Гурбан неҹә кәсилмәлидир

 Гурбан неҹә кәсилмәлидир

Ев һејванларындан гурбан үчүн дәвә, ири вә кичик бујнузлу мал кәсилир. Јәни, дөрд мәзһәбин рәјинә ҝөрә, ев һејванларындан јалныз бу һејванлары гурбан кәсмәјә иҹазә верилир. Дәвә вә ја ири бујнузлу һејваны једди нәфәр үчүн гурбан вермәк олар, хырда бујнузлу малы исә тәкҹә бир нәфәр үчүн кәсмәк олар.

Абдуллаһ ибн Аббасын фикринҹә, һәр һансы бир ев һејваныны гурбан вермәк сүннәдир, һәтта бу, тојуг вә ја хоруз олса да. Буна ҝөрә дәвә, ири вә ја кичик бујнузлу малы гурбан вермәк имканы олмајан инсанлар, онун рәјинә әсасланараг, хоруз, тојуг, өрдәк, газ, һинд хорузу кәсиб гурбан версәләр даһа јахшы олар. (“Бүғјәтүл-мүстәршидин”, с.422; “Шәрһүл-мәфруз”, с. 203). Бәҹүри јазыр ки, онун шејхи ибн Аббас кими касыблара гурбан үчүн ән азы тојуг вә ја хоруз кәсмәји мәсләһәт ҝөрмүш вә бунларын әгиг ајини үчүн дә јарарлы олдуғуну демишдир.

Гурбанлыг һејванын јашы

Гурбан үчүн кәсилмәли дәвә беш јашында олмалыдыр. Ири бујнузлу мал (инәк, ҹамыш) ики јашында, кечи дә ики јашында, гојун исә бир јашында олмалыдыр. Гојун алты аја чатмышса вә дишләри төкүлмүшсә, о да гурбан үчүн јарарлыдыр. Гурбан верилән һејванын јашыны бу һејваны сатандан сорушмаг олар. (“Мәвһибәтү зил-фәзли”, сәһ. 685, ҹилд. 4).

Гурбанлыг һејванын кејфијјәтләри

Гурбанлыг һејван мал әтинин мигдарыны азалдан вә ја ону корлајан гүсурлардан тәмиз олмалыдыр. Бујнузу олмајан вә ја бујнузу гырылан һејваны гурбан кәсмәјә иҹазә верилир, (әҝәр онун башга чатышмазлығы јохдурса); һәм дә бәзи дишләри олмајан һејваны, лакин әксәр вә ја бүтүн дишләри олмајан һејваны кәсмәјә иҹазә јохдур. Анҹаг дишсиз бөјүјән һејван бу мәгсәд үчүн јарарлы сајылыр. (“Шәрһүл-минһаҹ”).

Ҝөрмә габилијјәти зәиф олан һејван да гурбан үчүн јарарлыдыр; гулағы парчаланмыш; гулағы ҹырылмыш, лакин јыртылмамыш; һәтта дәфәләрлә бала вермиш диши һејван; кичик гулаглы ахталанмамыш еркәк, там сағлам олмајан, бир аз ахсајан, кифајәт гәдәр долғун, көк олмајан һејван.

Ҝөзүндән јаш ахан; дамғалы; ҝеҹә ҝөрмәјән, анҹаг ҝүндүз ҝөрән һејван јарарлыдыр.

Јелинсиз, гујругсуз доғулмуш һејван јарарлыдыр.Гарнында баласы олан, чох арыг, чох хәстә, чох зәиф ҝөрмә габилијјәти олан, чох топал олан һејван јарарсыздыр (“Шәрһүл-мәфруз”, с.201-202), јәни сүрүдән ҝери галаҹаг шәкилдә ахсајырса вә ја јахшы от ахтараркән диҝәр һејванлар ону габаглајырса.

Гулағы, дили, јелини вә ја гујруғунун ән азы кичик бир һиссәси кәсилмиш һејван јарарсыздыр.

