ELAN
Мәрһумун галыгларыны јенидән дәфн етмәк олармы?
Шәфии вә Һәнәфи мәзһәбләринә ҝөрә, мәзар торпагла өртүлдүкдән сонра мәрһуму газыб чыхармаг гадағандыр. Истисна һәддиндән артыг зәрурәт һалларыдыр. Јенидән дәфн белә һал дејил, чүнки нәтиҹәдә мәрһума һөрмәтсизлик өзүнү ҝөстәрир.
Әсасландырма:
“Мәрһум дәфн едилдикдән сонра галыглары һәтта мүгәддәс Мәккә шәһәри кими јерләрә апарылмаг үчүн мәзары ачмаг гадағандыр, чүнки бу һәрәкәт шәрәфи тәһгир едир вә мәрһума һөрмәтсизлик јарадыр” (“Түһфәт әл-Мүһтаҹ”).
“Мәзары торпагла өртдүкдән сонра мәрһуму гәбирдән чыхармаг олмаз” (“Ибн Абидин. “Әд-дур әл-Мухтар”).
Доғрудурму ки, мәрһума јүксәк сәслә јас тутулдуғуна ҝөрә ону ҹәзаландырырлар?
Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында демишдир: “Инсан үчүн һәм вәфатындан әввәл (вә бу мәсәләдә үләманын фикирләри үст-үстә дүшүр), һәм дә сонра ағламаг олар”.
Даһа сонра Ибн Һәҹәр дејир: “Мәрһумун фәзиләтләрини садалајараг јас тутмаг гадағандыр (мәсәлән, аилә, гоншулар вә с. үчүн нә гәдәр јахшы иди)”.
“Мәрһумун кејфијјәтләрини садалајараг, һәтта ағламагла мүшајиәт етмәдән јүксәк сәслә инилдәмәк (аһ-зар етмәк) гадағандыр”.
“Һәм дә синәсинә вурараг, палтарыны јыртараг, сачларыны ачыб вә ја гопардараг, ади палтар вә ја формадан имтина едәрәк онлары дәјишдириб кәдәр ҝөстәрмәк гадағандыр”.
“Гоһумларынын вә ја јахынларынын бу вә ја охшар һәрәкәтләр етдијинә ҝөрә мәрһум ҹәзаландырылмыр, анҹаг мәрһумун ҹәзаландырылмасы барәдә өтүрүләнләр исә (онун үчүн налә чәкиб шивән гопармаг сәбәбиндән), әксәр алимләр буну мәрһумун белә давранышы онлара вәсијјәт етдији һала аид етмишләр. Бәзи алимләр демишләр ки, мәрһум сағлығында буну гадаған етмәдији тәгдирдә ҹәзаландырылаҹаг, чүнки онун сусмасы - разылыг әламәтидир (иҹазә верилмәјән кәдәр тәзаһүрләри илә). Буна ҝөрә дә бу мәсәлә мүбаһисәли олдуғу үчүн ону (аилә вә јахынлара) гадаған етмәк сон дәрәҹә ваҹибдир.
Тәјјарәдә оларкән фәрз намазы неҹә дүзҝүн гылмалыдыр?
“Намазы гиблә истигамәтиндә гылмаг намазын шәртидир. Буну едә билмәјән инсана ҝәлинҹә, мәсәлән, һәјат вә ја әмлак үчүн горхараг нәглијјат васитәсиндән чыха билмирсә, онда о, өз һәрәкәт истигамәтиндә намаз гылмалыдыр вә намаз етибарлы сајылыр, анҹаг сонра ону јенидән гылмаг лазымдыр. Әҝәр сечим варса- отуруб намаз гылмаг, анҹаг гибләјә тәрәф дөнәрәк вә ја дурараг, анҹаг башга истигамәтдә, онда намазы отуруб гылмаг лазымдыр вә онун әвәзини өдәмәјә еһтијаҹ јохдур”.
“Әҝәр шәхс тәзим вә сәҹдәни тамдәјәрли јеринә јетирә билирсә, о заман онлары там јеринә јетирмәјә борҹлудур. Әҝәр баш тутмурса, тәзимдә елә әјилмәк лазымдыр ки, алын јерә мүмкүн гәдәр јахын олсун, сәҹдәдә исә тәзимдән бир гәдәр ашағы”. (“Түһфәт әл-Мүһтаҹ”).
