Къуръаналъул хIикмат
Къуръаналъул хIикмат
Къуръаналда буго
Къуръаналъул пасихIлъи ккола берцинго назму цIалулелцин гIажаиблъизарулел рукIин. Къуръан ккола ТIадегIанав Аллагьасдасан рещтIарал тIахьазул ахирисеб. Гьеб рещтIана МухIаммад Аварагасде . Цин ЛавхIул махIфузалдаса Лайлатул къадриялъ цадахъго гъоркьияб зодобе рещтIинабуна ТIадегIанав Аллагьас. Гьениса ЖабрагIил малаикас дагь-дагьккун, хIажат бихьун, 23 соналда жаниб МухIаммад Аварагасухъе кьуна. Гьелъул руго нусиялда анцIила ункъо сурат (басмалла), гьезул 28 - Мадинаялде гьижра гьабураб мехалъ, хутIарал - Маккаялдаго рещтIана.
Къуръаналъул буго анлъазаралда анлънусиялда лъабкъоялда анлъго аят, анцIила ичIазаралда лъабнусго рагIи. Гьеб ккола ТIадегIанав Аллагь вукIиналъеги свалат-салам лъеяв МухIаммад хIакъав авараг вукIиналъеги нугIлъи гьабулел хIужабазул бищунго кIудияб хIужаги мугIжизатги.
Аварагасул заманалда рукIарал капурзаби, гьеб Аллагьасул калам гурин, жинцаго МухIаммадица ургъараб бугин, яги гьесда гьеб цогидав чияс малъулеб букIанин гаргадизе лъугьараб мехалъ, Къуръаналда анлъгогIанасеб аят бачIана, гьедин батани, нужецаги ургъе гьелда релълъараб цо гьитIинабгIаги суратилан абун.
Хадубги баян гьабуна тIолалго гIарабиял, гIажамиял, жинал, инсанал данделъун ургъаниги гьелъул цо сураталда релълъараб жо гIуцIун бажаруларин.
Гьалеха, гьеб къоялдаса нахъе жакъа къоялде щвезегIан 1400-ялдасаги цIикIкIун сон ана, амма жеги дунялалда вахъинчIо Къуръаналда релълъараб бищун гьитIинаб суратгIанасеб яги кIиго хIуччгIанасеб жо ургъизе бажарулев чи.
Гьелъулъ буго тIолабго инсаният гIажиз гьабулеб гIажаибаб пасихIлъиги, гъваридаб магIнаги, аза-азр сон баниги гьеб басралъуларо, чанцIул цIаланиги тIоцебе рагIулеб гIадин гьуинлъула. Гьелъ бицен гьабула ТIадегIанав Аллагьасул кIодолъиялъул, хIалкIолъиялъул, Гьесул сифатазул, Гьесул цIаразул, гIакълиял хIужабаздалъун чIезабула Гьев цо вукIин.
Къуръаналъ бицуна гIалам бижиялъул, зоб-ракьалъул, бакъмоцIалъул, цIвабзазул, гьавабакъалъул, цIадазул, ах-хуралъул, хIайваназул, гъутIбузул, мугIрузул, ралъадал-гIоразул, инсан вижиялъул, гьелдалъун кантIизарула Аллагь вукIиналдеги, Гьев цо вукIиналдеги, Гьев хIалкIолев вукIиналдеги.
Гьелъ бицуна хвел-хобалъул, алжаналда ругел нигIматазул, жужахIалда ругел гIазабазул, Къиямасеб къоялъул, хун хадур цIидасан чIаго гьаризе рукIиналъул. Гьеб кинабго хIакъаб букIиналде кантIизарула гIакълиял хIужабаздалъун.
Гьединго бицуна хIарамхIалаллъиялъул, ахIула лъикIал тIабигIатал кквеялде, квешал рехун теялде. Гьелъ бицуна Аллагьасе тIагIат-гIибадат гьабулеб куцалъул, как-кIалалъул, закагIат-сахIалъул, хIеж борхиялъул, ригьин-цIаялъул, даран-базаралъул, рекъелмаслихIаталъул, чIвай-хъвеялда сверухъ рачIунел хIукмабазул, къисас босиялъул, гъазаваталъул, чан гьабиялъул, лъимал хьихьиялъул, эбел-инсул адаб гьабиялъул.
Гьединго бицуна цересел аварагзабазул, гьез Аллагьасде халкъ ахIиялъул, некIсиял умматазул, ханзабаз зулму-хIал гьабиялъул, гьел Аллагьас гьалаг гьариялъул. Инсанасеги, гьесул хъизамалъеги, жамгIияталъеги заралиялги пайдаялги ишазул, ахираталдаги дунялалдаги гьоркьоб бугеб батIалъиялъул.
Къуръаналъ бицана
Къуръаналда гIемерал лъугьабахъинал руго цереккунго ккезе рукIин рицарал, гьелъ рицухъе хадур ккезеги ккарал. Къуръаналда гIемерал гIелмиял хIужаби руго, анцI-анцI гIасраби ун хадубги гIелмуялъул цIех-рехаз рагьизе ругел жалазде ишара гьабулел.
Гьеб киналъго нугIлъи гьабула Къуръан, я МухIаммад аварагас , ялъуни цогидав инсанас ургъараб гуреб, Аллагьасул рахъалдасан рещтIараб калам букIиналъе. Гьелъул цониги рагIи гьереси гьабизе кIолев чиги дунялалда вахъинчIо.
Къиямасеб къо чIезегIан гьеб хисизабизе кIвезеги гьечIо. Хирияб Къуръаналъ церехун рещтIарал тIахьазул хIукмуги, хIикматги, гIелмуги жанибе бачана. Къуръаналдалъун гурони, цере рехсарал тIахьаздалъун хIукму къотIизеги хIарамаб буго. Черх чуризе тIадав чиясе яги хIайизалда йигей гIаданалъе черх чурун хадуб рацIцIалъун гурони Къуръаналда квер хъвазеги, гьелъул цо аятцин цIализеги хIарамаб буго.
Какичури биххарав чиясе гьеб рекIехъе цIализе бегьула, гьесие гьелда квер хъвазе хIарамлъула, амма рекIехъе цIалулеб мехалъги какичурун вукIине хирияб буго. Къуръан цIалиги бищун хириял гIибадатазул цояб ккола. МагIна бичIчIичIого цIаланиги гьеб цIалиялъул кири щола.
Гьеб малъизеги лъазабизеги ккола. КьучIаб хIадисалда буго: «Нужер бищун лъикIав чи жинца Къуръан малъулевги гьеб лъазабулевги вуго», - ян.
Къуръан цIалиялъул адабаздаса ккола какичуриялда цIали, Къиблаялдехун вуссун цIали, агIузу бахъи, сивак бахъи, Аллагьасул кIодолъи ракIалде бачIун, Аллагь кIалъалев гIадин цIали, Къуръан ракьалда лъечIого, дагьаб ракьалдаса борхун лъей, гьелдехун мугъ рехичIого чIей, цIалулеб мехалъ дунялалъул хабар тун гьелъухъ гIенекки, гIодове виччан, тартиб гьабун цIали, берцинаб гьаркьидалъун, берцинаб макъамалдалъун цIали, хIарпал ритIун рахъи, тажвидалда цIали, магIна бичIчIун цIали, аятазе кколеб хIакъ кьей. Аллагьас тавпикъ кьеги гьелда рекъон хьвадизе.
МУХIАММАДНАБИ АХIМАЕВ
