Suallariniz

Suallariniz

“Әл-Фатиһә” сурәсини охујаркән сөзүн ортасында кичик бир дајанаҹаг етмәк олармы?

“Әл-Фатиһә” сурәсини вә ја Гурандан башга бир сурә вә ја ајәни охујаркән Мүгәддәс Гуран охумаг гајдаларына риајәт етмәк лазымдыр, истәр узатмаг, икигат артырмаг, истәрсә дә охујанларын зәрурилијиндә јекдил олдуғу диҝәр гајдалара риајәт етмәк олсун.

Гурандан ҝәлән сөзү ортада кәсмәк олмаз, јәни сөзү сонуна гәдәр тәләффүз етмәк лазымдыр. Демәли, һәрфләр арасында кичик бир дајанма гадағандыр. Мәсәлән, “нәстәин” сөзүндә “син”? Вә “та”? Һәрфи арасында фасилә етмәк гадағандыр.

Мәнбә:

Ианәт әт-талибин, ҹ. 1, с. 165.

Бәзи идман нөвләриндә идманчыларын јарыша башламаздан әввәл етдији тәзимә аид Шәриәтин гәрары неҹәдир?

Дзүдо, карате вә с. Кими бәзи идман нөвләриндә јарыш башламаздан әввәл идманчылар рәгибә салам тәзими едирләр. Салам баш әјилмәси арзуолунмаз һесаб олунур. О ки галды бәдәнин әјилмәси илә саламлашмаја, алимләр арасында фикир ајрылығы вар, үстүнлүк тәшкил едән фикрә ҝөрә бу, арзуолунмаздыр, лакин бунун иҹазә верилмәдијини (һарам) һесаб едән чох сајда алим вар.

Мәнбә:

Минһаҹ әт-талибин Түһфәт әл-мүһтаҹ илә, ҹ. 9, с. 229.

Кредитор зәкат дүшән касыбы өз борҹуну зәкат кими алмаг тәклифи илә өзүнә борҹлу оланын јанына ҝөндәрәрсә, зәкат өдәнилмиш һесаб олунурму?

Зәкаты өдәмәли олан шәхсә зәкат дүшән шәхсә белә демәји кифајәт дејил: “Мәним борҹуму филанкәсдән ҝөтүр вә гој бу, әмлакымдан сәнә зәкат кими олсун”.

Әҝәр кредитор һәр һалда белә десә вә касыб онун борҹуну борҹлу шәхсдән ҝөтүрүб зәкат кими сахларса, бу, зәкатын өдәнилмәси сајылмаз. Анҹаг касыб борҹлудан кредиторун сәлаһијјәтли шәхси кими борҹ аларса вә бундан сонра борҹ верән зәкат өдәмәк нијјәти илә бу пулу онда сахламаға иҹазә верәрсә, онда буна иҹазә вар вә зәкат өдәниши һесаб едиләҹәкдир.

Борҹлунун өзү зәкат вериләнләрдән олдуғу һалда, борҹунун зәкат кими һесабдан силинмәсинә иҹазә верилмир.

Мәнбә:

Минһаҹ әт-талибин Туһфәт әл-муһтаҹ илә, ҹ. 3, с. 350.

Ианәт әт-талибин, ҹ. 2, с. 207.

Һејз (ајбашы) заманы бошанмыш гадынын иддә мүддәти нә гәдәрдир?

Менструасија заманы талаг верилән гадынын иддә мүддәти тәмиз ҝүнләрә ҝирдији андан башлајыр вә үчүнҹү тәмизләнмәнин сона чатмасы илә баша чатыр, јәни бошанма верилдији менструасија ҝүнләри сајылмыр. Мәсәлән, гадына ајбашы заманы бошанма верилиб, о, тәмизләнир, сонра һејз јенидән башланыр вә о, јенидән тәмизләнир, сонра бир даһа менструасија ҝәлир вә јенидән тәмизләнмә башланыр, онун тамамланмасы илә иддә дә баша чатыр.

Менструасија заманы талаг вермәк олмаз, чүнки бу, гадын иддәсинин узанмасына сәбәб олур вә она зәрәр верир, лакин бунунла белә бошанма етибарлыдыр.

Мәнбә:

Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 8, с. 76-233.

Динсиз мәсҹид тикиб мүсәлманлара вәгф кими верәрсә, вәгф етибарлы, һәгиги олармы?

Вәгфин һәгигилији үчүн риајәт едилмәли олан мүәјјән шәртләр вар. Бу шәртләрдән бири вәгф үчүн вәсаит ајыран шәхсин әмлакына сәрәнҹам вермәк һүгугунун олмасы, һабелә ианәнин көнүллүлүјү, јәни мәҹбуријјәтин олмамасыдыр. Вәгфин һәгиги сајылмасы үчүн мүсәлман олмаг лазым дејил. Јәни, әҝәр гејри-мүсәлман өз торпаг саһәсини мәсҹидин тикинтиси үчүн вәгф кими ајырарса вә ја бина тикиб мәсҹид үчүн вәгф кими верәрсә, о заман мәсҹидә олдуғу кими бүтүн гәрарлар она шамил едилир.

Мәнбә:

Әсна әл-мәталиб, ҹ. 2, 357.

Ҝипс вә с. чыхарылдыгдан сонра намаз гылмаг үчүн кичик вә ја бөјүк дәстәмаз алмаг лазымдырмы ки, ондан өтрү шәхс тәјәммум етмишдир?

