ELAN

Әгигәјә ики гоч кәсилсә, јалныз биринин әтини бағышламагла мәһдудлашмаг олармы?

Әгигә ((тәзә доғулмуш ушаг шәрәфинә кәсилмиш гурбан) Муһәммәд Пејғәмбәрин ﷺ ваҹиб сүннәсидир. Бир ушаг үчүн ики гурбанлыг һејван кәсилмишсә, бир һејванын әтиндән лазыми мигдарда пајламаг кифајәтдир, чүнки һәр ики һејванын кәсилмәси бир бүтөв ибадәт кими гәбул едилир. Һалбуки үдһијәт (Гурбан бајрамы гурбанлығы) вә әгигә әксәр һалларда гәрарларда охшар олсалар да, бу мәсәләдә фәрглидирләр. Гурбана ики һејван кәсиләрсә, һәр ики һејванын мүәјјән мигдарда әтини пајламаг лазымдыр.

Әҝәр бир нечә нәфәр бөјүк бир һејваны (дәвә, өкүз вә с.) гурбан верәрсә, һәр бир гурбан иштиракчысы өз нијјәтини едә биләрми, мәсәлән, бири әгигә, диҝәри - кәффарәтә, үчүнҹүсү - гурбана? Һәм дә бир гоч кәсиб ики нијјәти бирләшдирмәк мүмкүндүрмү, мәсәлән гурбан вә әгигә?

Әҝәр бир нечә нәфәр бир өкүз гурбан верәрсә (ону једди нәфәр үчүн кәсмәк олар) вә гурбан иштиракчыларынын бәзиләри бир нијјәт едәрсә, мәсәлән гурбана, диҝәрләри - әгигә, буна иҹазә верилир вә сүннә сајылыр, һәр бир иштиракчы исә нијјәт етдији ибадәти јеринә јетирмиш олур. Һәмчинин бир шәхсин өкүзү гурбан, әгиг вә кәффарәтләр кими бир нечә ибадәтә гурбан вермәсинә дә иҹазә верилир, чүнки өкүз һәм једди фәргли мәгсәд үчүн једди нәфәрлик бир груп, һәм дә једди мүхтәлиф нијјәтли бир шәхс тәрәфиндән кәсилә биләр. Бунунла бирликдә, ики нијјәтин бирләшмәси илә әлагәдар олараг, мәслән әгиг вә гурбан үчүн бир гоч гурбанлығы вә ја өкүздән өз пајы, јәни једдинҹи һиссә һалында, илаһијјатчы алимләрин ваһид нөгтеји-нәзәри јохдур. Имам Ибну Һәҹәр әл-Һејтәми бу нијјәт бирләшмәсинин гәбуледилмәз олдуғу тәрәфдарыдыр вә бу вәзијјәтдә шәхсин јеринә јетирмәк нијјәтиндә олдуғу ибадәтләрин һеч бири јеринә јетирилмиш һесаб едилмир. Имам әр-Рәмли исә һесаб едир ки, нијјәтләрин бу ҹүр бирләшмәсинә иҹазә верилир вә гурбаны бу шәкилдә јеринә јетирән шәхс нәзәрдә тутдуғу һәр ики ибадәти јеринә јетирмиш һесаб олунур.

(“Әл-Фәтәва әл-Фигһијјә әл-Күбра”, “Ниһајә әл-Муһтаҹ”, “Туһфәт әл-Муһтаҹ”).

Мәрһумун әмлакына сәрәнҹам вермә гајдасы неҹәдир?

Шәхсин вәфатындан сонра онун әмлакы ашағыдакы кими сәрәнҹам едилир:

1. Мәрһумун өзүнә аид олмајан әмлакы ола биләрди; о, гајтарылмалыдыр, мәсәлән ҝиров ҝөтүрүлмүш мал.
2. Дәфн үчүн вәсаит ајрылыр (истисна - әрин тәмин етмәли олдуғу евли гадындыр. Белә һәјат јолдашынын дәфн хәрҹләри она (әрә) һәвалә олунур.
3. Уҹа Јарадана олан борҹлардан башлајараг мәрһумун борҹларынын өдәнилмәси.
4. Мәрһумун вәсијјәтинин јеринә јетирилмәси.
5. Галан әмлак ҹидди гајдада вәрәсәләр арасында бөлүшдүрүлүр.

