“...Оьсса лишан дакъассар...”

“...Оьсса лишан дакъассар...”

“...Оьсса лишан дакъассар...”

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса мурчал ссихI» куну. Ванийну бувчIлай бур аьрабнаву ва ссутнил барз бивкIшиву.

 

Ва зурул дуссар цаймигу цIарду – «сафар аль-музаффар», «сафар аль-хайр». Вайннул мяъна – тIайлабацIусса, ххуйсса барз тIиссар. Укунсса цIарду дирзун диркIссар га чIумал сафар зурущал дархIусса оьккисса лишанну хъама ритан дуваншиврул.

Халкьуннал сафар барз оьбаларду, цIуцIавуртту, нааьнарду ва цаймигу бала-мусибатру ликкайсса барзну ккалли бувай. Ва зуруй душ була учин, магьар бишин, сапар бахIин къабучIиссар тIун бикIай. Цаппараннал цIанагу ва зурун мукунсса лишанну дуллай, ва цала агьамсса ишру цайми зурдардий буван махъун бутлан бикIай. Амма ва зурул хъиншивуртту ва хъуншиву цайми зурдардияр чансса дакъассар. Сафар зуруй дурсса эбадат – чакру, дуаьрду ва цаймигу хъинбаларду Заннал кьамул дувайссар цамур чIумал кунма.

МухIаммад Идавсил ﷺ жунна диндалул мяъна лахьхьин дурссар ва оьккисса лишанну батIул дурссар, хаснува сафар зурущал дархIуми. БувчIин бувссар цайнура цирда барча бакъасса чIунну, кьинирду, барзру къабикIайшиву. Инсаннал бувайсса аьмалли бикIайсса хъинсса ягу оьсса. Аллагьнайн ﷻ мютIийну, хъинмур буллай гьан дурсса чIун барачатссар, оьбала-бунагь буллай гьан дурмуниву барча бакъассар.

Кьуръандалуву увкуну буссар: «Инсаннайн бала къаликкайссар так Аллагьнал чичрулийну бакъа…» («Тагъабун» суралул 11-мур аят). ДакIниву иман думанан ва аят гьа хьун аьркинссар жура-журасса лишаннайн, ссихIирчитурайн ва бувчIултрайн вих къахъананшиврул.

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Исламраву бакъассар кIану оьсса лишаннан (ташаум), хьумургу хъиншиврунни увкуну, ххуйсса мяъна дулун аьркинссар (тафаул)» (аль-Бухари).

Цамур хIадисраву тIий бур: «Исламраву кIану бакъассар оьккисса мяъна дулаврин, лелуххантращал, къашайшалтращал ва сафар зурущал дархIусса лишаннан» (аль-Бухари).

Ялагу Идавсил ﷺ увкуссар: «Хъанахъисса иширттавугу, сафар зурувугу, чIемуллал чIурдавугу оьсса лишанну къадикIайссар» (Муслим).

Шинавусса зурдардия МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса махъру увкуссар: «Циняв барзру Аллагьналли ﷻ, миннувусса циняв кьинирдугу Аллагьналли».

Цамур хIадисраву Идавсил ﷺ батIул бувну бур сафар зуруй ххуллийн уккан къабучIиссар тIутIаву: «Оьмра (чIивимур хIаж) буван ччимур чIумал бучIиссар» (аль-Бухари). Сафар зуруй ххуллийн буккан къабучIисса бивкIссания, оьмра бувангу ихтияр къадулунссия.

Зурул дайдихьулий укунсса дуаь дуккаван бучIиссар: «Аллагьумма фаррихIна би-духули-с-сафари ва-хтим лана би-ль-хайри ва-з-зафар». Мяъна: «Я Аллагь, сафар зурувун буххаврийну жу ххари бува, ва барз хъиншиврийну ва ххувшаврийну къуртал хьун нясив бува».

Аллагьнал ﷻ жува хIакьсса диндалул ххуллий цIакь буваннав, Исламрайн къаршисса бяйкьавурттая буруччиннав!

 

Ибрагьим Аьлиев

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...