Təsbeh istixarəsi
Истихарә хүсуси намаз гылмагла вә дуа етмәклә һәјата кечирилир: һәм дә дуа охумаг вә јазылы кағыз парчасыны чыхармаг (пүшк кими) вә ја тәсбеһ мунҹугларыны бир-бир сечмәк вә саирә јолла едилир. Истихарәнин мәгсәди одур ки, Аллаһ-Тәала Өзү бәндәси үчүн онун үчүн јахшы оланы сечсин.
Илаһијјатчы алимләр арасында тәсбеһ истихарәси илә бағлы фикир ајрылыглары вар. Китабларда биз бу истихарәнин, мәсәлән, һөрмәтли шејх Сәид-әфәнди әл-Чиркавинин вә диҝәр мүәллифләрин әсәрләриндә Дәнијал пејғәмбәрдән ҝәлдијинә даир истинадлар тапмышыг. Тәсбеһ истихарәси һаггында популјар имам, шејхү-л-Әзһар әл-Бәҹүринин (1860-ҹы илдә в. е.) субшәрһиндә дә (ҹ. 1, сәһ. 547) данышылыр, һансы ки бәзи алимләрин буна иҹазә вердијини, диҝәрләринин исә гадаған сајдығыны иддиа едир, һабелә Мисир һүгугшүнасы шејх Мүһәммәд Абдуллаһ әл-Ҹүрданинин (1913-ҹү илдә в. е.) “Фәтһ әл-Әллам” әсәриндә вә с. сөһбәт ҝедир. Истихарә тәҹрүбәсинин бу формада иҹазә верилмәсиндән мүасир јәмәнли илаһијјатчы-алим, Шәриәт елмләри доктору Сејф ибн Әли әл-Әсри дә демишдир, Аллаһ ондан разы олсун.
Чох тәәссүф ки, мүасир ҝәнҹләр арасында уғурсуз “алимләр” тапылыр ки, бахылан мәсәлә илә бағлы һәртәрәфли мәлуматы олмадан, әсрләр боју илаһијјатчы алимләр, суфи шејхләри вә онларын ардыҹыллары тәрәфиндән ишләдилән тәсбеһ истихарәсинин ҝуја каноник әсасы олмадығы барәдә фәтвалар верирләр. Ондан әлавә, онлардан бәзиләри бу һәрәкәти һәтта Исламдан әввәлки дөврдә - ҹаһилијјәтдә әрәбләрин тәрәфдары олдуғу фалчылыг адландырырлар, диҝәрләри исә сүнни китабларында бу барәдә һеч нә дејилмәдијини иддиа едирләр. Тәәҹҹүб едирсән ки, бу ҹаһилләр неҹә асанлыгла чохлу минләрлә мүсәлмана јолдан азмағы аид едирләр! Гој Аллаһ-Тәала онлары дүз јола гојсун вә бизи горусун, амин! Бу ҹүр инсанлар баша дүшмүрләр ки, суфи шејхләри һәм Шәриәти, һәм дә тәригәти һәр бир кәсдән даһа јахшы баша дүшүр вә онлара риајәт едирләр.
Анҹаг јенә дә бу суала даһа әтрафлы ҹаваб тапмаг истәрдик. Бөјүк Аллаһа һәмд олсун, бу јахынларда биз Јараданын мәрһәмәти илә ҝөркәмли Шәфии илаһијјатчы алими, 19-ҹу әсрдә Јәмәнин имам вә мүфтиси - Мүһәммәд бин Әһмәд бин Әбд әл-Бари әл-Әһдәл әл-Һүсејнинин (1298/1880-и илләрдә в. е.) әлјазма әсәринә раст ҝәлмишик. Бу әсәрдә она шејх, имам, илаһијјатчы алим Әлави бин Әһмәд әс-Сәггәфин (һиҹринин 1335-ҹи илиндә в. е.) вердији доггуз суалын ҹавабы вар. Онлардан икиси истихарәјә һәср олунуб.
