Јер күрәси нәјә сусур?
Јер күрәси нәјә сусур?
Әҝәр планетимиз даныша билсәјди, бүтүн бәшәријјәт онун һарајларындан, фәрјадларындан кар оларды. Јер һәр ҝүн өзүнүн әзәли ҝөзәллијини итирдијини, думандан боғулдуғуну, инсан нәҹисиндә батдығыны, нүвә сынагларындан титрәдијини данышарды. Јер өз сакинләринә дәһшәтли рәгәмләрдән данышарды. Ахы, инсанлар статистикаја е’тибар едирләр…
О, бизә хатырладарды ки, һәр ил спам ҝөндәрилмәсинә 33 милјард кВтсаат електрик енержиси сәрф олунур, бу да атмосферә тәхминән 17 милјон тон карбон газынын тулланылмасы илә мүшајиәт олунур. Һәр ил Дүнја океанында 5 тон косметик васитә, 260 милјон тон пластик мә’мулат јығылыр.
Сон 40 илдә дүнјада һәр бир инсана ширин (дузсуз, шит) сујун мигдары 60% азалыб. Нөвбәти 25 ил әрзиндә даһа 2 дәфә азалмасы ҝөзләнилир. Су илә өтүрүлән хәстәликләр илдә 3 милјон инсанын һәјатына сон гојур.
Бәшәријјәт әвәзинә утанмагдан јанараг Јер күрәси бизимлә ону бөлүшәрди ки, тәк бир сигарет көтүјү 20 ил чүрүјүр, ушаг скиси 500 илә гәдәр, шүшә практики олараг чүрүмүр. Шүшә тикәсинин вә ја бутулканын јенидән ондан һазырландығы гум олмасы үчүн бир нечә миниллик кечмәлидир.
Һәр ил бир милјондан чох дәниз гушу вә 100 милјон мәмәлиләр (мәмәли һејванлар) еколожи проблемләр үзүндән өлүр. Һәр ил 11 милјон һектар тропик мешә Јер үзүндән јох олур - бу, онун бәрпасы мигјасындан 10 дәфә чохдур. Әтраф мүһит факторлары үзүндән һәр ил 3 милјондан чох 5 јаша гәдәр ушаг өлүр.
Јер онун әмәлә ҝәлмәси, јашы һаггында бәшәријјәтин нијә мүбаһисә етмәсинә, Танрынын олмадығыны сүбут етмәјә чалышмасына сәмими шәкилдә тәәҹҹүбләнәрди. Нијә һәр ҝүн ону мәһв едән онларла ихтира јарадырыг. Јер һәр ҝүн инсанларын бир-бирини өлдүрмәсиндән вә ону да јаваш-јаваш мәһв етмәсиндән ганлы ҝөз јашлары илә ағлајарды.
Биз АБШ-ын ән јахшы университетләриндә тәһсил ала биләрик вә ја Мумбајда ибтидаи мәктәби битирә биләрик. Биз Франсанын ән баһалы ресторанларында деликатес (зәриф јемәк) јејә вә ја Суданда бүтүн аиләјә бир овуҹ дүјүнү бөлә биләрик. Биз идеал Дубај јолларында идман автомобилләри илә уча вә ја Әфганыстанын дағлыг јолларында инадкар улаг белиндә һәрәкәт едә биләрик. Биз лаҹивәрд саһилләрдә милјонларла доллара ев тикә вә ја Африка сәһрасында гачгын чадырында јашаја биләрик. Инсанлар бир-бирләриндән һансы сәдләрлә һасарланмаға чалышсалар да, биз бир үмуми евдә јашамаға давам едирик. Вә Пекиндә инсанлар ишләнмиш газлардан боғуланда, Бангладеш исә зибил ичиндә батанда киминсә узаг бир дүнјасы дағылмыр, бизим үмуми евимиз өлүр.
Әслиндә Јер чохдан ағлајыр вә һөнкүрмәкдән сәксәнир. Садәҹә олараг Ајфон динамикиндә сәси чохалтмаг, супермаркетдә ҝәзиб әрзаг арабасыны ағзынаҹан долдурмагла виҹданымызы боғмаг, сонра горхаглыгла планетимизин әзабындан ҝизләнмәк, мәнзилимизин гапысыны даһа сых бағламаг даһа асандыр. Биз ҝөзләримизи јумараг он илләр јашаја биләрик, амма ҝеҹ-тез онлары ачмалы олаҹағыг.
