Suallariniz

Suallariniz

Әҝәр арвад сүбут едирсә ки, ону бошајыблар, әр исә инкар едир, гәрар неҹәдир?

Әҝәр арвад сүбут едирсә ки, ону бошајыблар, әри инкар едир, вә ја о сүбут едир ки, она үчгат талаг верибләр, әри исә дејир ки, јалныз бир јахуд ики талаг вериб, вә арвадын шаһиди јохдурса, киши анд ичәндән сонра үстүнлүк онун сөзләринә верилир. Бунун үчүн дәлил Пејғәмбәрин ﷺ белә дедији һәдиси ҝәтирирләр:

“Сүбут едән шаһид ҝәтирмәлидир, инкар едән исә – анд ичмәлидир”. Лакин әҝәр арвад тәсдиг едирсә ки, әри сон талаг вериб вә дејирсә ки, буну онун өзүндән ешидиб ја да ики әдаләтли, мөмин адам дејиб она, әри исә инкар едир, о әриндән чәкинмәли вә өзүнә јахын гојмамалыдыр, әҝәр онун әгидәсинә ҝөрә онларда там бошанмадырса, вә киши, онун сөзләринә ҝөрә әр сајылмырса. Әҝәр киши анд ичмәкдән имтина едирсә, онда анд һүгугу арвада кечир.

Мәнбә:

Әл-мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб, ҹ.17, с. 261, ҹ. 20, с. 208.

Һәҹҹ вә ја үмрәјә ҝетмәк үчүн јола дүшән гадыны гоһумларындан ким мүшајиәт етмәлидир?

Әҝәр гадын һәҹҹә биринҹи дәфә јола дүшүрсә, онда шәфии мәзһәбинин әсасландырылмыш рәјинә ҝөрә, әҝәр јол тәһлүкәсиздирсә, фәрз һәҹҹ вә ја үмрә (кичик һәҹҹ) етмәк үчүн гадына мәһрәмин мүшајиәти олмадан тәк ја да етибарлы гадынлар дәстәси илә ҝетмәјә иҹазә вар. Әҝәр гадын арзуолунан һәҹҹ вә ја үмрә үчүн јола чыхырса, онда һәтта әринин иҹазәси илә мәһрәм олмадан сәфәрә чыхмаг гадағандыр (һарамдыр). Һәҹҹә јола дүшән гадынын мүшајиәтинә ҝәлдикдә исә, мәһрәм сајындан әри вә диҝәр јахын гоһуму һәҹҹ етмәк үчүн онунла бирликдә сәфәрә ҝетмәјә борҹлу дејилләр, һәтта әҝәр гадын онун хәрҹләрини өдәјирсә дә. Әҝәр әри вә мәһрәмләрдән кимсә гадыны һәҹҹ зијарәтиндә мүшајиәт етмәкдән имтина едирсә, онда гадын ону өзү илә бирликдә ҝетмәјә мәҹбур едә билмир. Лакин һәҹҹ вә үмрә зијарәтинә јола дүшән арвады әрин мүшајиәт етмәси мәсләһәтдир.

Мәнбә:

Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 218.

Ниһајә әл-мүһтаҹ (Һашијә әш-Шәбрәмәллиси илә), ҹ. 3, с. 369.

Һашијә әш-Ширвани, ҹ. 4, с. 26.

Әҝәр “Әссәламу әлејкум...” саламламасына бөјүкләрин јанында олан ушаг ҹаваб верәрсә, ҹаваб үчүн онлардан коллектив өһдәлик ҝөтүрүлүрмү?

Әҝәр кимсә араларында ушаг (6-7 јашында, һәдди-бүлуға чатмамыш) олан бир дәстә адамы “Әссәламу әлејкум” сөзләри илә саламлајарса, вә салама јалныз ушаг ҹаваб верәрсә, онда даһа сәһиһ рәјә ҝөрә, салам чатмыш бөјүкләрдән она ҹаваб вермәк вәзифәси ҝөтүрүлүр. Јәни тәкҹә ушаг ҹаваб верәрсә, бөјүкләр ҝүнаһа дүшмүр вә (салама ҹаваб вермәк) үчүн онлардан үмуми өһдәчилик ҝөтүрүлүр. Әҝәр ушаг бөјүјә салам верәрсә, онун саламына ҹаваб вермәлидир. Белә гәрар ҹәназә намазына да аиддир. Әҝәр ону бир ушаг етсә, һамыдан өһдәлик ҝөтүрүлүр.

Мәнбә:

Әл-минһаҹ шәрһ Сәһиһ Мүслим, ҹ. 14, с. 149.

Мүсәлманда әрдә олан вә ондан һамилә олан динсиз гадын һарада дәфн едилмәлидир?

Әҝәр мүсәлманда әрдә олан динсиз гадын һамилә олмадан өләрсә, ону динсизләр гәбристанлығында басдырырлар. Бәтниндә көрпә илә вәфат едәрсә, онда ону белини Гибләјә чевирәрәк мүсәлман вә динсизләр гәбристанлыглары арасында дәфн едирләр.

Мәнбә:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 3, с. 260.

Намаза ҝеҹикән имамы тәзимдә (рүкуда) ҝөрдүкдә неҹә һәрәкәт етсә даһа јахшыдыр: ҝириш тәкбириндән сонра дәрһал әјилмәлидир јахуд тәзимә әјилмәк үчүн ҝириш тәкбириндән сонра икинҹи тәкбири демәлидир? Вә тәзимә ҝедәркән ҝириш тәкбири дејилсә, намаз һесаб олунурму?

