Эдеблувал улупру мисалар

Эдеблувал улупру мисалар

Ухьухьна асгьябарин улихьди гъушу вакиларикан хайлин аьламатнан гьядисар дурукьна. Саспидариз думу гьядисар мумкин ву кучIлиндарсира рякъюз, амма дурар гьякьлу кьисйир ву. Асгьябарин Аллагьу Тааьла аьгъю гъапIу дережа заануб ву, ва дурарин эдебра ужуб вуди гъабхьну.

1. Уьмран бай Аьбдуллагьди, лукIру дюзди гъудган апIури гъахьиш, думу лукI азад апIури шуйи. Хъа лукIарира, чпин эйсийин эдеблуваликан хабар гъабхьиган, дугъахь дурари гъудган рябкъруганси успагьиди апIури гъахьнийи. Аьбдуллагьди гьай фици вушра, икрамвалиъ айидар азад апIуйи. Фици вуш Уьмраз мидкан ктибтнийи, ва дугъу кIуру: «Сар шликIа Аллагьдин ﷻ диндикан кучIал апIайиз, узуз кучIал дапIну ккундузуз».

2. Агьнаф ибн Кайсайихьан «шилхъан эдеблувал гъудубгъунва?» дупну, гьерхиган, дугъу «Асима ан-Накрийин бай Кайсдихъан», гъапнийи. Хъанара суал тувнийи: «Хъа, ибн Асима ан-Накри фициб дережайихъ хъайи?» Агьнафди жаваб тувру: «Саб ражари Кайсдин гъаравашди дугъахьна каббар али шиш гъабхиган, думу гъаравшин хил`ан адабхъуб, ибн Асимдин бицIирик кубкIну, бицIир йикIуру. ГьапIрушра аьжуз гъахьи гъаравшиз ибн Асим ан-Накрийин Кайсди кIуру: «Сабдихьанра гучI мапIан, Аллагьдин ﷻ хатурнаан уву азад гъапIунза».

3. БицIидариз машгьур асгьяб Увайс аль-Карани гъяркъиган, дугъ`инади гъванар гатIахьуру, хъа асгьябди дурариз кIуру: «Эгер уз`ина гъванар гатIахьну ккундуш, йиз ликариз зийнар даршуз, жвиллидаркьан гатIахьай. Узхьан дийигъну гъудган апIуз даршулда».

4. Саб ражари Агьнаф ибн Кайсдихъди сар гъягъюрайири, думу чIурур ву, кIурайи. Хъа думу Агьнаф ибн Кайсдин хуларихъна гъурукьиган, дугъу кIуру: «Я жигьил инсан, эгер увуз узкан фукIа кIуруб имиш, вари йип, дархьиш гьаму мягьлайиъ айидариз яв агьрар гъеерхьиш, дурари увуз жаза тувди».

5. Ктибтури шулу: динагьлийирин иманлу Аьли ибн Абу ТIалибди чан гъаравшиз дих гъапIиган, дугъу фикир тувундайи. Иманлуйи хъанара дугъаз дих апIуру. Му ражну Аьли асгьяб чав гъаравшихьна душну, дугъаз лукI дахъну гъяркъиган, гьерхру: «Увуз йиз дихар ерхьурадайин, гъараваш?» Гъаравашдира тасдикь гъапIиган, динагьлийирин иманлуйи гьерхру: «Хъа фти увухьди йиз дихназ жаваб тувуз гъитундар?» Гъаравши гьамци кIуру: «Узуз аьгъяйзуз, узу гьай дарпишра, уву узуз жаза тутрувруб, гьаддиз темпелвалиан багахьна гъафундайза». Думуган Аьлди дугъаз гъапи: «Гъарах, Аллагьу Тааьлайин хатурнаан, уву дедетуразаву».

6. Ктибтури шулу, Маруф аль-Курхи, Тигр нирихь Кьур`ан ва палтар дивну, гъудгник жикIуз хъюгъру. Душвахъна гъафи сар дишагьли, Кьур`ан ва палат гъадабгъну, гъягъюру. Думуган думу, таниш дару дишагьлийихъ хъуркьну, дугъаз кIуру: «Я жан чи, узу Маруф вуза, узу яв сабдинра тахсир апIдарза. Увуз Кьур`ан урхуз шлу бай ануз?» Дишагьлийи, адарзуз, гъапи. Маруфди гьерхру: «Белки, Кьур`ан урхру жилир ашалуз?» Дугъу хъанара адарзуз гъапиган, Маруфди дишагьлийиз гъапи: «Дици вуш Кьур`ан узухьна ча, хъа зиълан алабхьру палат увуз гъибт».

7. Саб ражари, шейх Абу Аьбдурягьман Сальмийин хал тIараш апIуз икIрацIар архьру, ва хулаъ айиб вари тIараш апIуру. Думуган дугъу чан дустраз фу гъапнуш, ктибтури шулу: «Сабан узу базариз адахъуриз, йиз валжагъ гъябкънийзуз. Думу терефназди дилигуз, кьяляхъ илдицнийза».

8. Сабан, Малик ибн Динариз, чан хпир ккудулхуру: «Гьазаргузди уж`валар апIрур!» Жилири дугъаз кIуру: «Гьей дишагьли, муганайиз Басры шагьрустанариз аьгъдру, аьжаб ужуб хъибтIру лакIам гъибихъвуз!».

