Suallariniz

Намаз битдикдән сонра шәхс рәкәт сајына вә ја рүкнүн бурахылмасына шүбһә едирсә, намаз етибарлыдырмы?

Намазы битирдикдән сонра шәхс едилән рәкәтләрин сајына вә ја әлавә рүку (намазын әсас тәркиб һиссәси) етмәсинә вә ја онун кечмәсинә шүбһә едәрсә, онда бу ҹүр шүбһә намазын һәгигилијинә тәсир ҝөстәрмир. Анҹаг намаздан сонра нијјәтә вә ја ҝириш тәкбиринә шүбһә едәрсә, онда намаз етибарсыздыр вә ону јенидән гылмаг лазымдыр.

Мәнбә:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹилд 2, с. 189.

Ислам агностисизмә неҹә мүнасибәт бәсләјир, вә Исламда агностикә аид гәрар неҹәдир?

Агностисизм - дүнјанын дәрк едилмәдији вә инсанларын шејләрин әсл маһијјәти һаггында дүзҝүн һеч нә билмәдикләри фәлсәфи консепсијадыр. Агностик Танрынын варлығыны инкар етмир, лакин Онун варлығыны етираф етмир вә битәрәф мөвге тутур. Агностисизм Танрынын варлығына даир шүбһәли мөвге тутур.

Агностик атеистдән онунла фәргләнир ки, атеист Танрынын варлығыны инкар едир, агностик исә Онун варлығыны инкар етмир, Танры варлығынын дәрколунмаз вә анлашылмаз олдуғундан Она инанмыр.

Инанҹла бағлы суала атеист: “Мән инанмырам вә Танрынын мөвҹуд олдуғуну инкар едирәм”, агностик исә: “Танрынын олуб-олмадығыны билмирәм” ҹавабыны верир.

Агностисизм, истәр елми, истәр фәлсәфи, истәрсә дә теоложи олсун, “фәлсәфи шүбһә”, “релјативизм”, “ниһилизм”, “гносеоложи бәдбинлик” кими бүтүн тәзаһүрләр вә формаларда инамсызлыгдыр (күфрдүр) вә бу сәбәбдән әҝәр мүсәлман бу анлајышлардан һеч олмаса бириндә инанҹа саһибдирсә, о, мүртәд олур, чүнки Аллаһын варлығына шүбһә вә ја варлығыны билмәк имканыны инкар етмәк инамсызлыгдыр.

Мәнбә:

Шәрһ әл-Әгаид ән-Нәсәфијә, с. 102-108.

Саатларла әмәлијјат апаран һәкимә намазы тәхирә салмаға иҹазә верилирми?

Намаз Ислам сүтунларындан биридир вә һәр бир мүсәлман намазын вахтында јеринә јетирилмәсинин ваҹиблијини баша дүшмәлидир. Бәзи мүддәалар вар ки, мүәјјән шәртләр олдугда шәхс намазы бирләшдирмәк, көчүрмәк вә ја намазлары әвәз едәрәк гылмаг һүгугуна маликдир.

Батаны хилас едән шәхс намазы тәхирә салмаг һүгугуна маликдир, чүнки намаза јајынса, инсан өлә биләр. Һәмчинин шәхс һәјатыны вә ја әмлакыны горујурса, намазы тәхирә салмаг олар, чүнки намаза јајынса, ону өлдүрә биләрләр ја да о, әмлакыны итирә биләр.

Һәкимә ҝәлдикдә, әмәлијјат тәҹили дејилсә вә һәким намаза вахт ајырмаг үчүн ону планлашдырмаг имканына маликдирсә, о, мәһз белә гәрар вермәлидир. Һабелә планданкәнар вә саатларла давам едән әмәлијјат заманы һәким хәстәнин һәјаты вә сағламлығы риск алтында олмадығы тәгдирдә зәрури һәрәкәтләрлә мәһдудлашараг јајыныб намаз гылмаға борҹлудур. Әмәлијјат о гәдәр узун сүрәрсә ки, һәким намаз гылмаг имканына малик дејил, хәстәнин һәјаты вә сағламлығы үчүн риск вар, онда һәким намазы тәхирә салмалы вә әмәлијјаты битирмәлидир.

