SUALLARINIZ

Адамын шәклини чәкиб онун иҹазәси олмадан фотошәкилләри дәрҹ етмәк олармы?

Шәхсә мәнәви зијан вурдуғу тәгдирдә онун разылығы олмадан фотошәклини дәрҹ етмәк олмаз, Исламда исә һәр һансы бир зијан вурмаг гадағандыр. Үстәлик,инсанын имиҹи вә нүфузуна зәрәр верә биләҹәк фотошәкил вә ја мәлуматы нәшр етмәк вә ја реклам етмәк гадағандыр. Һәмчинин шәхсин бәјәнмәдији бир шеји дәрҹ етмәк вә ја реклам етмәк дә гадағандыр, чүнки һәтта әҝәр онун имиҹинә хәләл ҝәтирмәсә дә, бу тәһгирдир.

Әбу Бәкр әс-Сиддигдән нәгл олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир: “Мөминә зәрәр верәнә вә ја ону алдадана ләнәт олсун” (әт-Тирмизи).

Башга һәдисдә Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Пис хасијјәтли адам Ҹәннәтә варид олмаз, вә мүсәлмана вә ја гејри-мүсәлмана зәрәр верән ләнәтләнәҹәкдир”. (әл-Бејһәки).

Халчада мурдарлығын (нәҹасәтин) олдуғу јери әввәлҹәдән су илә исладыб силмәк кифајәтдирми?

Мурдарлыг (нәҹасәт) мүәјјән бир јерә дүшүб нәзәрә чарпырса, ону су илә нәмләндириб елә јумаг лазымдыр ки, онун хүсусијјәтләри галмасын: рәнҝи, дады, гохусу.

Әҝәр ләкәләнмиш јердә натәмизлик әламәтләри јохдурса, бу јерә елә су төкмәк кифајәтдир ки, ичиндән ахыб кечсин.

Гејд:

Халчаја дүшән мурдарлығы, бу јерин алтына тас гојуб үзәринә су төкәкәрәк јујуб тәмизләмәк олар.

“Ит, донуз, сүдәмәр ушағын (оғланын) сидијинә аид олмајан вә ашкар натәмизлик фрагменти (һиссәси) олмајан, јәни рәнҝи, гохусу вә дады олмајан әшјаны чиркдән тәмизләмәк үчүн тәк бир ихтијари (јағыш, чај сују илә) јумаг кифајәтдир”. (“Туһфәт әл-Муһтаҹ”).

“Су илә јумаг” ифадәси сујун о јерә о гәдәр мигдарда ҝәтирилмәсини нәзәрдә тутур ки, ондан ахсын”. (“Муғни әл-Муһтаҹ”).

“Мурдарланмыш јерин тәмизләнмәси үчүн шәрт ону аз мигдарда су илә јумагдыр вә сујун јухарыдан борудан ахаҹағы вә ја ашағыдан фәвварә вурмасынын фәрги јохдур”.

“Даһа әсасландырылмыш фикрә ҝөрә, натәмизликдән јујулмушу сыхмаға еһтијаҹ јохдур, һәтта әҝәр о, халча кими ховлу олса да, чүнки јујулдугдан сонра хүсусијјәтләри (дады, рәнҝи, гохусу) дәјишмәјән су тәмиз сајылыр.

Чиркләнмиш шејә су төкүлдүјү тәгдирдә, мәсәлән, су габда олдугда, фикир ајрылығы вар; әҝәр бу шеј әлдә тутулуб су төкүлсә, онда јекдил рәјә ҝөрә, ону сыхмаға еһтијаҹ јохдур”. (“Туһфәт әл-Муһтаҹ”).

Гадын дырнагларыны (хына вә ја лак илә) бојаја вә әлләринә хына илә нахышлар едә биләрми?

Әрли гадын үчүн, әринин она гадаған етмәдији тәгдирдә әлләрини вә ајагларыны хына илә тамамилә бојамаг арзу олунандыр (сүннәдир). Әрдә олмајана исә буну етмәк мәсләһәт дејил (кәраһәтдир).

Нахыш чәкмәк вә бармагларын уҹларынын бојанмасына (о ҹүмләдән дырнаглара лак вурмаға да) ҝәлдикдә, бу әрсиз гадына гадағандыр (һарамдыр). Евлијә олар, һәтта әриндән иҹазә алмадан да, әҝәр рәнҝ гара дејилсә вә әри буну гадаған етмирсә. Гара рәнҝә јалныз әрин иҹазәси илә бојамаг олар.

