ИММУН СИСТЕМИ: ИЛИН СОЈУГ ВАХТЫНДА МҮДАФИӘНИЗ
Сојуг һаванын башламасы илә “иммунитет” (организмин јолухан хәстәликләрә тутулмамаг габилијјәти) анлајышы хүсусилә актуаллашыр.
Бу барәдә биз һәкимләрдән тутмуш күтләви информасија васитәтәләринә гәдәр мүхтәлиф мәнбәләрдән ешидирик. Мөһкәм сағламлыг арзулары, иммун системини мөһкәмләндирмәк үчүн васитәләрин рекламы - бүтүн бунлар сизә хәстәликләрдән горунмаға көмәк етмәк үчүн һазырланмышдыр.
Иммунитет - бәдәнимизин горујуҹу системидир ки, онун вәзифәси она јад олан организмләри вә онларын һәјати фәалијјәтинин мәһсулларыны (бактерија, вирус, ҝөбәләк вә токсинләри) мәһв етмәк, һәмчинин бәдхассәли һүҹејрәләри мүәјјәнләшдирмәк вә арадан галдырмагдыр. Иммунитетин әһәмијјәтини гијмәтләндирмәк чәтиндир: о, сағламлығы дәстәкләјир, бәдән тохумаларынын бәрпасына көмәк едир вә мүбадилә просесләриндә иштирак едир.
Мараглы факт: иммун һүҹејрәләрин тәхминән 70-80%-и микробиотанын бәдәнин мүдафиәси илә гаршылыглы әлагәдә олдуғу бағырсагдадыр.
Иммунитет ики нөв олур:
- Анаданҝәлмә иммунитет бүтүн “дүшмәнләрә” ејни шәкилдә реаксија верир вә иммуноложи јаддаш јаратмадан дәрһал ишә башлајыр.
- Газанылмыш иммунитет һәр кәс үчүн фәрди олараг формалашыр. Бәдәнин реаксијасы әввәлки тәҹрүбәдән, инсанын әввәлләр гаршылашдығы хәстәликләрдән асылыдыр.
Бәдәнин горунмасында иштирак едән һүҹејрәләрин истеһсалына хүсуси органлар ҹавабдеһдир: вилочка вәзиси (вә ја тимус) вә сүмүк илији. Онларда һүҹејрәләрин јетишмәси вә сечилмәси баш верир. Бу просесләрин ишә салынмасына исә ири ојнагларын (чијин, дирсәк, диз, чанаг-буд) вә бојун саһәсиндә јерләшән лимфатик говшаглар көмәк едир. Бундан әлавә, иммунитет бағырсағын микрофлорасындан асылыдыр. Бу саһәнин вәзифәси – ағыз бошлуғу васитәсилә дүшән тәһлүкәли һиссәҹикләри танымаг вә онлары нејтраллашдырмаг, аз тәһлүкәли оланлары исә ирәли брахмагдыр ки, организм онлара реаксија вериб горујуҹу һүҹејрәләр истеһсал етсин..
Беләликлә, иммунитет - бәдәндәки хариҹи маддәләри таныјыб мәһв едән бүтүн орган вә һүҹејрәләрин мәҹмусудур.
Зәифләмиш иммунитетинн әламәтләри
Бәзән иммун системи даһа аз активләшә биләр ки, бу да онун инфексијалары еффектив шәкилдә таныја вә ҹаваб верә билмәмәсинә сәбәб олур. Нәтиҹәдә мүхтәлиф хәстәликләр баш верә биләр. Амма бәзи һалларда иммунитет һәддиндән артыг актив ола биләр, тәкҹә бәдәнә јад һүҹејрәләрә дејил, өзүнә дә һүҹум едә биләр ки, бу да глүтен дөзүмсүзлүјү, ревматоидли артрит, сәпәләнмиш склероз, гырмызы системли гурдешәгәји (дәри вәрәми) кими аутоиммун хәстәликләрин сәбәбидир.
Әҝәр иммун системи ашағыдырса, инсанда ашағыдакы симптомлар мүшаһидә олуна биләр:
- зәифлик вә јорғунлуг;
- ашағы әһвал-руһијјә;
- артан јухулулуг;
- хроники јорғунлуг;
- физики фәалијјәтин азалмасы;
- тез-тез баш ағрылары.
Зәифләмиш иммунитет заманы тез-тез вирус вә бактериал инфексијалара, ағҹијәр зәдәләнмәсинә, дәринин иринлик илтиһабына, ҝөбәләк инфексијаларына, ЛОР-органларын ресидив илтиабына вә јараларын јаваш-јаваш сағалмасына диггәт јетирмәк лазымдыр.
Иммунитети неҹә мөһкәм-ләндирмәк лазымдыр?
Иммун системинин мөһкәмләндирилмәсинә комплекс јанашма тәләб олунур ки, бу да өзүндә ашағыдакы тәдбирләри еһтива едир:
- Сағлам чәки сахламаг сабит иммунитетин әсасыны тәшкил едир. Јүнҝүл гачыш, ҝәзинти вә велосипед идманы кими аеробик мәшгләр сојугдәјмә рискини тәхминән 50% азалдыр. Физики фәаллыг бәдәнин горујуҹу функсијаларыны артыран иммун һүҹејрәләрин јениләшмәсинә көмәк едир.
- Хроники стрес, тәҹавүз вә депрессија хәстәликләрин кәскинләшмәсинә вә јени инфексија рискинин артмасына сәбәб ола биләр. Ҝәзинти вә ја әл ишләри кими мүсбәт дујғулар, һоббиләр вә мәшғулијјәтләр бәдәнин инфексијаларла даһа тәсирли мүбаризә апармасына көмәк едир.