Гурбан верәркән һејванын ајағы вә ја башга бир јери сынарса, бу һејван гурбан үчүн јарарсыз һала ҝәлир. Һәмчинин гудуз вә бир ҝөзү кор олан һејван да гурбан үчүн ујғун дејил. Гулагсыз доғулмуш һејван да јарарсыздыр.

Гырылмыш бујнузлары олан вә һејванын әтинә зәрәр вермәдији тәгдирдә гырылдыгдан сонра јенидән бујнузу чыхан һејван јарарлыдыр. Анҹаг гурбан үчүн гырыг бујнузлу вә ја тамамилә бујнузсуз һејваны кәсмәк арзуолунмаздыр (кәраһәтдир).

Имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә ҝөрә, гулағын үчдә бириндән аз һиссәси кәсилмиш һејван гурбан үчүн ујғундур.

Әбу Јусиф демишдир ки, гулағынын јарысындан азы кәсилмиш һејван гурбан үчүн јарарлыдыр. Имам Гази Һүсејн Шәфии мәзһәбинин давамчыларына фәтва верәрди ки, гулағынын јарысындан азы кәсилмиш һејваны бычагламаға иҹазә вар, чүнки там гулаглы һејван тапмаг чәтиндир (“Бүһјәт”, сәһ.423).

Имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә ҝөрә, топал һејваны (лакин чох топал олмасын) вә гујруғунун үчдә бириндән аз һиссәси кәсилмиш һејваны гурбан кәсмәк олар.

Там гулаглы һејван тапмаг чәтиндирсә, Шәфии мәзһәбинин давамчыларына имам Әбу Һәнифә мәзһәбини изләјәрәк гулағын үчдә бириндән аз һиссәси кәсилмиш һејваны бычагламаға иҹазә верилир. Анҹаг бу һалда гурбан бајрам ҝүнү, тәшрикин биринҹи вә икинҹи ҝүнләри әрзиндә едилмәлидир, чүнки имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә ҝөрә тәшрикин үчүнҹү ҝүнүндә һејваны бычагламаг артыг ҝеҹдир. (“Бүғјәт”, сәһ.423).

Гурбанлыг үчүн үстүнлүк верилән һејван нөвләри

Гурбан үчүн ән чох сечилән һејван дәвә, сонра ири бујнузлу мал, сонра гојун, сонра кечидир. Шәхсин дәвәнин кәсилдији једди нәфәр, сонра ири бујнузлу һејванын кәсилдији једди нәфәр сајында олмасы даһа үстүндүр.

Дәвә вә ја ири бујнузлу мал кәсилдији једди нәфәрин сајында олмагданса бир гојун кәсмәк даһа јахшыдыр.

Бир дәвә вә ја ири бујнузлу һејван гурбан вермәкдәнсә, једди гојун кәсмәк үстүнлүк тәшкил едир. Једди гојун једди кечидән үстүндүр. Рәнҝә ҝәлдикдә, ән чох сечилән рәнҝ ағ, сонра сарымтыл, сонра боз, сонра гырмызы, сонра рәнҝли вә сонра гара рәнҝдир. Еркәк дишидән үстүндүр. Бала доғмајан диши һејван, дәфәләрлә ҹүтләшән еркәкдән даһа үстүндүр. Бәсләнмиш һејван арыг һејвандан үстүндүр. Бир јахшы бәсләнмиш гоч бир нечә арыг гочдан даһа үстүндүр. Кичик бујнузлумал-гарадан ән чох үстүнлүк верилән бөјүк бујнузлу јахшы бәсләнмиш ағ гочдур. (“Әл-Мәнһәҹул-гәвим”, “Мәвһибәту зил-фәзли”, ҹилд 4, сәһ. 682-684.

Гијмәти јүксәк олан һејван гијмәти аз олан ејни һејвандан даһа үстүндүр. Мәсәлән, мин рубла сатын алынан бир гоч, бирликдә ејни гијмәтә баша ҝәлән үч гочдан даһа үстүндүр. (“Мүғнил-мүһтаҹ”, ҹ. 4, сәһ.360).