Аллагьдин рягьимлуваликк ккадру инсанар
Ужудар ляхнар апIури, сабпи нубатнаан, ухьу Аллагьу Тааьлайин разивал абгурахьа. Гьаддихъди сабси, вари улупнайи фарзар, къанунар уьрхюри, Аллагьу Тааьлайин рягьимлувалик умуд киврахьа.
Аллагьу Тааьлайи Пайгъамбарихьанмина ﷺ дупнаки, инсандиз Аллагьу Тааьлайин рягьимлувал шул, эгер думу учв имбу инсанарихьна рягьимлур вуш.
Абу Гьурайрайихьан вуйи гьядисдиъ дупна: «Саб ражари Пайгъамбари ﷺ Аль-Гьясан ибн Аьлийиз мак гъапIну ва душваъ Аль-Аькьра бин Хабис Ат-Тамимира ади гъахьну. Аль-Аькьрайи гъапну: “Дугъриданна, узуз 10 велед азуз, амма узу дурарикан саризра гьич сабанра мак гъапIундарза» Думуган Пайгъамбар ﷺ дугъахьинди дилигну, гъапну: “Жвуву тмунурихьинди рягьимлувал улупурдарш, жвувазра рягьимлувал хьибдар”». (Бухари, 5997; Муслим, 2318; Абу Дауд, 5218; Тирмизи, 1911)
Аллагьу Тааьлайи Пайгъамбариз ﷺ рягьимлувал, гъюдливал, уж’вал апIувал – гьаму сифатар – лишнар тувну.
Пайгъамбар ﷺ гьадмукьан инсанарихьна рягьимлур, гъюдли юкIв айир гъахьнуки, гьятта дугъаз мусурман дарударинра кмиди язухъ шули гъабхьну, дурар гьякь рякъюхъна дяргъруган. Ари гьацир вуйи ихь Пайгъамбар ﷺ.
Малик ибн аль-Хувайрисийихьан дуфна: «Учу саб вахтна Пайгъамбарихьна ﷺ гъафича, вари жигьилар вуйча, саб яшнан вуйидар ва саб тухмиан вуйидар. Учу дугъахь 20 йигъна 20 йишв апIури гъахьича, хъа Пайгъамбар ﷺ учухьна гьадмукьан рягьимлуди, гъюдлиди вуйики. Учуз ич хизанар рякъюз ккун хьувалин лишнар гъяркъган, хулариъ фужар имиди вуш хабар тувай, гъапну. Учу ич хизанарикан ктибтган, Пайгъамбари ﷺ гъапи: “Ичв хизанарихьна кьяляхъ гъарахай, гьадрарихъди гъузай, дурариз диндикан улупай ва дурариз, ужувлан ляхнар апIин, йипай”». (Бухари, 631; Муслим, 674)
Ухьура ихь ккуни Пайгъамбари ﷺ улупу рякъюъди гъягъюри, имбударихьна рягьимлу духьну ккунду. Гьаци духьну ккунду кIуру гафар дупну гъитну ккундар, ихь вари уьмриъ ухьу му къайда дибисну гъибтуб лазим ву.
Ухьу наан аш, ари гьадушваъ рягьимлувалра ади ккун: дарсариз гъягъюрашра, дарсариъ ашра, магазиндиъ ашра, хизандиъ ашра, мирас-варисарихъди, дустарихъди хъашра.
Аллагьу Тааьлайи ихь рягьимлувалин имтигьян ихь уьмрин варитIан читин вахтна гъадабгъузра мумкин ву. Эгер гьадму дюшюшдиъ ухьу рягьимлуди дархьиш, ухьухьнара рягьимлувал, гъюдливал даршул.
Абу Муса Аль-Ашаьрийи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «“Валлагьи, учву женнетдиз учIвидарчва, чиб-чпихьна рягьимлувал дархьидикьан гагьди”. Асгьябари гьерху: “Учу варидари рягьимлувал улупурача, я Расулаллагь”. Пайгъамбари ﷺ жаваб туву: “Жвуван дустрахьна, багахьлуйихьна улупурайиб рягьимлувал дар. Рягьимлувал вари инсанарихьна дубхьну ккуниб ву”» (Ан-Насаи, 5928; Гьяким, «Аль-Мустадрак аьля Ас-Сагьигьяйн», 7310).
Гьарган кIваинди гъибтай, малаикари вари ухьу апIурайиб бикIура. Эгер увхьан рягьимлувал улупуз шуладарш, уву фукьан гунгьар апIурашра, Аллагьу Тааьлайи увухьна вуйи рягьимлуваликан фикир апIин.
Дицира шулдарш, гьеле багахьлуйириз-мирасариз саб ужувлан ляхин апIурикьан ккебгъ. Эгер увуз саб инжиг духьнайи, эргнайи кас гъяркъиш, гьадгъахъди сакьюдар гафар апIин, дугъан кIваз хуш шлуб йип ва, кюмек герек вуш, кюмекра апIин.
Пайгъамбарин ﷺ зиихъ дупнайи гафариан гъаври шулухьаки, инсанарихьна рягьимлувал адру касдихьна Аллагьу Тааьлайинра рягьимлувал хьибдар. Дидин гьякьнаан Пайгъамбари ﷺ жара гьядисдиъра дупна.
Аллагьу Тааьлайин рягьимлувалихъ ухьу мюгьтаж вухьа. Гьаддиз шлубкьан артухъ ухьу имбударихьна рягьимлувал улупури ккунду, Аллагьу Тааьлайин ухьухьнара рягьимлувал хьпан бадали. Му ляхнихъна ухьуз Аллагьу Тааьлайира, Пайгъамбарира ﷺ дих апIура. Хъа Аллагьу Тааьлайин разивал, рягьимлувал хьпан бадали, ухьу дурарихъна хъаъру себебар, мумкинвалар ишлетмиш дапIну ккун.