9. Ягь`я ибн Зияда аль-Гьярисдиз чIуру хасият хъайи лукI айи. Ягь`яйихьан, гьаз мицир лукI дидиснаш, гьерхиган, дугъу кIуру: «Узу дугъан гъиллигъар аьгь апIураза, ва дугъан хасиятну узкан сабурлур ктаура».

10. Ктибтури шулу, фици вуш сабан Ибрагьим ибн Адгьам гъумрал чюлиз удучIвуриз, сар эскер алахъру: «Мушваъ гъул, йишв наана?» Ибрагьимди накьваригъ йишв улупуру. Эскран хиял шулу, чак кялхъра, кIури, ва дугъу иццра апIрубси, Ибрагьимдин кIуллан дивну, дугъаз зиян ктапIуру. Ибрагьим гъушиган, эскраз думу Хурусандиъ машгьур Ибрагьим ибн Адгьям ву, кIуру. Думуган эскер, хил алдабгъ кIури, дугъахьна гъягъюру. Ибрагьимди жаваб вуди, гьамци гъапи: «Уву узуз гъивиган, узу Аллагьу Тааьлайикан увуз Женнет ккун гъапIунза». Эскру мициб себеб фу вуш гьерхиган, Ибрагьимди кIуру: «Узуз аьгъяйзуз, уву узуз гъивубдианди, узуз Первердигари уж`вал апIруб. Гьаддиз, увуз узхьан чIуруб дубхьну ккундайзуз, увхьан уж`вал айиган».

11. Сар касди шейх Абу Уьсман аль-Хизрийиз чахьна хялижвди гъач гъапнийи, кIури, ктибтури шулу. Асгьяб, чаз теклиф гъапIурин урнарихьна хъуркьиган, дугъаз хулан эйсийи кIуру: «Гьей шейх, гьамусяаьт уву узухьна гъюз, гьии вахт дар. Дюзди кIуруш, узу увуз теклиф апIбиинра швумал гъахьунзу, гьаддиз гъарах». Абу Уьсман кьяляхъ хътаркуру. Хъа шейхдиз, чан урнарихьна рукьурайиган, кьяляхъди гъюрайи чав хътIурккурин, гафар ерхьуру: «Валлагь, шейх, узу гъапибдихьан начди азуз», - ва дугъу хил алдабгъуб тIалаб апIуру. Думуган шейхди сабсан ражнура, гъидиза дупну, жаваб тувру. Кьюбпи ражарира гъач гъапирин урнарихъна гъушиган, шейхдиз хъанара сабпи ражарин гафар ерхьуру. Гьамци шейхдиз шубубпи, юкьубпи ражарира гъач кIури, ва думу урнарихъна гъюри-хътаркури гъахьириз, аьхир, Абу Уьсман али-Хизрийиз думу касди чан кIваъ айибси кIуру: «Гьей шейх, узу уву ахтармиш апIурайир вуза», дугъу хъанара шейхдихьан чаллан хил алдабгъуб ккун апIуру. Думуган Абу Уьсманди гьамциб жаваб тувру: «Хуйикра кмиди шлу йиз гъиллигънан адар мапIан. Чаз дих гъапIган, хура гъюру, хъа ери гъапIган, кьяляхъ гъябгъюру».

12. Сабсан жара кьисайик гьамци кIура: лисундин цIиккди саб ражари Абу-Уьсман гъягъюри гъахьну. Хабарсузди дугъан кIул`инади саб хулан гъваълан саб леген рюкъ алабхьуру. Дугъахъди хъайи ксариз хъял гъюру, ва дурари агьрар апIуз хъюгъру. Думуган Абу Уьсмну кIуру: «Агьрар мапIанай! ЦIиз лайикь вуйирин кIул`ин рюкъ алабхьну кIури, хъял дарапIурда».

13. Ктибтури шулу, Жяфар ибн Ханзалатдихьна сар мюрид хялижвди гъюру. Хулан эйсийира, мюриддиз чан хялижв апIбан хуш`вал улупури, гьамци кIури гъахьнийи: «Ужур инсан шуйи, эгер жугьуд дайиш». Жяфру гьамциб жаваб тувру: «Йиз имандиз зарар хьибдар, увуз икрам гъапIиш. Уву Аллагьдихьан увуз сагъ`вал ккун апIин, хъа узуз – гьякьлу рякъюъ тIаувал».

14. Дерзечи Аьбдуллагь Хаятдихьна гьарган сар цIиз икрам апIру кас илтIикIури гъахьнийи, ва дугъу тувру кьимат, кучIлин пулиинди тувуйи. Чан ляхнихъ хъайи Аьбдуллагьдихьан сабан хътаркуз даршиган, дугъан тялимдиз, думу касдихьан кучIлин пул гъадабгъуз рази даршиган, гьякь пул тувру. Чан ляхин ккудубкIу Аьбдуллагьди гьерхру: «ЦIайчийин ккуртт набшди?» Тялимди гъабши-гъабшибси варибдикан ктибтуру. Аьбдуллагьди гьамци гъапи: «Гьаз уву дици гъапIунва? Узуз думу касди гьарган кучIлин пулар тувуйи, хъа узура агь апIуйза, ва гьадгъу туву манатар, жарадарихьнара дурукьуз, гъуйдиъ ахьри шуйза».