Зуль-кьаъда зурул хасшиву

Зуль-кьаъда зурул хасшиву

Шаввал зурул хъирив бусурманнал календарьданий най бур Зуль-кьаъда тIисса барз. Ва зуруй бучIиссар ХIаж баву дайдишин. Аллагь Тааьланал увкуну бур Кьуръандалуву: «ХIаж бувайссар мяълумсса зурдардий (Шаввал, Зуль-кьаъда ва Зул-ХIижжа зурул цалчинми ацIва гьантта)» («Аль-Бакьара» суралул 197-мур аят).

 

ХIаж баву Заннал бусурманнай ялув бивхьуну бушиву буслай бур «Али Эмран» тIисса суралул 97-мур аятраву (мяъна): «…Халкьуннай ялув бивхьуссар БайтуллагьрачIан (КяъбалучIан) ХIаж баву, миккунсса ххуллу битансса кьудрат дусса бухьурча», - куну. Кьудрат душиврувун духлахиссар ххуллунхарж (арцу), чурххал цIуллушиву ва мурахасъсса ххуллу бикIаву.

МухIаммад Идавсил ﷺ цалва оьрмулуву ХIаж дахьва цалли бувсса, Мадиналив ялапар хъанахъисса чIумал, гьижралул 10-ку шинал. Мунийн учайссар «ХIаджжатуль-вадаъ» («махъва-махъсса ХIаж»).

ЧIивимур ХIаж (Оьмра) тIурча, чIявуми хIадисирттал тасттикь буллай бур Идавсил ﷺ му мукьилва бувшиву. Цалчинмур – «худайбиялул Оьмра», гьижралул 6-ку шинал. Маккаллал мушриктурал Идавс ﷺ ва ганащалми къабивтссар му Оьмра буван. Гайннан махъунмай зана бикIан багьссар. Хъиривмур шинал Идавсил ﷺ «хъирив лахъаврил Оьмра» бувну, ларгсса шинал буван къавхьумур хъирив лахъан бувссар. Мунил хъиривсса шиналгу Идавсил ﷺ цалва асхIабтуращал бувссар «Джираналувасса Оьмра» (Джирана тIисса кIану буссар Маккаллал ва ТIаиф шагьрулул дянив). Мукьилчинсса Оьмрагу Идавсил ﷺ бувссар ХIаж буллалисса чIумал, ганищал архIал, Гьижралул 10-ку шинал.

Зуль-кьаъда зурул хасшивурттавасса ца – Идавсил ﷺ цалчинми шанма Оьмра ва зуруйри бувсса. Махъва-махъсса Оьмралувунгу МухIаммад Идавс ﷺ увхссар Зуль-кьаъда зуруву, амма цуппа щаллу бувссар Зул-ХIижжа зуруй, ХIаж буллалисса чIумал. Мунин бувну, хьхичIвасса салафу-ссалихIинтурал, хаснува Ибну Оьмардул, муъминтурал нину Аьишатлул ва цайминналгу Зуль-кьаъда зуруй Оьмра баву хъинсса, чири ва барачат гьарзасса, цайми зурдардиву бувмунияр даража лахъсса давуну ккалли бувссар, сайки Рамазан зуруй бувмунияргу.

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Муса Идавсин ﷺ ккаккан бувссар зувива гьантта (Заннащал ихтилат булланнин ва Таврат булуннин эбадат дуллай гьан бувансса), яла гайннул ялун ацIва гьантта ххи бувссар» («Аль-Аъраф» суралул 142-мур аят). Цаппара аьлимтурал тIимунин бувну, ва аятраву кIицI лавгсса 30 гьантта – Зуль-кьаъда барзри, ялун ххи бувсса ацIвагу – Зул-ХIижжа зурул хьхьичIсса ацIва гьанттар.

Вай мубараксса зурдардил барачат жуйнма цинявннайн бияннав, Аллагьнал КъатлучIан ХIаж бувансса каши-кьудратгу гьарза даннав. Амин.

 

Аьдил Ибрагьимов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...