ТIул бацIцIад гьабизе ккани…
Инсанасул тIул ккола бищунго аслиял лугбузул цояб, жинца лъебергоялде гIагарун биохимикияб ишги тIубазабулеб. ТIулалъул хаслъилъун ккола гьеб жибго жинцаго бацIцIад гьабулеблъун букIин. Амма цо гIилла сабаблъун гьеб лагаялъулъ жагъаллъи ккани, гIемерисел лугби тIул бацIцIад гьабиялде руссуна.
Чороклъиялъе гIилла
ТIул чороклъиялъе аслияб гIилла ккола мехтизарулел жал гьекъей. Этилалъул спирталъ белокалъул синтезалъул (цоцадехун бугеб бухьеналъул), углеводазул трансформация (бегI, форма хисунккей) ва эндогениял компонентал къватIире инарулел органал риххизарула. Гьеб сабаблъун тIул кIодолъула ва лъугьуна даимаб воспаление (гьорой). ТIулада унти ккезе бегьула токсическиял отравлениял сабаблъун яги дараби гьекъон. Гьелда тIаде жубазе бегьула черхалъе зарал кколеб къагIидаялда кванайги. Масала, гIорхъолъа ун кванай, беэнаб ва чакар гъорлъ бугеб квен, фастфуд кванай. Руго цогидалги гIиллаби. Масала, квен бихIунгутIи, кьаралъи, вирусазул унтаби. ТIул кколеб къагIидаялда хIалтIизе квекIен гьабула къаркъалаялъул рагъа-рачари, хьвада-чIвади дагьаб букIиналъги.
ТIомол масъалаби, лагIизе бачIин, цIерхIей ва гIуп бахъи, квен бихIунгутIи, кIалдиб кьогIлъи ккей, чехь гьорой гIадал гIузраби ратани, тохтурасухъе ине ва тIул бацIцIад гьабиялда тIад хIалтIизе ккола.
Кин бацIцIад гьабилеб?
Нилъеца бицухъе, тIул ккола жинцаго жибго бацIцIад гьабизе кIолеб лага. Гьединго тIулада жиндаго кIола букIахъе лъугьинабизеги. ТIул 75 проценталъ биххун бугониги, сах гьабизе кIола. Тохтурзабаз, аслияб къагIидаялда, тIул бацIцIад гьабизе хъвала гьелъие данде кколел дараби ва бихьизабула кванил хасаб низам. Нужер тIул цIакъго жагъаллъун батичIони ва къваригIун бугони тIадагьго рукIине, бищунго лъикIаб жо – бутIабазде бикьараб ва цо ккураб хIал бугеб квана-гьекъей.
БитIун кванай
ТIоцебесеб иргаялда, тезе ккола бежараб, цIакъго цIамхIалаб, кIал бухIизабулеб ва кIкIуйдуца бакъвазабураб квен, гьанал къвакIараб гьагIу. Кваназе лъикIаб буго чIахI-хер, пихъ, беэнаб гуреб бетарахь. Гьез кумек гьабула ццин (желчь) дагь гьабиялъе.
Лимон ва лимоналъул сок гIемер хIалтIизабула тIул бацIцIад гьабизе. Амма гIелмияб цIех-рехалъ бихьизабуна гьелъул пайда гьечIеблъи. ГIемерисез хIалтIизабула цадахъго 100 грамм хурдузул нахулги. Гьебги битIараб гьечIо. Гьелдалъун нужее щвела гIицIго кьаралъи. ЛъикIаблъун ккола цере рехсарал нигIматал кванилъе дагь-дагьккун журай. Омега-3 жиндилъ гIемер бугеб беэнаб ччугIа кваназе бегьула. Гьеб хIадурлъизеги лъикIаб буго хIухьлада, жиндирго сокалъулъ белъинабизе ялъуни бежизабизе. Беэнлъи гъорлъ бугел кислотабаз дагьлъизабула тIулалъ бугеб гьорой.
