КIюрххил дуккайсса дуаьрду

КIюрххил дуккайсса дуаьрду

Ва дунияллийсса жула оьрму хъинну кутIасса бур, ахиратравумунил чIарав. Мунияту гьарца кьини, гьарца ссятрай, минутIрай Аллагьнайн ﷻ мютIийну, эбадатрай гьан дулларча хъинссар. Эбадатгу чара бакъа чак баврийну ягу зума дугьаврийну къадикIайссар. Цаппара эбадатру дуллан шайссар вила иширттаха, маэшатраха зий унува. Му бакъассагу, эбадат дуван ляличIисса кIану ягу чIун язи дугьарча, мунихлусса чири гьарза шайссар. Ца мукунсса чIун хъанай дур кIюрххицIун чIун.

 

Аллагь Тааьланал кIюрххи-цIун чIумуву барачатгу бивхьуну, му чIумал эбадат гьарза дувара куну бур. Ва амру биттур бувну, кIюрххицIун чIумал гьарзану зикри-дуаь дуккирча, щала кьинигу барачатну гьантIиссар.

Анаслул  бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Щаллусса хIажлил ва оьмралул чири хьунтIиссар кIюрххил чак жяматрай бувну, баргъ гьаз хьуннин Аллагь ﷻ кIицI лаглай щягу ивкIун, яла кIира ракааьт суннат-чаклил дурманан» (ат-Тирмизи).

Идавсил ﷺ сунналийн бувну дуссар кIюрххицIун чIумал дурккуну хъинсса дуаьртту. Зувагу зула гъанмийгу бала-апатIирттаща буруччин, цIуну дуркIсса кьини барачатну гьан дуван ччай бухьурча, кIюрххил вай дуаьртту дулуккияра:

Абузарр-асхIабнал  бувсун бур Идавсил уттуишайни учайсса бивкIшиву:

 

باسْمِكَ اللهم أحيا وأموت

«Бисмика Аллагьумма ахIъя ва амуту» («Аллагьнал ﷻ цIанийну, уттавагу литIунгу бувайсса»), кIюрххил чантI учайхту:

 

الحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي أحيانا بعد ما أماتَنا وإلَيْهِ النشُور

 

«Аль-хIамду ли-Ллягьи ллязи ахIъя-на бяъда ма амата-на ва иляйгьи-н-нушур». («Аллагьнайн щукру, жува уттава бувсса литIун бувну мукьах, ва МуначIанни жула зана шаву»). (аль-Бухари)

Абу Гьурайрал  бувсун бур Идавсил ﷺ увкушиву: «КIюрххил бивзукун учара:

 

الحمدُ لِلَّهِ الَّذي رَدَّ عَلَيّ رُوحِي، وَعافانِي في جَسَدِي، وأذِن لي بذِكْرِهِ

 

«Аль-хIамду ли-Ллягьи ллязи радда аьляйя рухIи, ва аьфани фи жасади ва азина ли би-зикригьи» («Аллагьнайн ﷻ щукру, ттувун рухI зана дурсса, ттул чурххан цIуллушиву дуллусса ва Цува кIицI лаган ихтияргу дуллусса»). (Ибн ас-Сунни).

Аьишатлул  бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Аллагь Тааьланал багъишла итантIиссар ва дуаь дурккума, мунал бунагьру хьхьиривусса хьамаксса бухьурчангума:

 

لا إِلهَ إلا الله، وحده لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ، وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ على كُلّ شيء قدير

 

«Ля илягьа илля Ллагьу вахIдагьу ля шарикя лагьу, лагьуль-мульку, ва лагьуль-хIамду, ва гьува аьля кулли шай’ин кьадир». (Ибн Ас-Сунни).

 

Абу Гьурайраяту бувсун бур укунсса хIадис: «Кьиямасса кьини яла хъинмур хъусну лякъинтIиссар кIюрххил ва хьхьувай ттуршилва вай махъру тIурча:

سُبْحانَ الله وبحمده

 

«СубхIаналлагьи ва бихIам-дигьи». (Муслим).

Цамур хIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавсил ччя-ччяни кIюрхил ва дуаь дуккайсса диркIшиву:

 

اللَّهُمَّ بِكَ أصْبَحْنا، وَبِكَ أمْسَيْنا، وَبِكَ نَحْيا وَبِكَ نَمُوتُ، وَإِلَيْكَ النُّشُورُ

 

«Аллагьумма, бика ас-бахIна, ва бика амсайна, ва бика нахIъя, ва бика намуту ва иляйка-н-нушур» (Абу Давуд).

 

Шамулчинма халиф Оьсман-асхIабнал  бувсун бур укунсса хIадис: «Гьарца кIюрххил ва гьарца хьхьувай шамилла ва дуаь дуккайманан ссалчIав зарал къабувантIиссар:

 

باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ

 

«БисмиЛлягьи ллязи ля язурру мааь-смигьи шай’ун филь-арзи ва ля фи-с-самаи, ва гьува-с-самиоьль-аьлим» (Тирмизи, Абу Давуд).

 

Абу Дардал бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Гьарца кIюрххил ва хьхьувай арилва вай махъру учайма Аллагьнал ﷺ ххассал увантIиссар дунияллул ва ахиратрал захIматшивурттая:

 

حَسْبِيَ اللَّهُ، لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ، عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ، وَهُوَ رَبّ العَرْشِ العَظِيمِ

 

«ХIасбия-Ллагьу; ля илягьа илля гьува; аьляйгьи таваккальту, ва гьува Раббуль-аьршиль-аьзим» (Ибн ас-Сунни).

 

Жунма чIалай бур, чансса хIарачат буварча, Аллагьнал ﷻ жуятува бала-апатIру, захIматшивуртту арх дурну, хъунмасса чири чичинтIишиву.

 

МухIаммад Аьлиев

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...