Мәнбә:

Әсна әл-мәталиб, ҹилд 1, с. 247.

Һашијә әл-Бүҹәјрәми, ҹилд 2, с. 77.

Әл-игна фи һәлли һәјат әл-ихтисар, ҹилд 2, с. 180.

Мәсҹидә натәмизликлә чиркләнмиш палтарда ҝирмәк олармы?

Әҝәр шәхс нәҹасәт олан палтардадырса, мәсҹиди нәҹасәт илә ләкәләјә биләҹәји еһтималы олмадығы тәгдирдә орада дајанмадан мәсҹиддән кечмәсинә иҹазә верилир. Бунунла белә онун мәһз мәсҹиддән кечиб-кечмәмәсинин әһәмијјәти јохдур.

Палтары нәҹасәт илә ләкәләнмиш шәхсин мәсҹиддә олмасы вә ја дајанмасы ики шәрт истисна олмагла гадағандыр, јәни: мәсҹиди мурдарлыгла чиркләндирмәк, ајагјолу еһтијаҹы үзүндән дајанмаг еһтималынын истисна едилмәси. Мәсәлән, неҹә ки әҝәр үст палтарында мурдарлыг олан адам әввәлҹәдән намаза ҝәләр вә ҹамааты ҝөзләјәр (чиркли палтары чыхарыб тәмизи илә намаза ҝирәр) вә ја гәзаны (сынан бир шеји) дүзәлтмәк, ја да имамдан суала ҹаваб алмаг вә с. үчүн мәсҹидә ҝирәр. Јәни мәсҹиди ләкәләмәк еһтималы истисна олунса да, нәҹасәтли палтарда мәгсәдсиз мәсҹидә ҝириб орада галмаг олмаз.

Менструасија кечирән гадына ҝәлинҹә, ајагјолу сәбәбиндән она мәсҹиддә галмаға иҹазә верилмир. Бу, јалныз лазым олдугда иҹазә верилир, мәсәлән, мәсҹиддә олдуғу анда тәнзимләмә (регулы) башланыр, гапы исә килидлидир вә бундан өтрү о, чыха билмир вә ја чөлдә чох сојугдур вә сығынмаға јери јохдур.

Мәнбә:

Түһфәт әл-мүһтаҹ (Һашијә әш-Ширвани илә), ҹилд 1, с. 187. ҹилд 1, с. 268. ҹилд 3, с. 31.

Намазда тәшәһһүд (әт-таһијәт) охујаркән бармағы галдыранда нәјә диггәт вермәк лазымдыр?

Тәшәһһүддә (әт-таһијт) бармаг галдыраркән ашағыдакы мәгамлара диггәт јетирмәк лазымдыр:

1) шәһадәт бармағыны галдырмаг вә бармағын уҹу гиблә тәрәфдән әјилмәмәси үчүн бир аз әјмәк мәсләһәтдир;

2) бармағы галдыраркән товһидә (Аллаһдан башга танры олмадығына инам) вә ихласа (ибадәт етмәкдә сәмимијјәт) нијјәт олмасы арзу олунур;

3) һәр ики әлин һәр ики шәһадәт бармағыны галдырмаг арзуолунмаздыр;

4) сағ әлин шәһадәт бармағы јохдурса, сол әлин шәһадәт бармағыны галдырмаг арзуолунмаздыр;

5) галдырылмыш бармаға бахмаг.

Мәнбә:

Әл-мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб, ҹ. 3, с. 455.

Фәтһ әл-мүин (Һашијә Ианәт әт-Талибин илә), ҹ. 1, с. 203.

Әмәлијјат заманы анестезија алтында вә ја комада олан шәхс бу мүддәт әрзиндә бурахылмыш намазларын әвәзини өдәмәлидирми?

Кома вә ја там анестезија вәзијјәтиндә олана намаз гылмаг вәзифәси гојулмур. Ојандыгдан сонра да шүурсуз мүддәт әрзиндә бурахдығы намазлары өдәмәк мәҹбуријјәтиндә дејил, әҝәр анестезија вә ја кома үчүн сәбәб ҝүнаһ олмајыбса, мәсәлән, гадаған олунмуш пластик әмәлијјат үчүн тәтбиг олунан үмуми анестезија ја да шәхс раһатланмаг үчүн психотроп маддәләр гәбулу сәбәбиндән һушуну итирдикдә. Белә һалларда, о, бурахылмыш намазларын әвәзини өдәмәлидир, чүнки ҝүнаһ әмәлләрә шәриәтин јумшаглыглары јајылмыр.