(“Муғни әл-Муһтаҹ”).

Ислама ҝөрә мәрһумун үзүнү өпмәк олармы?

Мәрһум диндар инсанын үзүнү өпмәјә иҹазә верилир, чүнки Аллаһ Елчиси ﷺ сәһабәси Осман ибн Мәзун вәфат едәндә онун үзүнү өпмүшдү. Һәмчинин Муһәммәд Пејғәмбәр ﷺ бу фани дүнјаны тәрк едәндә сәһабә Әбу Бәкр онун үзүнү өпмүшдүр. Бәзи алимләр мәрһумун гоһумларынын вә јахын достларынын мәрһумун үзүнү өпмәсинии арзу олундуғуну, диҝәр инсанлара мүнасибәтдә буна иҹазә верилдијини сөјләјирләр. Диндарлығы илә фәргләнмәјән мәрһуму өпмәјә ҝәлинҹә, бунда арзуолунмаг јохдур. Ондан әлавә, китабларда ону өпмәјин арзуолунмаз олдуғу билдирилир.

Гејд: Јухарыда ҝөстәриләнләр мәрһумла ејни ҹинсдән олан шәхсләрә аиддир. Јәни, мәрһумун үзүнү вә ја диҝәр бәдән һиссәләрини әкс ҹинсдән олан гоһумлара-гејримәһрәмләрә (онларла евләнмәк гадаған олунмајанлара), мәсәлән, әми гызына, өпмәк олмаз.

(”Муғни әл-Муһтаҹ”, “Һашијә әш-Ширвани”).

Намазда тәшәһһүд (әт-таһијәту) охујанда бармағы галдыраркән нәјә диггәт јетирмәлидир?

Тәшәһһүддә (әт-таһијәту) бармаг галдыраркән бу мәгамлара диггәт јетирмәлидир:

1) шәһадәт бармағыны галдырмаг (“иллә ллаһ” сөзләрини охујаркән сағ әлин бармағыны) вә бармаг уҹу гибләнин истигамәтиндән кәнара чыхмамасы үчүн ону бир аз әјмәк мәсләһәтдир;

2) бармағы галдыраркән төвһид (Аллаһдан башга танры олмадығына инам) вә ихласа (ибадәт етмәкдә сәмимијјәт) нијјәт олмасы арзу олунур;

3) һәр ики әлин шәһадәт бармагларыны галдырмаг арзуолунмаздыр;

4) әҝәр сағ әлин шәһадәт бармағы јохдурса, сол әлин шәһадәт бармағыны галдырмаг арзуолунмаздыр;

5) галдырылмыш бармаға бахмаг вә илк (арзу олунан) тәшәһһүддән ајаға галхана вә сон тәшәһһүдүн һәр ики саламынын тамамланмасына гәдәр она бахмалыдыр.

(“Әл-мәҹму, шәрһ әл-Муһәззәб”, “Фәтһ әл-Муин”, Һашијә “Ианәт әт-Талибин”).

Мурдарлыг (нәҹасәт) олан палтары ҝејмәк олармы?

Намазда, Кәбәнин әтрафында доланаркән (тәваф) вә саирәдә натәмизлик олан палтар ҝејинмәк - гадағандыр. Бу ибадәт ајинләри хариҹиндә - гадаған јохдур, мәсәлән, адам фәалијјәтини илә әлагәдар (мал-гараја гуллуг едир вә с.) нәҹасәтлә ләкәләнмиш палтар ҝејинмәлидирсә. Анҹаг һеч бир еһтијаҹ олмадан хүсуси олараг нәҹасәтлә палтары чиркләндирмәк гадағандыр; лакин артыг ләкәләнмиш палтар ҝејинмәк гадаған дејил. Һәмчинин бәдәнә вә ја диҝәр палтарлара кечмә риски варса, нәҹасәтлә ләкәләнмиш јаш палтар ҝејмәк олмаз. Һәм дә гуру нәҹасла ләкәләнмиш палтарлары нәм бәдәнә вә ја нәм алт палтар үстүндән ҝејмәк олмаз, чүнки нәҹасәт нәмдән кечә биләр.

“Туһфәт әл-Муһтаҹ”

Мүсәлман вә гејри-мүсәлманлары амансызҹасына сыхышдыран сионис-тләрин дәстәјинә ҝедән мәһсуллары бојкот етмәк олармы?