Әҝәр ҝеҹикән имамы тәзимдә (рүкуда) ҝөрүрсә, онда о, ајаг үстә ҝириш тәкбирини там сөјләјир, сонра тәзимә тәкбир демәк мәсләһәтдир. Икинҹи тәкбир дејилмәсә, намаз һәгигидир, чүнки икинҹи тәкбир фәрз дејил, арзуолунандыр. Әҝәр ҝириш тәкбири тәзимә әјиләрәк ја да јарысы ајаг үстә, јарысы әјиләрәк дејилирсә, намаз етибарсыздыр, чүнки ҝириш тәкбиринин шәрти ону там ајаг үстә демәкдир.

Гејд: Гејд едәк ки, ҝириш тәкбириндә шәхсин јалныз ҝириш тәкбиринә нијјәти олмалыдыр, јәни онун тәкҹә ҝириш дејил, тәзимә ҝедәндә дејилән тәкбирә дә нијјәти варса, онда, даһа етибарлы рәјә ҝөрә, намаз дүрүст дејил.

Мәнбә:

Әл-мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб, ҹ. 4, с.214.

Мал гајтарылан һалда мәбләғин бир һссәсини тутмаға сатыҹынын һаггы вармы?

Бүтүн лазыми шәртләрә әмәл едәрәк алыш-вериш сөвдәси битәндән сонра алыҹы мүәјјән шәртләрлә малы саһибинә гајтара биләр. Онлара аиддир: 1) сөвдә бағлајанда габагҹадан о шәрти гојмаг ки, һәр тәрәфә ону үч ҝүн әрзиндә ләғв етмәјә һүгуг верир (шәрт әл-хијәр); 2) алыҹы вә ја сатыҹынын сөвдә бағланан јери тәрк единҹә сөвдәдән имтина етмәк гәрары (хијәр әл-мәҹлис); 3) сатын алынандан сонра малда онун гијмәтинә әһәмијјәтли дәрәҹәдә тәсир ҝөстәрән дефект (гүсур, зәдә) тапыланда. Бүтүн бу һалларда алыҹынын малы сатыҹыја гајтармаг һаггы вар, бунунла белә сөвдәнин ләғв едилмәсинә ҝөрә мүәјјән һагг тәләб етмәјә сатыҹынын һаггы јохдур. Әҝәр алыҹы һеч бир әсасы олмадан малы гајтармаг истәјирсә, онда буну о, јалныз сатыҹынын разылығы илә едә биләр. Сатыҹынын исә бу һалда малы ҝери алмагдан имтина етмәк һаггы вар. Лакин әҝәр ону ҝери ҝөтүрмәјә разы оларса, алыҹы малы сағ-саламат гајтармаг шәрти илә бунун үчүн нәсә бир һагг алмаға һаггы јохдур.

Мәнбә:

Минһаҹ әт-талибин, с. 102.

Бүтүн һәрәкәтләр имамла ејни заманда едиләндә намаз позулурму?

Коллектив намаз гылан шәхс имамы габагламадан онун ардынҹа ҝетмәлидир. Демәли, мәмум (имамын ардынҹа намаз гылан) бүтүн рүкнләри (тәзим, сәҹдә вә с.) имамы габагламадан онунла бирликдә јеринә јетирирсә, намаз позулмур. Анҹаг бу мәсләһәт дејил, вә бунунла шәхс өзүнү үмуми намаза ҝөрә мүкафатдан мәһрум едир. Ҝириш тәкбири истиснадыр, јәни мәмум ону имам дејәндән сонра сөјләјир. Әҝәр шәхс ҝириш тәкбирини имам ону там битирдикдән сонра башлајыбса ја да имам тәкбири гуртарынҹа вә ја сонра демәјиндә шүбһәләнирсә, вә дәрһал јадына дүшмәјиб ки, ону имам охудугдан сонра башлајыб, онда намаз етибарсыздыр. Лакин әҝәр о, шүбһәләнмир, ҝүман едир ки, ҝириш тәкбиринә имам ону битирдикдән сонра башлајыб, намаз һәгигидир. Јадда сахламаг лазымдыр ки, “Әл-Фатиһә” вә диҝәр дуалары охујанда имамын ардынҹа ҝетмәк фәрз дејил, јалныз мәсләһәтдир.

Мәнбә:

Түһфәт әл-Мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 339-342.

Әр-арвад бошанандан сонра гајната ҝәлин үчүн вә күрәкән гајнана үчүн мәһрәм галырмы?

Никаһ бағланмагла гајната ҝәлин үчүн, гајнана исә језнә үчүн мәһрәм олур, она бахмајараг ки, гајнана вә гајната доғма ја да сүд валидејнләридир вә асылы олмајараг ки, бу никаһ галар ја јох. Бу мүнасибәтләр перманент (даими, дәјишмәздир), јәни әҝәр әр-арвад бошанарса, гајната ҝәлинлә вә күрәкән гајнана илә мәһрәм галырлар. Гејд етмәк ваҹибдир ки, өҝеј гыз вә өҝеј ата арасында јалныз өҝеј ата илә өҝеј гызын анасы арасында ҹинси јахынлыг олмасы шәрти илә гурулан мәһрәмликдән фәргли олараг, бу һалда никаһдан сонра әр-арвад јахынлығы јухарыда адлары чәкилмиш шәхсләр үчүн мәһрәмлик статусу гурмаға шәрт дејил. Бунунла белә тәкҹә гајнана вә гајната дејил, һәм дә онларын валидејнләри, онларын валидејнләринин валидејнләри вә с. дә мәһрәм олурлар.

Мәнбә:

Әл-мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб, ҹ16, с. 217-218.