Гьикъизе нечараб бицине намусаб
Росасе ине бокьун буго
Эбелалъулгун пикру рекъоларого буго. Дица цо жо гьикъани, гьелъ гьеб кинабго жиндирго къагӀидаялъ, гIайибч1вайгун къабул гьабула. Дун битӀун кваналаро, битӀун балагьуларо, битӀун гӀодой чӀоларо, битӀун кӀалъаларо, диего бокьараб бакӀалде унаро, битӀун цӀалуларо. Дида чӀалгӀун буго лъугӀи гьечӀеб гIайибч1ваял. Щиб гьабизе кколеб?
Халисат, Гъизилюрт
ГIалимчиясул жаваб
Эбел-инсул адаб гьаби, гьездехун адаб-хӀурмат гьаби ва лъикӀлъи гьаби ккола къиматал гӀибадатазул цояб. Диналда данде кколарелъуб хутIун, хутIанщинаб жоялъулъ эбел-инсуе мутӀигӀлъи ккола ТӀадегӀанав Аллагьас лъималазда тӀад лъурал тӀадаб ишазул цояблъун.
ТIадегIанав Аллагьас ﷻ Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Дур БетIергьан Аллагьас I жиндир лагъзадерида амру гьабуна ва васият гьабуна цохIо жиндие гурони лагълъи гьабуге абун. Гьединго амру гьабуна цохIо жиндие гурони лагълъи гьабуге абун. Гьединго амру гьабуна эбел-инсуе лъикIлъи гьабе абунги» (Сура «Ал-Исраъ», аят 23)
Жиндаса Аллагь разилъаяв Абу Гьурайратица бицараб хӀадисалда буго.
«Цо чи вачӀун вуго Аллагьасул ﷻ Аварагасухъе ﷺ ва гьес гьикъана: «Я Аллагьасул ﷻ Расул ﷺ, гӀадамазда гьоркьоса бищунго жиндехун лъикӀаб хьвада-чӀвадиялъе щив мустахӀикъав вугев?» Гьелъие гьес жаваб кьуна: «Дур эбел», - абун. Гьев чияс нахъеги гьикъана: «Цинги лъие?». Аварагас ﷺ такрар гьабуна: «Дур эбел», - ян. Гьев чияс нахъеги гьикъана: «Цинги щив?» Аллагьасул Расулас абуна: «Дур эбел», - ян. Гьев чияс ункъабилеб нухалъги ц1ехана: «Цинги лъица?», - абун. Цинги Аварагас ﷺ гьесда абуна: «Дур эмен», - ян. (Бухари, Муслим).
ТӀадехун рехсарабщинаб жоялдасан нилъеда бичӀчӀула эбелалда цебе бугеб борч инсуда цебе бугеб борчалдаса гӀемер нухалъ цӀикӀкӀараб букӀин. Гьединлъидал эбелалдехун лъикӀаб бербалагьи гьаби, гьелъул квешаб гӀамал хӀехьей буго щивав муъминчиясда тӀадаб иш.
Дур хӀалалда битӀараб букӀинаан эбелалда къвалги бан, гьелъул кверда убачги гьабун, мун хӀадурай йигин киналго гIайибазухъ гӀенеккизеян абизе. Биччанте гьелъ дуда ракӀбацӀцӀадго бицине щиб сабаблъун дудаса жиндир ракӀ буссунеб бугебали, сунца гьелъул рахӀат хвезабулеб бугебали. Унго-унголъунги гьелъул рекIеда жаниб цо жо батула, ургъел, рахIатхвей, лъиданиги ццим бахъин, цинги щалгун гьеб масъала бикьизе кколебали лъаларо ятизеги рес буго. Сабру гьабе, воре хъачӀлъи, разилъи гьечӀолъи ва ццин бахъин бихьизабуге.
Психологасул жаваб
ТӀоцебесеб иргаялда гьикъизе ккола: гӀицӀго эбелалъулгунищ нужер гьединал къварилъаби рукӀунел яги цогидазулгунгийищ? Цогидазда дур рагӀаби дуда ккаралдаса батӀияб къагӀидаялъ ричӀчӀулищ? Цогидазулгунги ишкал кколеб батани, нужеца хӀалтӀи гьабизе ккола нужерго аслияб пикру кин кьезе кколебали, кинал рагӀаби яги метафораби хӀалтӀизаризе кколелали. Ай, гьаб хӀалалда гIайиб цогидазда гуреб, дуда букӀине бегьула.
Амма гьединаб ахӀвал-хӀал гӀицӀго эбелалда гьоркьоб лъугьунеб батани, гьеб чӀванкъотӀун эбелалъ дур хасият къабул гьабулеб къагӀидаялда бан букӀуна. Рес буго, эбелалъ мун жеги гьоркьоса къотӀичӀого насихӀат гьабизе кколеб добго гьитIинаб лъимерлъун рикӀкӀуней яти.
ХӀаракат бахъе ахӀвал-хӀалалде батӀияб къагӀидаялъ балагьизе. Эбелалъул рагӀабазда ццим бахъинчӀого, дурго икъбалазул пикру гьабе. Дур кинабго лъикӀ батани, эбелалъул ургъел букӀин къабул гьабе. Гьелъ гьедин гьабула мун йокьуларелъул гуреб, хӀинкъун йикӀиналъ.
Гьединал рукIуна киназулгоги эбел-эмен - гьел лъималазул ургъелелда рукIуна лъимал ч1ахIиял гIуниги. Нилъерги гьезул гIелалда рахиндал гьединабго балай букIуна лъималаздехунги. Гьеб гӀадатияб жо буго.
Щиб гьабизе бегьулеб:
- Гьелъул рагӀабазда ццин бахъунге ва гьел рекӀелъе росуге.
- Эбелалда дагьалго баянал рице, гьелъ гьелъул ракӀ гIодобе буссинабизе букӀин лъалеб батани.
- Гьелъ жиндирго пикру загьир гьабулеб мехалъ гӀодойичан гIенекке.
Гьедин гьабуни, эбелалъулгун бухьен гьабизе бигьалъизе буго. Заманалдасан мун лъикӀ йикӀин бихьараб мехалъ, гьелъул ракI хIалхьизе бегьула.
