Сују неҹә ичмәмәли

əввәли гəзeтимизин 2023-ҹү ил №10 сaјындa

Әл-Зәһаби өзүнүн “Әт-Тибу ән-Нәбави” китабында јазыр: “Јемәк заманы вә ондан сонра су ичмәмәлидир. Хүсусилә исти јемәкдән сонра чох сојуг су ичмәк олмаз. Бундан әлавә, ширнијјат вә мејвәләрдән сонра вә буғханадан чыхандан сонра ичмәк лазым дејил. Истәдијин сујун јарысыны ичмәк лазымдыр”.

Инсанын суја еһтијаҹы онун мизаҹындан (темпераментиндән), илин фәслиндән вә јашадығы әразидән асылыдыр. Бәзи адамлар үмумијјәтлә су ичмирләр, диҝәрләри исә суи-истифадә едир вә литрләрлә ичирләр, бу да сағламлыға чох пис, мәнфи тәсир ҝөстәрир.

Сују әсл сусузлуг һисс едәндә ичмәк лазымдыр, лакин бунунла белә һәдди ҝөзләмәк вә дојунҹа ичмәмәк лазымдыр. Ондан башга, үч дәфә дајанараг ичмәк лазымдыр. Бу гајда илә су ичиләрсә, онда зәрәр олмаз, әксинә, су ичмәк ҹана хејирли олар.

Пејғәмбәр ﷺ дејир: “Бүтүн хәстәликләрин әсасы - гиданы һәзм етмәмәкдир” (Әбу Нүејм). Һәзм едилмәмәјин сәбәбләриндән бири - јемәк заманы вә ја јемәкдән дәрһал сонра чохлу мигдарда су ичмәкдир.

Бүтүн өмрүмүз боју ичдијимиз сујун тәркибинә дә диггәт јетирмәлијик. Тәркибиндән асылы олараг су ӨДХ (өд дашы хәстәлији) вә ја СДХ (сидик дашы хәстәлијинә) сәбәб ола биләр. Бу ҝүн су тәркибини мүәјјәнләшдирмә үсуллары вар, бунунла өзүнү онун зәрәриндән горумаг мүмкүндүр.

Пијләнмә

Пијләнмә - бәдәнин мүхтәлиф бөлҝәләриндә, о ҹүмләдән дахили органлар әтрафында јығыла билән артыг јағ тохумасыдыр.

Пијләнмә - хәстәликдир. ҮСТ (Үмумдүнја Сәһијјә Тәшкилаты) вә бүтүн дүнја һәкимләри “пијләнмә епидемијасы” һаггында дејирләр. 40-50% әһалинин бәдән чәкиси нормадан јухарыдыр. Вә бу вәзијјәт бир сыра Африка өлкәләриндән башга бүтүн дүнјада мүшаһидә олунур.

