Сәлаһуддин әл-Әјјуби - дүнја тарихинин әфсанәси

Сәлаһуддин әл-Әјјуби - дүнја тарихинин әфсанәси

Сәлаһуддин әл-Әјјуби һиҹри илә 532-ҹи илдә Тикритдә анадан олуб. Атасынын ады Нәҹмудин Әјјуб иди. 1095-ҹи илдә Клермонда (Франса) Рома Папасы II Урбан бүтүн Авропа руһаниләрини топлады вә Авропа дөвләтләрини мүсәлманлара гаршы сәлиб јүрүшүнә вәсаит топламаға чағырды. Бунунла Урбан Авропа кралларына өзүнүн әввәлки тәсирини гајтармаг истәјирди.

Франса, Инҝилтәрә, Һолландија, Алманија, Данимарка вә диҝәр Авропа өлкәләри Әрәбистан јарымадасыны ишғал етмәк үчүн гошун һазырламаға башладылар. Әсас зәрбә алан фәләстинлиләр вә суријалылар белә бөјүк ордуја гаршы дурмаға һазыр дејилдиләр. Пејғәмбәрләр шәһәри Гүдс (Јерусәлим) дә әлә кечирилмишди. Бәзи шәһәрләрин әһалиси тамамилә мәһв едилмишди. Сәлибчиләр демәк олар ки, Шам (Дәмәшг) вә Һиҹаза јахынлашмышдылар. Анҹаг Бөјүк Аллаһ-Tәалаја һәмд олсун, мүгәддәс Әрәбистан торпағында Ислам дүшмәнләрини рам едә биләҹәк гүввәләр тапылды.

Сәлаһуддин Јусиф ибн Әјјуб (1138-1193) сәлибчиләрә мүгәддәс мүһарибә елан етди вә Исламын јашыл бајрағыны јүксәјә галдырды.

30 јашына гәдәр Сәлаһуддин Гуран, тәфсир вә һәдис, о ҹүмләдән һәрби елмләр дә дахил олмагла мүхтәлиф елмләри өјрәнирди. Крал I Аморинин һакимијјәти дөврүндә франклара гаршы дөјүшдә бир сәркәрдә кими Сәлаһуддин гејри-ади баҹарыг ҝөстәрди.1171-ҹи илдә Мисир хәлифәси әл-Әбилин вәфатындан сонра бу өлкәдә һакимијјәт бундан әввәл бу өлкәни дәфәләрлә дүшмәнләрдән мүдафиә етмиш Сәлаһуддинин әлинә кечди. Сәлаһуддин илк нөвбәдә малијјәни низамлады вә ордуну јенидән тәшкил етди. Сәлаһуддин ордусунун әсасыны түркләр вә күрдләр тәшкил едирди. 1175-ҹи илдә Бағдад хәлифәси она султан ады (титулу) верди.

Гыса мүддәт әрзиндә Мисир, Месопотамија вә Суријанын бөјүк бир һиссәси бирләшдирилди. 1174-ҹү илдә Сәлаһуддин Дәмәшг, Һәмә, Һомс вә диҝәр шәһәрләри азад етди. Мосул һөкмдары II Зәнҝи өзүнү о вахта гәдәр мүсәлман дүнјасынын ән ҝүҹлү вә нүфузлу һөкмдарына чеврилмиш султанын вассалы кими таныды. Пајтахты Гүдсдә олмагла әрәб торпағында јарадылмыш сәлибчиләр краллығы Сәлаһуддин Әјјуб дөвләтинин мүһасирәсинә дүшдү. Сәлаһуддин дөвләтинин бүтүн еһтијатларыны (ресурсларыны) Ислам дүшмәнләринә гаршы мүбаризәјә јөнәлтди. Гүдсү азад етмәк мәгсәди илә Сәлаһуддин сәлибчиләрә гаршы мүгәддәс мүһарибә (ҹиһад) анды ҝәтирди.