Муһәммәд Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Тәмизлик - иманын јарысыдыр” (имам Мүслим). Бу сөзләрдә сонсуз һикмәт океаны ҝизләниб. Ислам тәмизликдә тикилир: гәлбин, дүшүнҹәләрин сафлығы, бәдән вә руһун паклығы вә әлбәттә ки, әтраф аләмин тәмизлијиндә.
Дин еколожи етиканын ән ваҹиб әсасларындан вә мәнбәләриндән биридир. Инсанларын әтраф мүһитә дүзҝүн мүнасибәтини формалашдыран будур. Дин мә’нәвијјатла бир дилдә данышыр.
Јалныз дин инсанлара ҹанлы вә ҹансыз дүнјаја онларын нәзарәтинин сәрһәдсиз олмадығыны вә онларын тәкәббүрү вә тәбиәтә гаршы истеһлакчы мүнасибәтләринин онлара гаршы чеврилә биләҹәјини анламаға көмәк едир. Дин, һәјат мәгсәдинин максимум истеһлак олмадығы фикрини ашылајыр.
Технолоҝијанын инсана дүнјаны јаратмаг вә ја мәһв етмәк физики һакимијјәтини вердији бир вахтда дин тәмкин, тәвазөкарлығы инкишаф етдирәрәк вә егоистликдән азад едәрәк фәзиләт өјрәдир. Горхаглығымызы мәғлуб етмәјә, дүнјаја ҝөз ачмаға вә планетин сәсини ешитмәјә бизә көмәк едән мәһз Аллаһа инамдыр.
Һәр бир мүсәлмана мә’лумдур ки, мөвҹуд олан һәр шеј Бөјүк Јарадан тәрәфиндән вәзифә вә мәгсәд, хүсусијјәтләр вә кејфијјәт арасындакы сон дәрәҹә ҝөзәл әлагәнин чәкиси вә дәгиглији бахымындан, ҝөзәллик вә мүдриклик бахымындан тәсвир олунмајан һармонијада јарадылмышдыр. Бүтүн ҹанлыларын өзүнәмәхсус надир низамы вар. Башга сөзлә, дүнјада океандан башланыб кәпәнәк вә гарышга илә битән бүтүн ҹисим вә һадисәләр һәр шејә Гадир олан тәрәфиндән мүвафиг өлчүдә вә бир-бири арасында әлагәдә јарадылмышдыр. Вә әҝәр онларын нисбәти ән азы бириндә позуларса, бу, еколожи фәлакәтләрә вә катаклизмләрә гәдәр инсанлар үчүн ҝөзләнилмәз проблемләр вә фәсадлар зәнҹиринә сәбәб олаҹагдыр.
Биз атмосфери зәрәрли туллантыларла чиркләндирән заводларын ишини дајандыра билмирик, бүтүн нефт кәмәрләрини, нүвә реакторларыны сахлаја билмирик, дүнја океаныны тәмизләјә билмирик, автомобилләр үчүн әтраф мүһитә зәрәрсиз јанаҹаг тапыб һазырлаја билмирик, дүнјада глобал мәһв просесләрини дајандыра билмирик. Анҹаг биз ичимиздәки глобал мәһв просесини дајандыра, планети ешидә вә тәнбәл лагејдликдән гуртула биләрик. Јолдан зибили ҝөтүрмәк – дин (иман) дәрәҹәләриндән биридир, ағаҹ әкмәк дә - ибадәтдир, сатын алманы мәһдудлашдырмаг да - нәфсинизлә мүбаризәнин бир һиссәсидир.
Һәр бир мө’минин вәзифәси Бөјүк Аллаһ-тәала тәрәфиндән јарадылдығы кими сүлһү әзәли вәзијјәтиндә горумаг үчүн мүбаризә апармагдыр. Вә јалныз бу шәкилдә бәшәријјәт өзүнүн бөјүк исте’дадыны (вәзифәсини) - севҝи вә һармонија ичиндә јашамағы - һәјата кечирә биләр.