Ашағыда биз Јараданын изни илә, ҝөстәрилән ики суалын биринҹисинә ҹавабын тәрҹүмәсини верәҹәјик ки, бу, дир гардашларымыза фајда ҝәтирсин, чүнки бу, иҹазә верилмәсинә әмин олдуғумуз һәрәкәтдир вә алимләримиз вә шејхләримиз кими ону ишләдирик. Фәтва тәсбеһ истихарәсинин һансы һәрәкәт категоријасына аид олдуғуну өјрәнмәјә бизә имкан верәр: иҹазә верилән, арзу олунан вә ја гынанылан.
Фәтва
Үчүнҹү суал: һаггында бизә һәдис чатмајан, лакин бәзи илаһијјатчы алимләрин бәјәндији истихарә емәк үсуллары һаггында - онларын бир һиссәси тәсбеһдән истифадә едәрәк, диҝәр һиссәси - пүшкатма јолу илә вә с. Буну өзүн вә ја башга адам үчүн етмәк лазымдырмы, јохса буну едән шәхси бундан чәкиндирмәли, она мане олмалы вә Пејғәмбәрдән ﷺ бизә ҝәлиб чатан методиканы өјрәтмәлидир?
Ҹаваб (вә гој Аллаһ көмәк олсун): Бил ки, һәдисләрдә хатырланан истихарә - намаз вә ондан сонра дуа васитәсилә истихарәдир. Әбу әл-Һәсән әл-Бәкри “Шәрһ Дија әл-мәсалиг” китабында јазыр: “Бәзи илаһијјатчы алимләр демишләр: әҝәр онун (истихарә едән) үчүн истихарә намазы гылмаг чәтиндирсә, онда о, јалварыш (дуа) васитәсилә истихарә илә мәһдудлашыр.
Әл-Мүлә Ибраһим әл-Гурани демишдир: “Һүгугшүнас алимләрин сөзләринә әсасән, (истихарә намазы гылмағын) гејри-мүмкүнлүјү вә чәтинлији онун ҝерчәклијинин зәрури шәрти дејил (әҝәр о, намазсыз едилирсә), чүнки истихарә әслиндә дуа илә дә әлдә едилир. Ән јахшы истихарә - намаз гылыб дуа етмәкдир, истихарәнин даһа мүкәммәл нөвү исә - мүвафиг нијјәтлә намаз гылмаг вә сонра дуа да охумагдыр. Әбу Јалинин рәвајәтиндә (мәлуматында) намаз гылмадан истихарәнин ҝерчәклијинин хејринә дәлил вар. Бунлар Пејғәмбәрин ﷺ сөзләридир: “Әҝәр сизләрдән бириниз бир иш ҝөрмәк истәјирсә, гој десин...”, - вә истихарәнин јухарыдакы дуасыны охуду. Аллаһ исә даһа јахшы билир.
Мән дејирәм: әт-Тирмизинин ҝәтирдији вә зәиф (даиф) адландырдығы һәдисдә дејилир ки, Пејғәмбәр ﷺ бир шеј етмәк истәјәндә дејәрди:
“Ја Аллаһым, мәним үчүн сеч вә сечим ем мәним үчүн! (Јәни: ишими хејирли ет, ону јеринә јетирмәји мәнә тәлгин елә вә мәним үчүн ики ишдән ән јахшысыны сеч. Алимләр бу һәдиси белә шәрһ едирләр). Вә бу, намазсыз дуа етмәклә истихарәнин леһинә ачыг дәлилдир, әҝәр һәтта әл-Бәкри демишсә дә: “Буну истихарә дуасындан сонра охумаг даһа әсаслыдыр, чүнки истихарә дуасы даһа етибарлы вә мәлумдур. Лакин намаз гылмадан бу дуа үзәриндә дајансаг да, сүннә һәр һалда јеринә јетирилмиш сајылыр. Бунсуз (јәни дуасыз) Аллаһ-Тәалаја истихарә илә мүраҹиәт едән исә сүннәни јеринә јетирмир, чүнки истихарәнин мәнасы ики әмәлдән бириндә фајда, јахшылыг ахтармагдадыр, бу исә јалныз Рәббә дуа етмәклә мүмкүндүр. Тәкҹә тәсбеһ вә ја јазылы кағызлары чыхармагла ики ишдә јахшылыг, хејир тапмазсан.