Бищунго аслияб жо, дагьа-дагьаб къадаралда кванай, квен къойида жаниб чанго бутIаялде бикьи ва халатбахъун ракъун чIечIого рукIин.
<figure><img src="//as-salam.press/storage/_content/2023/01/13/1673559129_63c07c5921246.jpg"></figure>
Ццин къватIибе инабизе бокьани…
Кванала овощал: хъабхъил цо тайпалъун кколел кабачокал, хъапустIан, хъабахъ, спаржа (тIеренал тIанхазул чIахI-хер; гIурччинлъи (зелень): гIурусгъаран, шпинат, гъаран, петрушка; цитрусалъулал: грейпфрутал, апельсинал, лимонал; пихъ ва гIисинпихъ: гIеч, банан, гиригари, инжир; крупаби: тIахьди, овсянка; хурдузул нах: бакъдебуссалъул, лъолъохьоналъул (льняное), зайтуналъул (оливковое), цIоросаролъул; цIекIлъи гъорлъ бугеб рахьдал гьарурал нигIматал: хIан, нису, йогурт, бетарахь, тIорахь. Гьединго кваназе бегьула белъараб гьан, лъикIго релъарал ханал.
Гьекъолеб жо
ТIул бацIцIад гьабизе ккани, лъикIаланго къадар лъамалъиялъул гьекъезе ккола. Сордо-къоялда жаниб лъикIаблъун бихьизабун буго кIигониги литр лъел гьекъезе. Халкъияб медицинаялдаса кумек кколеллъун руго гIурччинаб чай ва хурдузул лъамалъаби. ЦIорозарурал хурдузул отварал мачIикьаго, ай кваналде цебе гьекъезеги бегьула.
Ццин инабулел хурдул: тIогьилхIет (зверобой); сагIнил тIанхал; хIамизазил пихъ (плоды расторопши); меседтIегьалъул (бессмертникалъул) тIугьдул; барбарисалъул (сани) кьибил; гIинтIиялъул кьибил.
ТIулалъе лъикIаб асар гьабула ламадуралъул, чIакIултIаналъул ва охцералъул соказги. Гьел гьекъезе бегьула журазарунги ва батIа-батIагоги. Гьекъела бащдаб стакан, къойида жаниб 2-3 нухалда, 1-2 анкьалъ.
Низам ва макьу
Кванил низам цIуни ва рагъа-рачари букIин гуребги, кIочон тезе бегьуларо гIураб заманалда кьижизе кколеблъиги. Кьижизе хIаракат бахъе анлоъгониги сагIаталъ. ТIул хIаракаталда хIалтIула кьижараб мехалда, биялдаса беэнлъи ва заралиял веществаби къватIире инабулаго. ЦIакъго жигаралда хIалтIула тIул къаси 1-3 сагIатазда гьоркьоб.
ТIул бацIцIад гьабулеб мехалъ лъикIаблъун бихьизабун буго Е ва С витаминал гьекъей, гьединго антиоксиданталги. Гьел кинаб къадаралда ва щиб низамалда гьекъолебали тохтурас гурони чIезабизе бегьуларо.
Данде кколарел жал
ТIул бацIцIад гьабизе киназего гуро бегьулеб. Гьукъун буго гьеб гьабизе холестициталъул, панкреатиталъул ва гепатиталъул загьираб унти бугони. ЛъикIаб гьечIо гьеб гьабизе хроническиял унтабазул хIалуцин букIаго, ццидал къвачIида ганчIал ругони, ццин дагьлъизабиялъул низам биххун бугони. Гьеб процедура гьабизе бегьуларо лъимаде ругел яги лъимер хахизабулел руччабазги.
Тохтурзабаз гьукъула тIул бацIцIад гьабулел тадбирал гьаризе сири, гъаргъар барал ва нерввби унтарал гIадамазе, чакаралъул диабет, инфекциялъулалгун вирусалъул унтаби ругезе.