Һәлә вәзир икән Сәлаһуддин ибн Әјјуб 1170-ҹи илин декабрында Гүдс краллығынын сәрһәд бөлҝәси олан Гәззаја басгын етди, бундан сонра Мисир гошунлары онун рәһбәрлији алтында Гырмызы дәнизин Агаба көрфәзиндәки стратежи әһәмијјәтли Ајла лиманына саһиб олдулар. Бир аз сонра Сәлаһуддин сәркәрдәси Фаруг-шаһ, Белфорт дөјүшүндә Гүдс кралы IV Балдуинин гошунларыны сөзүн әсл мәнасында мәһв етди. Ајры-ајры мүсәлман дәстәләри Сајд вә Бејрута чатдылар. 1180-ҹи илдә Искәндәријјәдән јола дүшән султан донанмасы Руад шәһәрини сәлибчиләрдән алды.

Гүдс краллығы үзәриндә булудлар ҝетдикҹә галынлашырды. Мүсәлман реваншы һәлледиҹи мәрһәләјә гәдәм гојурду. Сәлибчиләр горхудан Гүдс патриархыны вә һәрби монастыр әмрләринин (орденләринин) бөјүк усталарыны (магистрләрини) фәаллашан “гејри-христианлара” (виҹдансызлара, әҹлафлара), јәни мүсәлманлара гаршы көмәк истәмәк үчүн Авропаја ҝөндәрдиләр. Авропада нүмајәндә һејәтләри бир мүддәт Сәлаһуддин ибн Әјјубла барышыг (сүлһ) имзаламағы төвсијә етдиләр, чүнки онларын гошуну чох силкәләнмиш һалда ҝери дөнмүшдү.

Анҹаг бу јахынларда чох бөјүк фидјә әвәзинә әсирликдән бурахылмыш Нуруедин (о, 16 ил орада олмушдур) вә бөјүк мигдарда борҹу олан Рено Шатненски Гаһирәдән Дәмәшгә ҝедән карваны гарәт етмәк гәрарына ҝәлирләр. Сүлһ мүгавиләси позулур вә ибн Әјјуб орду илә Гүдс краллығынын дахили бөлҝәсинә һүҹум едир. 1187-ҹи илдә Граг вә Граг де Монреал галалары алынды. Ибн Әјјубун мүсәлман гошунлары Раас әл Мада һәрби әмәлијјатлар ачдылар. Јүксәк дағдан енмәјә башлајан учгуну дајандырмаг мүмкүн олмадығы кими, еләҹә Сәлаһуддин дөјүшчүләрини дә дајандырмаг мүмкүн дејилди.

Ибн Әјјубун ҝүҹлү зәрбәләри бир-биринин ардынҹа сәлибчиләрин үзәринә дүшдү. 1187-ҹи илин мајында Назаретин шимали-шәргиндә, әсасән ҹәнҝавәрләрдән ибарәт бөјүк бир дәстә дөјүшдә мәһв едилди. Бөјүк магистр Роже де Мулен өзү дә һәлак олду. Ијулун 2-дә Сәлаһуддин Тивернаданы ҝөтүрдү вә Һаттин әразиси јахынлығында, Назарет вә Тивернада ҝөлү арасындакы бөјүк сәлибчи гүввәләрини сых һалга илә әһатә етди.

4 ијул 1187-ҹи илдә баш верән ганлы дөјүшдә мүсәлманлар Гүдс кралы Ги де Лузинјанын гошунуну дармадағын етдиләр, о өзү исә мәбәдләрин (тамплијерләрин) бөјүк магистри Жерар де Ридфорон, коннетабл Амори Лузинјан, Монферат барону Һилелм вә бир чох диҝәр јүксәк мөвгели шәхсләрлә бирликдә әсир ҝөтүрүлдү. Әсир ҝөтүрүлмүш сәлибчиләри Сәлаһуддин бурахды ки, онлар өз адамларына мәғлубијјәтләри барәдә данышсынлар.