“Әҝәр шәхс нөвбәти намазын вахты ҝәләнә гәдәр гибләјә тәрәф дөнәрәк намаз гылмағы баҹараҹағыны ҝүман едирсә, ону бу вахта тәхирә салыб лазым олдуғу кими јеринә јетирмәлидир. Әҝәр о, бунун баш тутмајаҹағыны дүшүнүрсә, дәрһал намаза башлајыр. Әҝәр сонра нөвбәти намаза гәдәр белә имкан јаранарса, гиблә истигамәтинә дөнәрәк ону јенидән јеринә јетирмәјә борҹлудур. Гиблә истигамәтиндә намаз гылмамасынын сәбәби нөвбәти намазын вахтына гәдәр ҝетмәјибсә, бу намаз үзүрлү сәбәбә ҝөрә бурахылмыш сајылыр вә демәли, ону бәрпа етмәк лазымдыр, анҹаг тәҹили олараг дејил, һалбуки мүмкүн гәдәр тез өдәмәк мәсләһәтдир”.
“Ҝәмидә фәрз намаз гылан һәр кәс ајаг үстә намаз гылмалыдыр. Анҹаг башҝиҹәлләнмә вә с. кими дајанмаг үчүн чәтинлик чәкмәсинин сәбәби варса, ону отурараг етмәк лазымдыр вә ону јенидән етмәк лазым дејил (әҝәр ону гибләјә чевирәләк буну едибсә”. (“Һашијә әш-Ширвани”).
Халчада вә ја палтарда пишик түкләри варса, намаз етибарлы сајылырмы? Ахы, Ислама әсасән пишик - тәмиз һејвандыр.
Имам ән-Нәвави “Минһаҹ әт-Талибин” китабында демишдир: “Ҹанлы һејвандан ајрылмыш бәдән һиссәләри (о ҹүмләдән түкләр дә) бу һејванын ҹәмдәји, леши кимидир. Әти јејилән һејванларын түкләри истиснадыр, онлар тәмиздир”.
Имам әш-Шәфии мәзһәбинин мәшһур алими әд-Димјати “Ианәт әт-Талибин” китабында демишдир: “Инсан бәдәниндә вә ја палтарында аз мигдарда натәмиз һејван түкү бағышланыр. Еләҹә дә чох сајда (натәмиз) түк һејван гырхана вә тез-тез һејвана миниб ҝәзәнә мүнасибәтдә бағышланыр, чүнки бу ҹүр вәзијјәтләрдә бәдән вә ја палтара түк дүшмәкдән горунмаг чәтиндир.
Әҝәр түкләр кобуд натәмизликләр категоријасына аиддирсә (ит, донуз вә онларын ҹүтләшдирилмәси нәтиҹәсиндә јаранмыш һејванларын түкләри кими), онда белә нәҹасәт (натәмизлик) бағышланмыр, һәтта әҝәр бу һејванлары тез-тез минмәли олсан да”.
“Аз мигдарда” ифадәси әт-Тәрмасинин субшәрһиндә дедији кими, үч түкә бәрабәр мигдар демәкдир.
Тез-тез сәфәрләр сәбәбиндән һәмишә иш јериндә вахтында фәрз намаз гылмаг олмур. Бу вәзијјәтдә намазлары башга вахта кечирмәк олармы?
Имам әш-Шәфии мәзһәбинә ҝөрә, тәјинат нөгтәсинә олан мәсафә 81 км аз олмадығы тәгдирдә намазлары гысалтмаг вә көчүрмәк олар.
Имам ән-Нәвави “Минһаҹ әт-Талибин” китабында јазыр: “Дөрд рәкәтдән ибарәт олан ҹари намазы иҹазә верилән узаг јолда (ики рәкәтә гәдәр) азалтмаг олар...”
Намазы һәддиндән артыг зәрурәт шәраитиндә, һәтта бир јашајыш мәнтәгәсинин сәрһәдләри дахилиндә кечирмәјә имкан верән алтернатив фикир имам Әһмәд мәзһәбиндә мөвҹуддур.