Ҝипс чыхарылдыгдан сонра шәхс кичик бир дәстәмаз алмаға борҹлудур, әҝәр бу, олмајыбса. Әҝәр ҝипс дәстәмазда чыхарылыбса, онда чыхарылдыгдан сонра шәхс ҝипс гојулан јери јумалы, сонра исә ардыҹыллыға ҝөрә диҝәр һиссәләри јумалыдыр. Мәсәлән, әҝәр ҝипс әлдә идисә, онда чыхарылдыгдан сонра ҝипсин олдуғу јери јумалы, сонра башыны силмәли вә ајагларыны јумалыдыр. Әҝәр ҝипс вә с. сағ әлдә идисә, о, сол әли јумалы дејил, чүнки нөвбәјә риајәт етмәк лазым дејил - сағ органдан башлајыб сонра сол әли јумаға.

Гојулмуш ҝипс илә едилән бөјүк фәрз дәстәмаза ҝәлдикдә, ҝипс чыхарылдыгдан сонра јенидән бөјүк дәстәмаз алмаг лазым дејил. Јалныз ҝипс гојулан јери јумаг кифајәтдир.

Мәнбә:

Туһфәт әл-муһтаҹ (Һашијә әш-Ширвани илә), ҹ. 1, с.

Иддәни ҝөзләјиб башга кишијә әрә ҝедән арвадына талаг верән әр бир мүддәтдән сонра ортаја чыхыб иддә битмәдән арвадыны гајтардығыны (јәни раҹе етдијини) иддиа етмәјә башларса, нә етмәли?

Әввәла, вурғуламаг лазымдыр ки, сөһбәт бир вә ја ики талагдан ҝедир, чүнки сон бошанмадан (үч дәфә) сонра әрин арвадына раҹе етмәк (јәни һәјат јолдашыны “Мән сәни јенидән никаһа гајтарырам” сөзләри илә гајтармаг) һүгугу јохдур.

Икинҹиси, кечмиш һәјат јолдашынын белә елан едилдији тәгдирдә билмәк лазымдыр ки, бу вәзијјәтдә о, иддиачыдыр вә о, өз иддиасыны шаһидләрлә сүбут етмәлидир. Вә бу мәсәләдә јалныз ики әдаләтли киши шаһид ола биләр. Әҝәр о, ики әдаләтли шаһидлә бир вә ја ики дәфә бошадыгдан сонра һәјат јолдашыны никаһа гајтардығыны сүбут едәрсә, онда арвадын икинҹи һәјат јолдашы илә галмаг һүгугу јохдур вә икинҹи әри илә ҹинси әлагәдә олуб-олмамасына бахмајараг биринҹисинә гајытмалыдыр.

Иддиачы өз иддиаларыны сүбут етмәдији тәгдирдә дә белә гәрар олаҹаг, анҹаг гадын вә индики һәјат јолдашы иддианы гәбул едәрсә.

Бу һалларда, иддиачы иддиасыны сүбут етдикдә вә ја ҹавабдеһләр онун иддиасыны гануни һесаб етдикдә, гадынла башга киши арасында бағланан никаһ етибарсыз олур.

Бу гадынын икинҹи һәјат јолдашы илә ҹинси јахынлығы олдуғу ортаја чыхса, о, разылашдырылмыш мәһри тәләб едә билмәз вә тәкрар евлилијин етибарсызлығы сәбәбиндән јалныз мәһр-мисл һүгугуну тәгдим едир.

Әҝәр биринҹи һәјат јолдашынын сүбуту јохдурса вә әр-арвад онун һаглы олдуғуну гәбул етмирләрсә, онда бу гадынын икинҹи әринә анд ичмәк имканы верилир ки, бундан сонра һәјат јолдашыны онунла гојурлар. Әҝәр икинҹи (индики) һәјат јолдашы анд ичмәкдән имтина едәрсә, бу фүрсәт биринҹи һәјат јолдашына (иддиачыја) верилир вә сонра һәјат јолдашы она гајтарылыр.

Әҝәр гадын биринҹи әринин ону ҝери гајтардығыны билдијини етираф едәрсә, лакин икинҹи һәјат јолдашы етмәзсә, о заман гадын икинҹинин јанында галыр вә икинҹи әринә гаршы етирафы гәбул едилмир. Әҝәр икинҹиси она бошанма верәрсә, онда ону никаһ бағламадан биринҹијә гајтарырлар.

Мәнбә:

Фәтһ әл-муин, с. 529.

Башгасынын отлағында отлајан инәјин әти вә сүдү саһибинә иҹазәлидирми?

Әҝәр һејван башгаларынын отлағларында вә ја әкинләриндә гидаланыбса вә ја саһиби ону оғурланмыш отла бәсләјибсә, онда онун сүдү вә әти бу һејванын саһиби үчүн гадаған едилмир. Јәни гадаған олунмуш јолла мал-гара үчүн алынан јем онун сүдүнү вә ја әтини гадаған етмир. Башгасынын мал-гарасынын отладығы әкин саһибинә ҝәлдикдә, она дәјмиш зијаны өдәмәк үчүн ону сағмаг вә ја кәсмәк һүгугу јохдур.

Һејванын саһиби, әкини корламаг мәсулијјәти онун үзәринә дүшәрсә, зәдәләнмиш әмлакын нөвүндән асылы олараг һејванын корладығы мәһсулу ја да корланмыш әкин дәјәрини, ја да корланмыш мәһсула бәнзәр бир мәһсулу компенсасија етмәјә борҹлудур.

Анҹаг шүбһәсиз ки, бу ҹүр әт вә ја сүд јемәкдән имтина етмәк диндарлығын тәзаһүрүдүр (вәр).

Мәнбә:

Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 9, с. 387.

Әл-әшбаһ вә ән-Нзәир, с.144.