ХIарамалъул ракь
Макка-Мадинаялъул хиралъилъун нилъее гIела, жиндие гIоло кинабго махлукъат бижарав Авараг ﷺ тIад хьвадараб, гьев вукъараб ракьлъун букIин.
Нилъеда бихьулеб буго жакъасеб къоялъги ТIадегIанав Аллагьас ﷻ Макка-Мадинаялъул агьлу хьихьун бугеб куцги, гьениб гьанжелъизегIан цIунун бугеб баракатги. Гьебги Ибрагьим аварагас гьабураб дугIа Аллагьас ﷻ къабул гьабиялъул баракаталдалъун буго.
Ислам бачIиналде цебеги Маккаялъул мушрикиназ ХIарамалъул ракьалда чIарав чиясе щибго зарал гьабулеб букIинчIо, хIатта жиндирго эмен чIварав чи вугонигицин. Гьез абулеб букIана: «КагIба буго Аллагьасул рукъ, гьенир чIаралги Аллагьасул агьлу буго», - ян. ГIалимзабаз абулеб буго: «Аллагьас Макка хIарамлъун гьабун букIанин Ибрагьим аварагас дугIа гьабилалдего», - ян. Гьелъие гьез далиллъун бачунеб буго жинда свалат-салам лъеяв Аварагасул рагIи: «ХIакълъунго, Аллагьас Макка хIарамлъун гьабун букIана, зобал-ракьал рижараб къоялъ», - абураб. ХIакъикъаталдаги, Аллагьас ﷻ Макка хIарамлъун гьабун буго хирияв Аварагас ﷺ абухъе, зоб-ракь бижараб къоялъ. Амма гьеб хIарамлъун гьаби БетIергьанас цониги аварагасе загьир гьабичIо, жинцаго цIунараблъун букIана. Цинги, БетIергьан Аллагьасда ﷻ Ибрагьим аварагас гьарана, гьаб бакI хIарамлъун букIин, Дурго лагъзадерие дир мацIалдалъун загьир гьабеян. БетIергьанас Ибрагьимил гьариги къабул гьабуна. Гьелдаса нахъе гьеб бакI хIарамлъун букIинги загьирлъана.
Макка хIарамлъун гьаби абураб рагIиялъул магIна ккола: жиндилъ чан гьабизе, гъветI-гIаркьел бекизе, чIахI-хер тIезе, жаниб рагъ гьабизе Аллагьас ﷻ хIарамлъун гьаби.
Маккаялда хадуб бищун хирияб ракьлъун ккола Мадина. Амма живго хирияв Авараг ﷺ вукъун вугеб бакI, бищун хирияб ракьлъун букIиналда киналго гIалимзаби тIад рекъон руго.
Мадинаялда абула: «Аль-Мадинату Ннабавият», - ин, ай Аварагасул ﷺ шагьарилан. Гьединго абула: «Дарул гьижра», - ян, ай гьижра ялъул рукъилан. Гьеб шагьаралдаса тIибитIана дунялалъул киналниги ракьазде ислам. Аварагасул ﷺ мажгиталда бараб как азарго нухалъ кири цIикIкIараб букIуна, цогидал мажгитазда баралдаса, Масжидул ХIарамалда хутIун.
Имам Нававияс абулеб буго: «Паризаял каказда релълъун руго, хиралъи щвеялъулъ суннатал какалги», - ян. Абу-Умаматидасан бицараб хIадисалда абулеб буго: «Щив чи вугониги рацIцIалъиги гьабун дир мажгиталде как базе вачIун, гьесие хIеж гьабурабгIан кIудияб кири буго», - ян.
Гьижра гьабун рачIарал мугьажиразе бокьулеб букIинчIо Мадина гуреб бакIалда хвезе. Гьез кидаго ТIадегIанав Аллагьасда ﷻ гьарулеб букIана хирияб Мадинаялда хвезе гьареян. Ибну ГIумарица бицараб хIадисалда абулеб буго: «Нуж хвезе Мадинаялде ракIаре, гьенир хварал муъминзабазе дир шафагIат щвезе буго», - ян. Анасица бицараб хIадисалда буго: «Щив чи вугониги Аллагьасе гIоло ракIбацIцIадго Мадинаялде дихъе зиярат гьабун, гьев чиясе дица къиямасеб къоялъ нугIлъиги шафагIатги гьабула», - абун.