Гејдләр:

1. Јадда сахламаг лазымдыр ки, һәр там вә гисмән дәстәмаздан әввәл, дырнаг бојасы изолјатор олдуғу үчүн тәмизләнмәлидир.
2. Евли вә ја субај гадынын хына илә бәзәдилмиш әлләри илә вә ја дырнагларында лак илә чөлә чыхмасы, кәнар кишиләрин ҝөрмәси гадағандыр.

Әсасландырма:

“Евли гадынын әлләрини вә ајагларыны хына илә тамамилә бојамасы мәсләһәтдир (әр гадаған етмәдији тәгдирдә), чүнки әринин ризасы наминә ҝөзәллик јаратмаг дин тәрәфиндән тәшвиг олунур”.

“Әрә ҝетмәмиш гадына әлләри вә ајагларына хына гојмаг арзуолунмаздыр”. (“Ниһајат әл-Муһтаҹ”).

Бармагларын уҹларыны хына (гара јох) илә бојамаға вә нахышламаға иҹазә верилир, бунун үчүн әрин иҹазәси лазым дејил, амма о буну гадаған едирсә, онда гадын үчүн гадаған олур”.

“Евли гадынын бармаг уҹларына нахыш гојмасы вә рәнҝләнмәси арзуолунан дејил, әриндән иҹазәсиз гара рәнҝә бојама исә тамамилә гадағандыр. (Әрдә олмајан гадын исә һәтта гара олмајан рәнҝә бојаја билмәз”. (“Һашијә әш-Шәбрәмәллиси”).

Ары сүрфәләриндән һазырланмыш һомогенат препаратындан истифадә етмәк олармы?

Ары аиләсинин бүтүн фәрдләринин рүшејмләринин ембрионал инкишафы үч ҝүн давам едир. Диши арынын гојдуғу јумуртанын бир уҹу һүҹејрәнин дибинә јапышыр. Сүрфәнин сәрбәст чыхмасындан бир нечә саат әввәл јумурта ағ-боз, аз ја чох шәффаф олур, белә ки онун габығындан сүрфәни ҝөрмәк олур. Бу заман једиздирән арылар јумуртанын јанында јумуртанын күтләсиндән 3-4 дәфә чох олан сүдүн илк бол һиссәсини гојурлар. Јемлә тәмасда оланда јумурта габығы партлајыр, сүрфә ондан чыхыр вә сүдлә гидаланмаға башлајыр, ону даирәви һәрәкәтләрлә гарышдырыр вә ичәрисиндә үзүр. Демәли, өз јумурталарындан чыхмыш сүрфәләрдән алынан һомогенат истифадә едилмәмәлидир.

Мурдарлыгла мүалиҹә едилмәсинә иҹазә верилән һаллар истисна олунур.

Әсасландырма:

“Ешшәкарысы сүрфәсинин ҹанлан-мадан әввәл истифадәсинә һеч бир гадаға јохдур, чүнки һәлә һәјаты олмајана өлү дејилмир”. (Ибн Абидин. “Рәдд әл-Мухтар”).

“Тыртылы чыхмыш ипәкгурду јумуртасы тәмиз сајылыр”. (“Һашијә әш-Ширвани”).

Сидик гәбуледиҹисиндән истифадә едән шәхсин намазы етибарлыдырмы?

Бу мөвзуда мүхтәлиф мәзһәбләрин алимләри арасында фикир бирлији јохдур. Белә ки, Шәфии мәзһәбинин алими Мүһәммәд әл-Рәмли “Ниһајат әл-Муһтаҹ” китабында јазыр: “Сидијини сахлаја билмәјән шәхс ону јығмаг үчүн бутулка бағлаја билмәз, чүнки бу заман о, һәддиндән артыг еһтијаҹ олмадан онун мејдана ҝәлдији јердә олмајан мурдарлығы дашыјан адам олаҹагдыр”.

Лакин малики мәзһәбинин алимләри бу мәсәләнин һәллиндә кифајәт гәдәр асанлыг ҝөстәрирләр.

Мисал үчүн, бу мәзһәбин мәшһур алими әд-Дирдир “Әш-Шәрһ әл-Кәбир” китабында сидик гәбуледиҹисинин истифадәсинин мәгбул олдуғуну јазыр.