Лакин әҝәр комада вә ја анестезија алтында олан шәхс, нөвбәти намазын вахты ҝәлмәмишдән әввәл һеч олмаса “Аллаһу Әкбәр” сөзләрини сөјләмәк үчүн кифајәт едән мүддәтә өзүнә ҝәләрсә, онда намаз гылмаг вәзифәси она һәвалә олунур, дәстәмаз алмаг, тәмизлик етмәк вә дуа етмәк үчүн кифајәт гәдәр бир мүддәт шүурлу (намаз гыла биләҹәк вәзијјәтдә) галмасы шәрти илә. Бунунла белә нәзәрә алмаг лазымдыр ки, әҝәр шәхс ахшам намазындан бир нечә санијә әввәл өзүнә ҝәләрсә, о, зөһр вә әср намазларыны гылмаға борҹлудур. Бу, мәғриб вә ишаја да аиддир. Јәни бу мәсәләдә нәзәрә алмаг лазымдыр ки, ики ајры амил вар: биринҹиси - намазын фәрз олмасынын сәбәбидир вә бу, намаз үчүн ајрылмыш вә тәкбир сөјләмәк үчүн кифајәт гәдәр мүддәтдә инсанын шүурлу олмасыдыр. Икинҹиси - мәһз намаз гылмағы зәрури едән шәртдир вә бу, инсанын намаза һазырлашмаг вә намаз гылмаг үчүн кифајәт гәдәр мүддәт (намаз гыла биләҹәји вәзијјәтдә) шүурлу галмасындан ибарәтдир. Намазын фәрз олмасы үчүн һәр ики амилин олмасы лазымдыр.

Гејдләр:

1 Наһар намазы заманы шүурлу олан вә сонра комаја дүшән нәфәр ҝүнортадан сонра намаз гылмаг мәҹбуријјәтиндә дејил. Һәмчинин, ахшам намазы заманы шүурлу олубса, ҝеҹә намазыны да гылмаға еһтијаҹ јохдур.

2 Әҝәр, мәсәлән, хәстә комадан чыхыб бир дәгигәдән сонра јенидән комаја дүшәрсә, вахтында ојандығы намазы ҝери гајтармамалыдыр, чүнки шүурлу олдуғу вахт намаз гылмаға вә ону јеринә јетирмәјә һазырлашмаг үчүн кифајәт дејил.

3 Әҝәр сәфәрдә олан шәхс комаја дүшүбсә, онун вәзијјәтиндә гысалдылмыш формада намаз гылмаг үчүн кифајәт гәдәр вахт (ахшам намазындан башга) нәзәрдән кечирилир.

4 Анестезија вә ја кома сәбәбијлә бурахылмыш намазлары өдәмәк мәсләһәтдир, һалбуки зәрури дејил.

5 Ону да гејд етмәк ваҹибдир ки, бу мәсәләдә сөһбәт инсанын һушсуз вәзијјәтдә олдуғу заман вахты ҝәлән намазлардан ҝедир. Әввәлҹә намаз вахтынын ҝәлдији вә инсанын сонра шүуруну итирдији вәзијјәтләрә ҝәлдикдә исә, бурада јалныз намаз вахтынын әввәлиндә нә гәдәр шүурлу олдуғуна бахырлар. Вә әҝәр бу вахт намаз гылмаг үчүн кифајәт едирдисә, о заман намаз фәрз олур вә заманын әввәлиндә, шүурда икән гылынмајан намаз ојандыгдан сонра ҝери гајтарылмалыдыр. Мәсәлән, әср вахты ҝәләндән он дәгигәдән сонра шәхс намаз гылмадан һушуну итириб вә јалныз ертәси ҝүн ојаныбса, ојандыгдан сонра һәмин шәхс ҝүнортадан сонра дуаны ҝери гајтармалыдыр.

Мәнбә:

Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 314.

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 454.