Бәли, әҝәр бу (тәсбеһдә вә ја кағыз парчалары чыхармагла истихарә үсулу) Аллаһ үчүн истихарә мәнасыны дашыјан дуа вә ја һәдисләрдә бизә ҝәлиб чатан дуа вә ја диҝәр јалварыш формалары илә мүшајиәт олунурса, онда сүннә әлдә едилмиш сајылыр вә тәсбеһдәки мунҹугларын сајы вә ики кағыз тикәсиндәнн бирини чыхармаг, бәзи суфиләрин истихарәдән сонра тәтбиг етдикләри јухулар кими, филанкәсдә ишдә јахшылыг олдуғуну ҝөстәрән әламәт олаҹагдыр.
Әл-Мулла Ибраһим әл-Гурани демишдир: “Суфиләрин онларын ади практикасы - истихарә етдикдән сонра ҝөрдүкләри јухулара истинад етмәк дә - онларын сөзләринә ујғундур: “Истихарәдән сонра (истихарә едән) үрәјин нәјә мејл ҝөстәрдијини, онун нәдән даһа чох разы олдуғуну едир”. Һәдисдә дејилиб: “Мөминин јухулары – бәндәнин өз Рәбби илә данышдығы нитгдир”. Һәдис Үбәдә бин әс-Самитдән “Әл-Мүһтаҹ” китабында әл-Тәбрани вә әд-Дија тәрәфиндән нәгл едилмишдир. Дејиләнин хејринә бу һәдис дә шәһадәт едир: “Салеһ мөминин јухулары - Аллаһдан хош хәбәрдир”. “Әс-Сираҹ әл-мүнир” китабында ҝөстәрилдији кими, Аббас бин Әбдүлмүттәлибин сөзләриндән етибарлы зәнҹирлә (иснадла) әл-Тәбрани рәвајәт етмишдир. Чүнки хош хәбәр - нитг нөвләриндән биридир. Истихарәнин мәгсәди исә одур ки, Аллаһ бәндә үчүн јахшылыг оланы сечсин. Аллаһ-Тәаладан (Өз бәндәләри үчүн) мәлумат (тәлгин, өјүд, нәсиһәт) бәндәнин мәнәви (дини) дәрәҹәсиндән асылы олараг мүхтәлиф формаларда ҝәлир. Һәмчинин јухулар (рөјалар) да мәлумат (хәбәр) формаларындан биридир вә, мүвафиг олараг, бәндәнин үрәјинин нәјә даһа чох мејл етдијинин, нәјә ачылдығынын вә (истихарә етдикдән сонра) нәдән разы олдуғунун бир һиссәсидир”.
Беләликлә, әҝәр мөмин истихарәни тәсбеһлә вә ја јазылы кағыз парчаларыны чыхармагла јеринә јетирсә, анҹаг дуа етмәдән, онда о, һәгиги олмајаҹагдыр. Әксинә, белә мөмин сүннәјә зидд ҝедир вә буна ҝөрә мәзәммәтә лајигдир, чүнки сүннәјә зидд олмаг гадаған олунмуш јенилијә ҝәтириб чыхарыр,“һәр бир белә јенилик исә - сәһвдир (вә бундан сонра һәдисин сонуна гәдәр”. Аллаһ исә, О пакдыр, даһа јахшы билир!
- S. Мәлумдур ки, бизим етдијимиз тәсбеһ истихарәси методу, Аллаһ- Тәалаја истихарә мәнасы дашыјан дуа илә мүшајиәт олунур. Вә, мүвафиг олараг, фәтваја әсасланыб бу техниканы ишләдәндә сүннә әлдә едилмиш сајылыр вә тәсбеһдә мунҹугларын сајы белә бир ишдә јахшылығын олдуғуну ҝөстәрән әламәти, нишанәси олаҹагдыр.
Ҝәләҹәкдә, Рәббин ирадәси илә, истихарә етмәк методикасы илә бағлы диҝәр материаллар дадәрҹ едәҹәјик. Аллаһ јардымчы олсун!
М. П. Һаҹыјев