“Сидик, бошалмадан әввәл вә намаз заманы чыхан вә ҝүндә бир епизод олса да, даими ахыдылмасы шәртилә горунмасы чәтин олан диҝәр натәмизликләр кими бағышланыр”.

Имам әд-Дүсуки субшәрһләриндә дејиб: “Вә бу јери јахаламаг лазым дејил вә һәтта буна арзуолунмазлыг јохдур. Јәни дуа едәнин палтарына вә бәдәнинә дүшән шеј тамамилә бағышланыр”.

Нәтиҹә:

Малики мәзһәбинин алимләри бу мәсәләјә даһа асанлыгла јанашырлар, буна ҝөрә дә онларын фикирләринә ујғун олараг, диҝәр үч мәзһәбдә тәсбит едилдији кими, һәр намаздан әввәл сидикалыҹыны јумаг лазым дејил.

Гызыл өртүклү саат ҝәздирмәк олармы?

Мәишәтдә гызыла вә ҝүмүшә тутулмуш саатлардан, габ-гаҹагдан вә диҝәр әшјалардан истифадә етмәјә иҹазә верилир, әҝәр шәхс дәгиг билирсә ки, јүксәк температурлара (әримәјә) мәруз галдыгда онлардан гызыл вә ја ҝүмүшүн кичик бир һиссәсини (гијмәти олан) әлдә етмәк мүмкүн дејил.

Јухарыда ҝөстәриләнләрә шүбһә олдугда исә гадын бәзәкләри истисна олмагла, онлардан истифадә етмәк гадағандыр.

Бунунла бирликдә, һәтта әҝәр бунлар гадын зинәт әшјалары олса да, гызылламаг вә ја ҝүмүшләмәклә мәшғул олмаг гадағандыр вә бу ҹүр фәалијјәт үчүн алынан пул иҹазәли (һалал) олмајаҹагдыр (Туһфәт әл-Муһтаҹ”).

Мағазаларда сатылан әт етибарлы олмадығы үчүн тәмиз (һалал) әтә саһиб олмаг үчүн вәһши өрдәк овуна иҹазә верилирми? Вә имам әш-Шәфиинин мәзһәбинә ҝөрә силаһла ов етмәјә иҹазә вармы?

Имам әш-Шәфии мәзһәбинин мәшһур алими Әбу Бәкр әд-Димјәтинин “Ианәт әт-Талибин” китабында дејилиб: “Һәр һансы кимсәјә одлу силаһдан (һејвана) атәш ачмаг гадағандыр, ону јаралајаҹағыны дәгиг билән баҹарыглы атыҹыдан башга.

Һәм дә ҝүллә јарасындан өлмәјән газлар кими бөјүк гушлара түфәнҝдән атәш ачмаға иҹазә верилир.

Ән чох бир одлу атәшдән өлән кичик гушлара атәш етмәк гадағандыр.

Бүтүн бунлар атәшин өзүнүн иҹазәси илә әлагәдардыр, һејвана (өлдүрүлән гуша) ҝәлдикдә исә, овчунун һејваны өлүм әзабындан әввәл кәсмәји баҹардығы һал истисна олмагла, онун әти гадағандыр (һарамдыр).

Һејванлары әјләнҹә үчүн өлдүрмәк дә гадағандыр”.

Нәтиҹә:

Вәһши һејванлара ов әт вә ја онун һиссәләринин (дәриси, сүмүкләри вә с.) ҝүндәлик һәјатда истифадәси үчүн иҹазә верилән сајылыр.

Овчулуг фәалијјәти апармаг үчүн шәхсин һејваны (гушу) асанлыгла јаралаја билән вә өлдүрмәјән баҹарыглы атыҹы олмасы лазымдыр.

Одлу силаһдан өлдүрүлән һәр һансы бир һејванын әтини јемәк гадағандыр. Әҝәр ҝүллә һәјати бир органа дәјмәјиб вә һејван јараланыбса вә овчу өлмәјинҹә ону кәсмәји баҹарыбса (јәни һејванын өлүм сәбәби ҝүллә дејил, мәһз онун кәсилмәси олмалыдыр), онда онун әтини јемәјә иҹазә верилир. Әҝәр һејван ҝүллә јарасындан артыг ҹан үстә оланда ја да там өләндә кәсилмишсә, онда бу әти јемәк гадағандыр.