб бакIалде, хадуб ккола.
Чан гьабиги буго батӀи-батӀияб. «Бурый» абураб тайпаялъул пеликан боржун бачIунаго бортула лъелъе ччугIида хадуб. Чан гьабула, гозоялда жанире гьунел цогидал хIанчIаздеги.
Пеликаназул буго 8 батIаяб тайпа.
Гозоялъул халалъи букIуна 25-50 сантиметралде щвараб, чорхол – 130-180 см, цIайи – 7-15 кг.
КӀудияб букӀаниги, пеликан буго лъикӀ боржунеб хIинчI. Гьелъул кваркьабазул халалъи бахуна 3,5 метралде.
БагIарараб къоялъ гъоркьияб гозоялда бугеб таргьа гьез хьвагIезабула гьомгьоллъи гьабизе.
Гьезул ункъабго хIатIикилщалги руго цоцада хурхарал, гьез лъедезе кумек гьабула, амма ракьалдасан хьвадизе санагIалъи гьечIолъи букIуна.
ТIинчI бахъула ракьалда ва цо-цо тайпабаз – гъутIбузда. ТIанчIи кваназаризе ккола къойида жаниб 30 нухалъги.
ГIумру гьабула анцIгогIан соналъ. Бищун цIикIкIун заман бараблъун рикIкIуна 43 сонил ригьалде бахараб.
