ELAN

Мәһрәм олмајан ушағын јанында өврәти (бәдәнин кәнар инсанын ҝөзү үчүн гадаған едилмиш һиссәләри) һансы јашдан ҝизләтмәк лазымдыр?

- Мәһрәм - ган вә ја сүд гоһумлуғу илә јахын гоһум (киши вә ја гадын) вә ја никаһ сәбәби илә гоһумдур (гајната, гајнана, өҝеј гыз, өҝеј ата, өҝеј ана вә с.).

Имам ән-Нәвави “Минһаҹ әт-Талибин” китабында јазыр: “Даһа доғру фикир “мүраһигин” һәдди-бүлуға чатан кими олмасыдыр”.

Имам әл-Рәмли “Минһаҹ әт-Талибин” китабына шәрһләрдә “мүраһигин” тәрифини верир: “Мүраһиг – поллјусија еһтимал олунан јаша јахынлашан кәсдир, јәни бунун ән чох баш вердији јаш нәзәрдә тутулур, бу исә ај тәгвими илә он беш јашдыр.

Әҝәр мүраһигдә гадынлара физики мејләмәлә ҝәлирсә, онда о,бирмәналы сурәтдә һәдди-бүлуға чатмыш кишијә бәрабәр олаҹагдыр. Гыз-мүраһигәт дә бу мәсәләдә јеткин сајылаҹагдыр”.

Имам әл-Рәмли бир даһа јазыр: “Әҝәр ушаг ҝөрдүкләрини дүзҝүн тәсвир едә билирсә вә гадынлара физики ҹазибә һисс етмирсә, онда гәрара әсасән она мүнасибәт – мәһрәмә олан кимидир (јәни ҝөбәкдән јухары вә дизләрдән ашағы оланы онун гаршысында ачмаг олар).

Нәтиҹә:

*Әҝәр ушаг кичикдирсә вә ҝөрдүкләрини дүзҝүн чатдыра билмирсә, гадын онун гаршысында оврәти ача, палтары дәјишдирә вә с. еләјә биләр.

Әҝәр о, ҝөрдүкләрини дүзҝүн чатдыра билирсә, лакин әкс ҹинсә ҹазибәси јохдурса, онда онун гаршысында јалныз мәһрәмин габағында ача билән һиссәләри ачмаг олар (јәни ҝөбәкдән јухары вә дизләрдән ашағы оланы онун гаршысында ачмаг олар).

*Әҝәр әкс ҹинсә ҹазибәси варса, она мүнасибәт - гаршысында һеч бир шеј ачыла билмәјән бөјүјә (адама) кимидир. Әҝәр о, бирмәналы шәкилдә мүраһиг јашына чатыбса, онда онун гаршысында сојунмаг олмаз бирмәналы шәкилдә.

Гулаг мәрҹәкләринәдәк узун сач ҝәздирмәк киши үчүн сүннәдирми?

- Һәдисләрдән Пејғәмбәрин сачларынын гулаг мәрҹәкләринин кәнарына, бәзән дә чијинләрә чатдығы мәлумдур.

Имам әл-Хәтиб әл-Бағдади “Әл-фәгиһ вә әл-мүтәфәггиһ” китабында јазыр: “Пејғәмбәрин һәрәкәтләри ибадәтә аид оланлара вә ибадәтә аид олмајанлара бөлүнүр. Әҝәр һәрәкәтләр ибадәтә аид дејилсә, бу, бу һәрәкәтләрин иҹазәли олдуғуну ҝөстәрир”.

Имам ән-Нәвави “Әл-Мәҹму” китабында јазыр: “Бүтүн башын гырхылмасына ҝәлдикдә, имам әл-Гәзали дејир: “Тәмизлијә риајәт етмәк мәгсәди илә буну едәнә башыны гырхмагда гынамалы һеч нә јохдур вә сачларыны јумаг вә дарамаг истәјәнә онлары узатмаг гынанылмыр”. Бизим, Шәфии мәзһәбимизин алимләри дә ејни фикирдәдирләр”.

Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында јазыр: “Башы гырхмаг иҹазәлидир, анҹаг сач сахламаг зәрәр верирсә вә ја да онлара гуллуг етмәк чәтиндирсә, онлары гырхмаг мәсләһәтдир”.

Имам әш-Ширвани өзүнүн субшәрһләриндә јазыр: “Әҝәр узун сачлар тәрбијәлилијин дәрәҹәсини азалдырса, бизим дөврүмүздә белә олур, онда башы гырхмаг мәсләһәтдир”.

Нәтиҹә:

Имам әш-Шәфии мәзһәбинә әсасән узун сач сүннә дејил, иҹазә верилән һәрәкәтләрә аиддир.

Хариҹи ҝөрүнүш һамы тәрәфиндән гәбул олунмуш нормалара ујғун олмалыдыр (иҹазә верилмиш, ләјагәти позмајан), һансы ки статусунуза, јашадығыныз јердәки кишиләрин әксәријјәтинә мәхсусдур.

Аллаһ-Тәала кими нә Ҹәннәтә, нә дә Ҹәһәннәмә ҝөндәрмәз?

- Ҹәннәт вә Ҹәһәннәми Әрафын јүксәк дивары ајыраҹаг. Пис вә јахшы әмәлләри бәрабәр олан инсанлар онун үстүндә олаҹаглар. Аллаһ онлар һаггында гәрар чыхарынҹа онлар орада Онун мәрһәмәтини ҝөзләјәҹәкләр.

Һүзәјфәдән рәвајәт олунур: “Әраф диварында олан адамлар - јахшы әмәлләри онлары Ҹәһәннәмдән хилас едәнләр, пис әмәлләри исә Ҹәннәтә ҝирмәјә имкан вермәјәнләрдир”(әл Һаким).

Абдуллаһ Ибн Аббасдан мәлумдур: “Әраф манеәсиндә олан адамлар Пејғәмбәрин шәфаәти васитәсилә Ҹәннәтә ҝирәҹәкләр”(әл-Тәбәрани).

Јәни, бир мүддәт онлар Аллаһын һөкмүнү ҝөзләјәрәк Әрафда олаҹаглар, сонра исә Аллаһ Пејғәмбәрин шәфаәти сајәсиндә онлары Өз лүтфү илә Ҹәннәтә дахил едәҹәкдир.

Ҹүмә намазына мәсҹидә бурахмајаҹагларыны дәгиг биләрәк ишә ҝирмәк олармы, амма галан ҝүндәлик намазлара иҹазә вериләҹәкдир?

- Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында дејир: ”Ҹамаатда (коллективдә) фәрз намазы гылмамаға иҹазә верән сәбәб шәхсин бу анда еһтијаҹ дујдуғу зәрури әмлакы әлдә етмәсидир”.

Ибн Һәҹәрин сөзләрини шәрһ едән Әбдүл-Һәмид әш-Ширвани дејир ки, бу сәбәб тәкҹә бу анда лазыми әмлакын алынмасы сәбәбиндән дејил, һәм дә инди буну етмәсә, ҝәләҹәкдә башга бир иш тапа билмәјәҹәјини билдији заман ҹамаатла фәрз намазы гылмамаға имкан верир.

Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми даһа сонра бу китабда дејир: “Ҹамматла фәрз намазы гылмамаға иҹазә верән сәбәбләрдән бири олан шәхс ҹүмә намазыны гылмаға мәҹбур дејил”.

Нәтиҹә:

Әҝәр бу, сизи вә аиләнизи тәмин етмәк үчүн лазым олан газанҹдан асылы олан јеҝанә ишдирсә вә сечиминиз јохдурса, ҹүмә ҝүнләри коллектив олараг намаз гылиаг имканы олмаса да, белә ишә дүзәлмәк мүмкүндүр.

Мүсәлман намаз вә оруҹ кими зәрури (фәрз) ибадәтләри инкар едәрсә, күфрә дүшәрми? Әҝәр беләдирсә, онда бу шәхсин никаһы неҹә олур, әҝәр о евлидирсә?

- Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында јазыр: “Әҝәр һәдди-бүлуға чатмыш адам (мүсәлман) фәрз намазын зәрурилијини инкар едәрәк ону гылмағы дајандырарса, онда о,алимләрин јекдил рәјинә ҝөрә кафир олур. Бу, бүтүн алимләрин јекдил рәји олан шәриәтин бүтүн фәрз (ваҹиб) нормаларынын инкар едилмәси һалында верилән гәрардыр.”.

“Әҝәр әр-арвад вә ја онлардан бири ҹинси әлагәјә ҝирмәздән әввәл мүртәд оларса, онда онларын никаһы дәрһал позулур. Әҝәр бу, ҹинси әлагәдән сонра баш верәрсә вә онлар иддә дөврүндә јенидән Исламы гәбул едәрләрсә, онда онларын никаһы позулмуш сајылмыр. Әҝәр ҝүнаһларыны дәрк етмәсәләр вә бу мүддәт әрзиндә Исламы гәбул етмәсәләр, онда онларын евлилији мүртәд олдуглары андан позулмуш сајылыр”.

Ананын ушаг мүавинәтини аиләнин үмуми еһтијаҹларына хәрҹләмәсинә иҹазә верилирми?

- Дөвләт тәрәфиндән ајрылан һәр һансы вәсаит тәјинаты үзрә хәрҹләнмәлидир. Әҝәр онлар јалныз ушағын еһтијаҹлары үчүн нәзәрдә тутулубса, о заман диҝәр аилә үзвләринә дејил, јалныз она сәрф едилмәлидир.

Чөл өрдәкләрини овламаг олармы? Вә имам әш-Шәфии мәзһәбинә ҝөрә силаһла ов етмәјә иҹазә верилирми?

- Имам әш-Шәфии мәзһәбинин мәшһур алими Әбу Бәкр әд-Димјати “Ианәт әт-Талибин” китабында јазыр: “Одлу силаһдан (һејвана) атәш ачмаг һамыја гадағандыр, анҹаг баҹарыглы атыҹыдан башга, һансы ки, мәсәлән, ганадына дүшәҹәјини дәгиг билир (ону јараламаг үчүн). Бу вәзијјәтдә ов гадаған дејил.

Әксәр һалларда ҝүллә јарасындан өлмәјән газлар кими бөјүк гушлары вурмаға иҹазә верилир.

Анҹаг адәтән одлу силаһдан өлән кичик гушлара атәш ачмаг гадағандыр.

Бүтүн бунлар атәшин иҹазәсинә аиддир. Һејвана (өлдүрүләнә) ҝәлдикдә исә, овчунун һејваны һәлә сағ икән кәсә билдији истисна олмагла, онун әти гадағандыр (һарамдыр).

Һејванлары әјләнҹә үчүн өлдүрмәк гадағандыр”.

Нәтиҹә:

- Әт вә ја онларын һиссәләринин (дәриләр, сүмүкләр вә с.) ҝүндәлик һәјатда истифадәси үчүн вәһши һејванларын овланмасы иҹазә верилән сајылыр.

- Овчулуг фәалијјәти апармаг үчүн бу әразинин ганунларыны да нәзәрә алмаг лазымдыр.

- Имам әш-Шәфии мәзһәбинә ҝөрә одлу силаһла ов етмәк тамамилә гадаған дејил. Овчунун јалныз һејваны вә ја гушу јараламаг вә өлдүрмәмәк үчүн кифајәт гәдәр дәгиг атәш етмәси шәрти илә силаһдан атәш ачмасына иҹазә верилир.

- Одлу силаһдан өлдүрүлән һәр һансы бир һејванын әтини јемәк гадағандыр. Әҝәр ҝүллә һәјати бир органа дәјмәјибсә вә һејван јараланыбса, овчу исә һәлә сағ икән ону кәсибсә, онда бу һејванын әтини јемәјә иҹазә верилир. Һејван ҝүллә јарасындан өлү һалда вә ја өлдүрүлдүкдә кәсилмишсә, онун әтини јемәк гадағандыр.