Пијләнмә ағырлашмалары

Үрәк вә дамар хәстәликләри. Үрәк јүкү чохалыр, инфаркт, инсулт (ифлиҹ), һипертонија, атеросклероз вә диҝәр патолоҝијаларын (анормал һалларын) мејдана ҝәлмәси риски артыр.
Тәнәффүс системи ишинин писләшмәси, бу да тез-тез сојугдәјмә хәстәликләринә, тез јорулмаға вә тохумаларын оксиҝенлә кифајәт гәдәр тәмин едилмәмәсинә ҝәтириб чыхарыр.
Ендокрин позулмалары – шәкәр хәстәлији, гадынлар ҝөркәминин кишијәохшар вә кишиләрин - гадынаохшар дәјишмәләри.
Һәзм системи органларынын хәстәликләри - илк нөвбәдә гараҹијәр вә өд кисәсинин. Холесистит, МБХ (мәдә-бағырсаг хәстәликләри) әмәлә ҝәлир, холестерин сәвијјәси артыр.
Онколожи хәстәликләр. Белә ки, сүд вәзиләри вә простат вәзиси хәрчәнҝи илә хәстәләнәнләрин фаизи һәддиндән артыг көк адамларда јүксәкдир. Онлара даһа чох бағырсаг, бөјрәк, мәдә хәрчәнҝи диагнозу гојулур.
Дајаг-һәрәкәт апараты хәстәликләри онурға вә ојнагларда артан јүк сәбәбиндән әмәлә ҝәлир. Һәм дә физики фәалијјәт сәвијјәсинин азалмасы әзәләләрин зәифләмәсинә, онларда ган дөвранынын позулмасына сәбәб олур, бу исә сүмүк вә гығырдаг тохумасынын гидаланмасыны писләшдирир. Остеопороз, артрит, артроз вә диҝәр ојнаг сағламлығы позулмалары әмәлә ҝәлир. Артыг чәкидән ән чох әзијјәт чәкән дизләрдир.
Артыг чәки һәм дә хәстәнин гоһум вә јахын адамларына она гуллуг едәндә вә дәфн мәрасимләри заманы бөјүк проблем јарадыр. Белә хәстәјә ејни заманда ики-үч нәфәр бахмалы олур. Дәфн заманы мәрһумун ҹәсәдинин ипләрлә мәзара ендирилдији, онун чухура сығмадығы вә јенидән чыхарылмалы олдуғу һаллар да олур. Нәфсимизин шылтаглығы үзүндән гоһум вә јахынларымыза әзијјәт веририк.

Пијләнмәнин сәбәбләри

Пијләнмә бир нечә сәбәбә ҝөрә баш верир. Пијләнмәнин әсас сәбәби - лазым олдуғундан даһа чох вә даһа тез-тез једијимиз заман калорили јемәкләрин чох олмасы вә ја гида позулмаларыдыр. Диҝәр сәбәбләр - тез-тез вә узун мүддәт јатырыгса вә чох һәрәкәт етмириксә.

Вә ән зәрәрлиси - ҝеҹә вахты јемәкдир.

Артыг чәкидән неҹә гуртулмаг олар

Јејилән гида мигдарыны азалтмаг, гида вә ичкиләрдә өзүнү мәһдудлашдырмаг үчүн адамын сәбирли вә тәмкинли олмасы вә һәддиндән артыг јемәјин сонракы нәтиҹәләринин вә ағырлығын неҹә ола биләҹәјини дүшүнмәси лазымдыр.

Һәким, мәшһур Русија Дағыстан иҹтимаи вә дин хадими Сејфулла-гади Башларов јазырды: “Әҝәр артыг чәкидән гуртулмаг истәјирсәнсә, физики ишлә чох мәшғул ол, аз јат, јағ (битки вә һејван мәншәли), бүтүн ширнијјатлар вә нишасталы маддә кими јағлы гидалардан чәкин. Су ичмәји азалт, ичдијини исә сиркә (мәсәлән, алма сиркәси) әлавә етмәклә ич”.

Арыгламағын онларла үсулу вар (дәрманлар, ичкиләр, пәһризләр вә с.), анҹаг ән тәсирли чыхыш јолу тәкҹә бирдир: гәбул олунан гида вә ички мигдарынын азалдылмасы.

Һәр мөвсүм үчүн төвсијәләр

Пејғәмбәр тиббинә әсасән, бу төвсијәләрә риајәт етмәк сағламлыг вә узунөмүрлүлүјүн сахланмасына сәбәб олар.

Декабр, Јанвар, Феврал

Бу гыш ајларында сојуг вә нәмли тәбиәт үстүнлүк тәшкил едир. Сәһәр бир гуртум исти су ичмәк төвсијә олунур. Исти тәбии јемәк вә сојуг тәбии гидалары, мејвә вә тәрәвәзләри истисна един, чүнки бу кими гидалар бу ајларда зәрәрлидир.