- Бәдәнин бәрпасы үчүн там јуху лазымдыр. Јуху чатышмазлығы иммун системини зәифләдир вә јолухуҹу маддәләрә реаксијаны ләнҝидир. Суткада ән азы 7-8 саат јатмаг төвсијә олунур. Хәстәлик заманы артан јухулулуг бәрпа еһтијаҹыны ҝөстәрир.
- Гидаланма таразлығы чох ваҹибдир. Транс јағлары, фастфуд вә шәкәрин һәддиндән артыг истеһлакы иммунитети зәифләдир, онда ки әсас гида чатышмазлығы да сағламлыға мәнфи тәсир ҝөстәрир. Расионда (јем мигдарында) кифајәт гәдәр су тәмин етмәк ваҹибдир.
Аллерҝик реаксијалар заманы вахтында һәкимә мүраҹиәт един вә хәстәлији тез ашкар вә мүалиҹә етмәк үчүн профилактик мүајинәләрдән кечин. Бу, хүсусилә ҝизли шәкилдә давам едә биләҹәк иммун системинин патолоҝијалары үчүн актуалдыр.
Бу принсипләрә риајәт етмәк иммунитети горумаға вә мөһкәмләндирмәјә көмәк едәҹәкдир. Иммунолог һәким Александр Ивановун фикринҹә, “иммун системи - фәрди јанашма тәләб едән мүрәккәб механизмдир. Ону горумаг үчүн јалныз дәрманлар дејил, һәм дә һәјат тәрзи ваҹибдир. Иммуностимулјаторлара мүраҹиәт етмәздән әввәл һәкиминизлә мәсләһәтләшин: иммунитети мөһкәмләндирмәк үчүн савадлы јанашма - сағламлығынызын рәһнидир”.
Иммуностимулјаторларын нөвләри
Иммуностимулјаторлар - иммунитети ишләк вәзијјәтдә сахламаға көмәк едән актив маддәләр комплексләридир. Һәр ҹүр иммуностимулјаторларын јалныз һәкимлә мәсләһәтләшдикдән сонра гәбул едилмәли олдуғуну јадда сахламаг ваҹибдир. Иммуностимулјаторларын әсас групларына ашағыдакылар дахилдир:
1) Алтернатив тәбабәтә аид олан һомеопатик дәрманлар. Әнәнәви терапија әвәзинә онларын там истифадәси төвсијә едилмир. Онлар комплекс мүалиҹә чәрчивәсиндә истифадә едилмәлидир.
2) Тәбии (битки) мәншәли препаратлардан, ДСТ (Дүнја Сәһијјә Тәшкилатынын) рәјинә ҝөрә, дүнја әһалисинин тәхминән 80%-и дәрман кими истифадә едир. Јүнҝүл вә орта дәрәҹәдә хәстәликләри олан бир чох инсан инфексија илә мүбаризә үчүн даһа фајдалы вә еколожи ҹәһәтдән тәмиз үсул кими фитопрепаратлара мүраҹиәт етмәји үстүн тутур. Битки чајлары вә һәлимләр иммун системини дәстәкләмәјә вә хәстәликдән сағалмаға көмәк едир. Ән популјар фитопрепаратлар бунлардыр: Спирулина – тәркибиндә ҝүҹлү иммуностимулјаторлар вә антиоксидантлар олан мави-јашыл јосун. Ехинасеја – лејкоситләрин (ағ ган ҹисимҹикләринин) вә иммуноглобулинләрин истеһсалыны стимуллашдырыр, лакин аутоиммун хәстәликләриндә зәрәрдир. Итбурну - С витамини илә зәнҝиндир, үмуми бәрпаедиҹи вә иммуностимулјатор тәсиринә маликдир. Зәнҹәфил - ҝинҝерол тәркибинә ҝөрә антибактериал вә иммуномодуледиҹи хүсусијјәтләрә маликдир.
3) Бактерија әсаслы дәрманлар, бактериал лизатлар иммун системини активләшдирән вә сојугдәјмә хәстәликләринин симптомларыны азалтмаға көмәк едән өлү бактеријаларын парчаларындан ибарәтдир.
4) Интерферон әсаслы дәрманлар - антивирус дәрманлара аид олса да, иммун системинә дә тәсир едир, сүмүк илијини активләшдирир вә макрофаг активлијини артырыр.
5) Иммунитети мөһкәм-ләндирмәк үчүн витаминләр, витамин вә минераллар кими микроелементләр, иммун системинин нормал ишләмәси үчүн лазымдыр. Ән ваҹиб витаминләр: Витамин С – антиҹисимләр (организмә јад зүлаллар, бактеријалар, онларын зәһәрләрини вә с. дахил етдикдә онун әмәлә ҝәтирдији маддәләр) истеһсалында иштирак едир вә макрофаглары активләшдирир (төвсијә олунан доза: ҝүндә 65-90 мг). Витамин А - иммун системинин фәалијјәтини сабитләшдирир вә инфексијалардан горујур. Витамин Д - дәри вә бағырсагларын манеә функсијаларыны дәстәкләјир, аутоиммун хәстәликләри инкишафынын гаршысыны алыр.
Синк (ҝөјүмтүл ағ рәнҝли метал) - иммун системинин нормал ишләмәси үчүн лазымдыр, инфексијалара һәссаслығы азалдыр. Сојугдәјмәнин илк 24 саатларында 9-24 мг гәбул етмәк төвсијә олунур. Иммун сағламлығы - јалныз дәрман гәбул етмәклә дејил, һәм дә һәјат тәрзи вә һәтта дүшүнҹә илә әлдә едилән бүтүн организмин вәзијјәтидир. Бу ҝүн иммунитетә көмәк етмәк ҝүҹүмүздәдир ки, сабаһ о, бизи горусун.