Имам әл-Бухаринин “Сәһиһ” топлусунда вә диҝәр мәнбәләрдә һәдис нәгл олунур ки, бојкотун иҹазәсини бирбаша ҝөстәрир. Танынмыш сәһабәләрдән бири, Исламы гәбул едәрәк, тезликлә гурејшиләрә бојкот елан едәрәк, Јәмамәдән (Әрәбистан јарымадасынын мәркәзи һиссәсиндәки әрази) Пејғәмбәрин иҹазәси истисна олмагла онларын бир чувал буғда алмајаҹагларыны демишдир. Бу гәрар фајда вә зәрәрин мүгајисә едилмәси гајдасына әсасән тәнзимләнир. Буна ҝөрә мүсәлман, бојкотун зүлм едәнләрә зәрәр верәҹәјини вә зүлм едиләнләрә фајда верәҹәјини билдикдән сонра фәрди олараг мүсәлманлара гаршы мүһарибә едәнләрин мәһсулларындан имтина етмәк һүгугуна маликдир. Вә бунун үчүн о, Аллаһдан мүкафат алаҹагдыр. Үстәлик, бәзи имамлардан дүшмәнләрә онлары мүсәлманлара гаршы ҝүҹләндирә биләҹәк бир шејин (мүасир дөврдә исә пул - бу саһәдә әсас ҝүҹ мәнбәләриндән биридир) тиҹарәт тәдарүкүнүн гадаған едилмәси барәдә мәлуматлар верилир, әҝәр тәдарүкүн дајандырылмасынын нәтиҹә верәҹәји ајдындырса.

Јухарыда дејиләнләр һаглы олараг зүлм едәнләрә, онлара көмәк едәнләрә вә ја дәстәкләјәнләрә мәхсус мәһсулларын бојкот едилмәсинә аиддир. Алынмыш торпаглардан алынан хаммалдан һазырланан мәһсуллар, мәсәлән, бу әразидән су истифадә едәрәк һазырланан ичкиләр кими һаглы олараг онлара аид олмајан мәһсуллара ҝәлдикдә, буну биләнләр үчүн онлары залымлардан алмаг бирмәналы гадағандыр (һарамдыр), чүнки сатыҹылар бу мәһсулларын гануни саһибләри дејилләр. Буна ҝөрә мүсәлманлар бу ҹүр мал алмагдан чәкинмәлидирләр. Зорла алынмыш торпагларда тикилмиш вә фәалијјәт ҝөстәрән заводларда истеһсал олунан мәһсуллар бојкот едилмәлидир. Ејни заманда зүлм едәнләрин мәһсулларынын бојкоту елә бир шәкилдә тәшкил едилмәлидир ки, дүшмән үчүн дәгиг һисс олунсун вә зүлм едәнләрин мөвгејини бөлүшмәјән вә ја дәстәкләмәјәнләр үчүн тәһлүкәсиз вә ја минимал олсун, истәр мүсәлманлардан, истәрсә дә гејри-мүсәлманлардан олсун, һансы ки онларла бир нөв мүгавилә илә бағлыдырлар вә тәҹавүз едәнләрдән даһа чох бојкотдан әзијјәт чәкә биләрләр. Бунун үчүн сәлаһијјәтли игтисадчыларын рәјинә мүраҹиәт етмәк даһа јахшы оларды. Ҝүнаһсыз инсанлара мәнасыз зәрәр ҝәтирмәји истисна етмәк үчүн бу мәсәләјә дүшүнүлмүш сурәтдә вә пешәкарлыгла јанашмаг лазымдыр.

Гејд: Гејд етмәк ваҹибдир ки, бојкот инсанын сечим азадлығына әсасланыр - кимдәнсә мал алмаг вә ја алмамаг - вә бунунла да зүлм едәнләрә тиҹари зәрәр вермәк үчүн мәһсул истеһлакындан имтина етмәји нәзәрдә тутур. Вә һеч бир шәкилдә бу, зүлм едәнләрин ширкәтләри илә әмәкдашлыг едәнләрин әмлакына физики зијан вә ја зәрәр вурмамалыдыр.

(“Фәтһ әл-Бари”, шәрһ “Әс-Сәһиһ” әл-Бухари, “Әл-Муһәллә”)