Һаттиндә галиб ҝәлән султан дајанмады. Аллаһ-Tәала Сәлаһуддинә дүшмәнләр үзәриндә ҝәләҹәк гәләбәләр үчүн ҝүҹ-гүввәт верди. Јени һәрби әмәлијјатлар нәтиҹәсиндә султан Триполинин ҹәнубунда чохлу шәһәри азад етди. Ибн Әјјубун гошунлары Акра үзәриндә јашыл бајраг галдырдылар. Бунун ардынҹа Бејру вә Сајда ән гыса мүддәтдә алынды. Әрәбистан вә Шимали Африканын бүтүн мәсҹидләриндә Аллаһы тәрифләмәјә вә Сәлаһуддинә дуа етмәјә башладылар.

Инди нөвбә Јаффа, Гејсәријјә вә Әскәлона чатды. Онларын да һамысы кафирләрдән азад едилди. Ибн Јусифин вәфатындан сонра бу шәһәрләр һәмин сәлибчиләрдән башга дин мүдафиәчиси – сәлибчи авантүрасына сон гојан султан әз-Заһир Бәј-Барс тәрәфиндән азад едилмишди. Лакин Сәлаһуддин дөврүнә гајыдаг. Садаланмыш һәрби әмәлијјатлар нәтиҹәсиндә Гүдс Авропадан кәсилди. Сәлаһуддин ән ваҹиб һәрби әмәлијјатлардан биринә һазырлашмаға башлады. Јерусәлим вә онун әтрафы кафирләрин әлиндә галмышды. Гејд етмәк лазымдыр ки, әрәб шәһәри Гүдс авропалылар тәрәфиндән тутулмаздан әввәл христианлар вә јәһудиләр ораја азад ҝәлирдиләр, чүнки бу шәһәрдә онлар үчүн мүгәддәс јерләр вар. Сәлибчиләр ораја ҝәлән кими әрәбләрә вә јәһудиләрә ҝириш практики олараг бағланды. Мүсәлман зијарәтҝаһына - сәлибчиләр тәрәфиндән мүһасирәјә алынмыш Өмәр мәсҹидинә ҝириш ачмаг бүтүн мүсәлманлар үчүн шәрәф мәсәләси иди. Сәлаһуддин ибн Әјјуб, илк нөвбәдә, стратежи бахымдан чох ваҹиб олан Тивернаданын ҹәнубундакы галаны әлә кечирди ки, кафирләр ону архадан вурмасынлар.

1187-ҹи илдә Сәлаһуддин Әјјуби вә ордусу Гүдсә галиб кими дахил оланда о, өз нүмунәси илә һәгиги мүсәлманын неҹә олмалы олдуғуну ҝөстәрди. Гуранда бујурулдуғу кими, о, һеч кимә гаршы зоракылыг етмәди, 1099-ҹу илдән башлајараг шәһәрдә сәлибчиләр тәрәфиндән ҝүнаһсыз өлдүрүлән һәмиманлыларындан өтрү гисас алмады. Һеч бир христиан едам едилмәди, һеч бири сыхышдырылмады. Сәлаһуддин, православ христианлара вәд етдији кими, гисас, едам вә гәтл төрәтмәди, шәһәр сакинләри там әмин-аманлыг вә разылыг ичиндә јашајырдылар. О, шәһәрдә Ислам әдаләтинин јүксәк принсипләрини гурду.

Сәлаһуддинин һәтта ән пис дүшмәнләри - Гәрб өлкәләринин һөкмдарлары вә әтрафындакылар Сәлаһуддинин шүҹаәтини, ҹәсарәтини, ағлыны вә фөвгәладә әсилзадәлијини таныдылар. Гәрбдә Сәлаһуддинин һәјатындан һәр ҹүр әфсанәләр гошдулар. Сәлаһуддин әл-Әјјуби һиҹри илә 589-ҹу илдә Сәфәр ајынын 27-дә чәршәнбә ҝүнү Дәмәшгдә вәфат етмишдир.