КIюрххил дуккайсса дуаьрду

КIюрххил дуккайсса дуаьрду

Ва дунияллийсса жула оьрму хъинну кутIасса бур, ахиратравумунил чIарав. Мунияту гьарца кьини, гьарца ссятрай, минутIрай Аллагьнайн ﷻ мютIийну, эбадатрай гьан дулларча хъинссар. Эбадатгу чара бакъа чак баврийну ягу зума дугьаврийну къадикIайссар. Цаппара эбадатру дуллан шайссар вила иширттаха, маэшатраха зий унува. Му бакъассагу, эбадат дуван ляличIисса кIану ягу чIун язи дугьарча, мунихлусса чири гьарза шайссар. Ца мукунсса чIун хъанай дур кIюрххицIун чIун.

 

Аллагь Тааьланал кIюрххи-цIун чIумуву барачатгу бивхьуну, му чIумал эбадат гьарза дувара куну бур. Ва амру биттур бувну, кIюрххицIун чIумал гьарзану зикри-дуаь дуккирча, щала кьинигу барачатну гьантIиссар.

Анаслул  бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Щаллусса хIажлил ва оьмралул чири хьунтIиссар кIюрххил чак жяматрай бувну, баргъ гьаз хьуннин АллагькIицI лаглай щягу ивкIун, яла кIира ракааьт суннат-чаклил дурманан» (ат-Тирмизи).

Идавсил ﷺ сунналийн бувну дуссар кIюрххицIун чIумал дурккуну хъинсса дуаьртту. Зувагу зула гъанмийгу бала-апатIирттаща буруччин, цIуну дуркIсса кьини барачатну гьан дуван ччай бухьурча, кIюрххил вай дуаьртту дулуккияра:

Абузарр-асхIабнал  бувсун бур Идавсил уттуишайни учайсса бивкIшиву:

 

باسْمِكَ اللهم أحيا وأموت

«Бисмика Аллагьумма ахIъя ва амуту» («Аллагьнал ﷻ цIанийну, уттавагу литIунгу бувайсса»), кIюрххил чантI учайхту:

 

الحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي أحيانا بعد ما أماتَنا وإلَيْهِ النشُور

 

«Аль-хIамду ли-Ллягьи ллязи ахIъя-на бяъда ма амата-на ва иляйгьи-н-нушур». («Аллагьнайн щукру, жува уттава бувсса литIун бувну мукьах, ва МуначIанни жула зана шаву»). (аль-Бухари)

Абу Гьурайрал  бувсун бур Идавсил ﷺ увкушиву: «КIюрххил бивзукун учара:

 

الحمدُ لِلَّهِ الَّذي رَدَّ عَلَيّ رُوحِي، وَعافانِي في جَسَدِي، وأذِن لي بذِكْرِهِ

 

«Аль-хIамду ли-Ллягьи ллязи радда аьляйя рухIи, ва аьфани фи жасади ва азина ли би-зикригьи» («Аллагьнайн ﷻ щукру, ттувун рухI зана дурсса, ттул чурххан цIуллушиву дуллусса ва Цува кIицI лаган ихтияргу дуллусса»). (Ибн ас-Сунни).

Аьишатлул  бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Аллагь Тааьланал багъишла итантIиссар ва дуаь дурккума, мунал бунагьру хьхьиривусса хьамаксса бухьурчангума:

 

لا إِلهَ إلا الله، وحده لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ، وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ على كُلّ شيء قدير

 

«Ля илягьа илля Ллагьу вахIдагьу ля шарикя лагьу, лагьуль-мульку, ва лагьуль-хIамду, ва гьува аьля кулли шай’ин кьадир». (Ибн Ас-Сунни).

 

Абу Гьурайраяту бувсун бур укунсса хIадис: «Кьиямасса кьини яла хъинмур хъусну лякъинтIиссар кIюрххил ва хьхьувай ттуршилва вай махъру тIурча:

سُبْحانَ الله وبحمده

 

«СубхIаналлагьи ва бихIам-дигьи». (Муслим).

Цамур хIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавсил ччя-ччяни кIюрхил ва дуаь дуккайсса диркIшиву:

 

اللَّهُمَّ بِكَ أصْبَحْنا، وَبِكَ أمْسَيْنا، وَبِكَ نَحْيا وَبِكَ نَمُوتُ، وَإِلَيْكَ النُّشُورُ

 

«Аллагьумма, бика ас-бахIна, ва бика амсайна, ва бика нахIъя, ва бика намуту ва иляйка-н-нушур» (Абу Давуд).

 

Шамулчинма халиф Оьсман-асхIабнал  бувсун бур укунсса хIадис: «Гьарца кIюрххил ва гьарца хьхьувай шамилла ва дуаь дуккайманан ссалчIав зарал къабувантIиссар:

 

باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ

 

«БисмиЛлягьи ллязи ля язурру мааь-смигьи шай’ун филь-арзи ва ля фи-с-самаи, ва гьува-с-самиоьль-аьлим» (Тирмизи, Абу Давуд).

 

Абу Дардал бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Гьарца кIюрххил ва хьхьувай арилва вай махъру учайма Аллагьнал ﷺ ххассал увантIиссар дунияллул ва ахиратрал захIматшивурттая:

 

حَسْبِيَ اللَّهُ، لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ، عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ، وَهُوَ رَبّ العَرْشِ العَظِيمِ

 

«ХIасбия-Ллагьу; ля илягьа илля гьува; аьляйгьи таваккальту, ва гьува Раббуль-аьршиль-аьзим» (Ибн ас-Сунни).

 

Жунма чIалай бур, чансса хIарачат буварча, Аллагьнал ﷻ жуятува бала-апатIру, захIматшивуртту арх дурну, хъунмасса чири чичинтIишиву.

 

МухIаммад Аьлиев

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...