Мәдинәдә о, сонунҹулардан бири олараг Исламы гәбул етди
Әбу әд-Дәрда
Әл-Фарис әл-Һаким Әбу әд-Дәрда Үвејмир ибн Зејд ибн Гејс әл-Әнсари әл-Һәзрәҹи- Аллаһ Елчисинин ﷺ сәһабәсидир.
Әбу әд-Дәрда Мәдинәнин Исламы гәбул едән сон сакинләриндән бири иди, әввәлләр бүтләрә ибадәт едирди. Бир ҝүн Ибн Рәваһә вә Мүһәммәд ибн Мүслим онун јанына ҝәлиб Әбу әд-Дәрданын ибадәт етдији бүтү дағытдылар. Евә гајыдан Әбу әд-Дәрда ону топламаға башлады. Онлар она дедиләр: “Вај сәнин һалына! Бу бүт сәни горудуму?” Әбу әд-Дәрда деди: “Әҝәр о фајда версәјди вә кимисә горусајды, һәр шејдән әввәл өзүнү горујарды”.
Сонра о, чиммәк үчүн өзүнә су һазырламағы хаһиш етди, чимиб тәмиз палтар ҝејдикдән сонра Аллаһ Елчинин ﷺ јанына ҝетди. Ону ибн Рәваһә ҝөзләјирди. Әбу әд-Дәрда ҝәләндә ибн Рәваһә Пејғәмбәрә ﷺ мүраҹиәт етди: “Еј Аллаһын Елчиси, Әбу әд-Дәрда ҝәлиб”. Пејғәмбәр ﷺ ҹаваб верди: “О, Исламы гәбул етмәк үчүн ҝәлиб. Һәгигәтән Рәббим мәнә Әбу әд-Дәрданын Исламы гәбул едәҹәјини вәд едиб”. (әз-Зәһаби “Сијәри-Аләмун-Нубәла”, әл-Һаким, “әл-Мүстәдрәк алә әс-Сәһиһәјн”).
Онун үстүнлүкләри һаггында.
О, сәһабәләр арасында јүксәк мөвге тутурду. Пејғәмбәр ﷺ Үһүд дөјүшү ҝүнү онун һаггында дејирди: “Үвејмир јахшы атлыдыр”: “О, мәним үммәтимин мүдрикидир” (әл-Заһабинин “Сијәри-Аләмун-Нубәла” китабында верилмишдир).
Әбу әд-Дәрда, Рәббин Елчисинин сағлығында Гураны там топлајан 4 нәфәрдән бири иди. Сабит әл-Бунани вә Сумамә данышырдылар ки, Әнас бин Малик демишдир:“Пејғәмбәр ﷺ вәфат едәндә Гурани-кәрими јалныз дөрд нәфәр топламышды: Әбу әд-Дәрда, Мүаз бин Ҹәбәл, Зејд бин Сабит вә Әбу Зејд (әл-Бухари, әс-Сүјутинин “Әл-Итган фи Улумил Гуран” китабында верилмишдир).
Пејғәмбәр ﷺ тәрәфиндән онун тәрбијә едилмәси һаггында.
Уҹа Аллаһын Елчиси ﷺ Әбу әд-Дәрданын формалашмасына бөјүк тәсир ҝөстәрмишдир. Пејғәмбәр ﷺ дәфәләрлә она һәр ики дүнјанын фајдаларынын әлдә едилмәсинә көмәк едән тәлиматлар вермишдир. Әбу әд-Дәрда демишдир: “Истәкли Пејғәмбәрим мәнә сағ икән имтина етмәјәҹәјим үч шеј вәсијјәт етмишдир: һәр ајда үч ҝүн оруҹ тутмаг, әз-зүһа намазы гылмаг вә витр намазы гылана гәдәр јатмамаг”(имам Мүслим).
Онун дүнјәвидән әл чәкмәси һаггында.
Әбу әд-Дәрда демишдир: “Мәсҹидин гапысындакы пилләкәнләрдә алыш-вериш едәрәк дурмаг мәни севиндирмәзди вә һәр ҝүн үч јүз динар газанараг мәсҹиддә намазлары бурахмаздым. Мән демирәм ки, Аллаһ тиҹарәти гадаған едир. Анҹаг јенә дә Аллаһын зикриндән нә тиҹарәт, нә дә алыш-вериш јајындырмајан бири олмаг мәним үчүн даһа арзуолунандыр” (әл-Әсбәһанинин “әл-Һүлјәт әл-әвлијә” китабындан).
Онун биликләрии һаггында.
Језид ибн Әмирдән рәвајәт олунур ки, Мүаз ибн Ҹәбәл өлүм ајағында јанында оланлара вәсијјәт етмишдир: “Сиз Үвејмирдән (Әбу әд-Дәрдадан) билик ахтарын, һәгигәтән дә о, билик вериләнләрдәндир”. Әбу әд-Дәрда Дәмәшгдә һаким иди. О, һәлимлијә малик ҝөркәмли алим иди.
Онун Рәббә севҝиси һаггында.
Ҝеҹә ибадәт үчүн ајаға галхаркән о, дејәрди: “Улдузлар чыхды, инсанлар јатыр, Сән исә - әбәди Јашајан, әбәди Варсан”.
Һәмчинин о, демишдир: “Јүз дәфә “Аллаһу Әкбәр” демәк мәним үчүн јүз динар сәдәгә вермәкдән даһа арзуолунандыр”.
Онун Аллаһдан горхмасы һаггында.
Әбу әд-Дәрда дејирди: “Үчү мәндә ҝүлүш доғурур вә үч шеј мәни ағламаға мәҹбур едир. Мәни ҝүлдүрүрләр: бу дүнјаја үмид бәсләјән; Рәббә сәһләнкар, лакин һесабатдан гача билмәјән; Уҹа Аллаһын ондан разы олуб-олмадығыны билмәдәнөз вар-дөвләтинә севинән. Мәни ағладырлар: Пејғәмбәрдән ﷺ ајрылмаг, өлүмгабағы әзабын дәһшәтләри, Ҹәннәтә вә ја Ҹәһәннәмә һара ҝедәҹәјими билмәдән Јараданын гаршысында дајанмаг фикирләри”.
Өләркән Әбу әд-Дәрда дәвәсинә мүраҹиәт етди: “Дәвә, (Гијамәт ҝүнү) мәнимлә мүбаһисә етмә, чүнки мән сәнә дашыја билмәјәҹәјин јүк гојмамышам”.
Дин гардашларына олан севҝиси һаггында.
Пис иш ҝөрмүш бир адама онун гәзәбләниб-гәзәбләнмәдијини сорушанда Әбу әд-Дәрда ҹаваб верди: “Мәни гәзәбләндирән онун әмәлидир, өзү јох, чүнки о мәним гардашымдыр. Диндә гардашлыг бағлары (телләри) гоһумлуг бағларындан даһа мөһкәмдир”.
Онун Уҹа Јарадана чағырышы һаггында.
Онун өлүмү јахынлашанда о деди: “Мән сизә Аллаһын Елчисиндән ешитдијим бир һәдис сөјләјәҹәјәм. О дејирди: “Рәббә ибадәт един, санки Ону ҝөрүрсүнүз, һәтта әҝәр Ону ҝөрмәсәниз дә, О сизи ҝөрүр. Өлүмә һазыр олун. Зүлмә мәруз галанларын дуасындан чәкинин, һәгигәтән о гәбул олунур. Сәһәр вә јатсы намазларыны коллектив шәкилдә едә билән бириниз, сүрүнәрәк ҝетмәли олса да, буну етсин”.