Һәнбәли мәзһәбинин мәшһур алими әл-Бүхути “Кәшш әф әл-Кина” китабында дејир: “Ваҹиб ишләрлә мәшғул оланлара вә ја коллектив вә ҹүмә намазларыны бурахмаға имкан верән сәбәбләри оланлара намазлары бирләшдирмәјә имкан верән једдинҹи вә сәккизинҹи вәзијјәтләр, мәсәлән, һәјатлары, шәрәфләри вә ја мүлкләри үчүн горхулан кими вәзијјәтләрдир. Намазын бирләшдирилмәсинә иҹазә верилир, әҝәр бу сәбәбдән инсанын еһтијаҹ дујдуғу рузи газанмаг васитәси олан ишинә зијан оларса.
Шәриәт тәрәфиндән плазмолиф-тингә иҹазә верилибми?
Плазмолифтинг - хәстәнин өз ганынын тромбоситләрлә зәнҝинләшдирилмиш плазмасынын дәри алтына јеридилмәсини тәләб едән јениликчи мүалиҹәви-ҹаванлашдырыҹы проседурадыр. Белә проседура тәкҹә мүалиҹәјә дејил, һәм дә ҝәнҹ тохумаларын бәрпасына вә бөјүмәсинә јөнәлдилмишдир.
Плазмолифтинг косметолоҝијада ән ҝениш јајылмышдыр- хырда гырышлары һамарламаг вә арадан галдырмаг үчүн. Плазмолифтингдән һәмчинин трихолоҝијада да истифадә олунур – сач (түк) төкүлмәсинә вә кечәллијә гаршы мүбаризә үчүн. Стоматолоҝијада истифадә олунур -диш имплантларынын ҹалајыб битишдирмәсини сүрәтләндирмәк, һәмчинин ҝинеколожи хәстәликләрин мүалиҹәси үчүн.
Исламда белә бир проседураја мүнасибәт бирмәналы дејил – она ҝөрә ки, инјексија үчүн гандан алынан маје истифадә олунур, ган исә Ислама ҝөрә чиркләрә (натәмизликләрә) аиддир.
Имам әл-Рәмли өзүнүн “Ниһајәт әл-Мүһтаҹ” китабында демишдир: “Натәмизлијин өзү (мәсәлән, ган) јујулмагла тәмизләнмир. Һәмчинин мурдарлыг (нәҹасәт) башга бир шејә чеврилмәклә тәмизләнмир, мәсәлән, неҹә дуз истеһсал олунан јерә дүшән леш она чеврилиб тәмизләнмир вә ја неҹә јанмыш леш күлә чеврилиб тәмизләнмир”.
Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында демишдир: “Тәркибиндә алкогол ичкиләр олан дәрманларын истифадәсинә иҹазә верилир, неҹә ки, ашағыдакы шәртләр олдугда һәтта тәмиз формада һәр һансы диҝәр мурдарлыгдан истифадә етмәјә иҹазә верилир:
1) шәхс бунун фајда верәҹәјини билирсә вә ја Шәриәт нормаларына риајәт едән һәким тәрәфиндән тәсдигләнәрсә;
2) тәркибиндә мурдарлыг олмајан башга дәрман јохдурса”.
Нәтиҹә:
Плазмолифтингдә натәмиз олан ган истифадә олунур, демәли, ашағыдакы шәртләр јеринә јетирилдикдә онун истифадә едилмәсинә иҹазә верилир:
- әҝәр мүалиҹә үчүн истифадә олунурса;
- әҝәр мүалиҹә үчүн фајдалары Шәриәт нормаларына риајәт едән һәким вә ја истифадә едән шәхсин билији илә тәсдигләнәрсә;
- әҝәр тәркибиндә натәмизлик олмајан башга әвәзедиҹи јохдурса.
Јухарыда ҝөстәрилән шәртләр јеринә јетирилдикдә, хәстәликләрин мүалиҹәси, һәмчинин мүалиҹә просесини сүрәтләндирмәк үчүн плазмолифтинг проседурасына мүраҹиәт етмәјә иҹазә верилир.
Дәринин ҹаванлашдырылмасы үчүн косметолоҝијада плазмолифтинг проседурасына мүраҹиәт етмәк гадағандыр, чүнки бунун үчүн мурдарлығын истифадәсинә иҹазә верән мүвафиг шәртләр јохдур.