Әридилмиш јағ, кәрә јағы, гојун әти јемәк мәсләһәтдир. Һәр һансы бир ширнијјат - хурма, бал, пахлава вә диҝәр тәбии ширнијјатлар јејин. Аҹы әдвијјатлар - бибәр, зәнҹәфил, дарчын, кәрәвиз, руккола. Сарымсаг, гуш әти, гуру мејвәләр, дүјү, күнҹүт, кәтан, гоз, көһнә дузлу пендир, ат әти, билдирчин әти, үзәрлик, гара зирә тохуму, шүјүд, дағ зирәси, кәпәк, гурудулмуш әнҹир, ары тозҹуғу, гәһвә. Су ичмәји азалтмалыдыр.

Тез-тез буғханаја ҝетмәк, бәдәнә зејтун јағы сүрртмәк төвсијә олунур.

Профилактика кими бу ајларда һәҹамәт етмәк арзуолунмаздыр. Мүалиҹә үчүн вә ја лазым олдугда едә биләрсиниз.

Март, Апрел, Мај

Јаз ајларында һава мүлајим олур. Сојуг вә истилик хүсусилә зәрәр вермир. Буна ҝөрә дә бу ајларда һәм исти, һәм дә сојуг хассәли гидалардан истифадә етмәк олар. Бунлара һејван вә битки мәншәли мәһсуллар дахилдир. Бунлар әт, лобја, јағ, бал, арпа, гарғыдалы, мәрҹимәк, нохуд, турш сүд, кечи әти, мал әти, һејва, сумаг, сиркә, гуру мејвәләр вә саирәдир.

Бәдәнин дәрманлара даһа һәссас олдуғу үчүн мүалиҹә төвсијә олунур. Тәмизләмә апармаг мәсләһәтдир - һәҹамәт вә фәсд.

Аҹгарына су ичмәк мәсләһәт ҝөрүлмүр. Мај ајында дузлу оланы истисна етмәк мәсләһәтдир, һәмчинин һејванын башыны вә ајагларыны јемәмәлисиниз.

Ијун, Ијул, Август

Бу јај ајларында холерик тәбиәт үстүнлүк тәшкил едир, јәни исти вә гуру. Әсасән битки мәншәли јүнҝүл гидалар төвсијә олунур: мејвә, тәрәвәз, ҝөјәрти, туршулу, јәни сојуг вә нәм тәбии гидалар. Һејван мәһсулларынын истифадәсини азалтмаг лазымдыр: мал әти, тәзә пендир, кәсмик, кечи әти, тәзә балыг, гуш әти, ҹаван гојун әти. Јағлы әти истисна един, үмумијјәтлә јағ истеһлакыны азалдын, хүсусән дә һејван мәншәли.

Аҹгарына сәрин су ичмәк, сојуг суда чиммәк вә сүд ичмәк төвсијә олунур. Аҹы јемәји истисна етмәк вә ја азалтмаг да мәсләһәтдир: сарымсаг, зәнҹәфил, истиот, соған, дарчын вә с.

Ијун ајында тәмизләмә вә мүалиҹә кими һәҹамәт вә фәсд, еләҹә дә дәрманлар истифадә едилә биләр.

Сентјабр, Октјабр, Нојабр

Пајыз ајлары, хүсусән октјабр вә нојабр ајлары сәринләшир. Хәстәләнмәк тәһлүкәси вар, буна ҝөрә диггәтли олмалы вә сојугламамаг үчүн ҝејинмәк лазымдыр. Сентјабр мүлајимдир, буна ҝөрә исти вә сојуг тәбии гидалар јемәк олар: мејвә, тәрәвәз, ҝөјәрти, әт, бал.

Октјабр вә нојабр ајлары артыг, бир гајда олараг даһа сәриндир, буна ҝөрә дә бу ајлар әрзиндә јалныз исти тәбии гидалары истеһлак етмәк мәсләһәтдир: гоч әти, бал, әридилмиш јағ, јағлар, гоз-фындыг, тәзә сағылмыш сүд, гојун гујруғу, пахлава, јумурта, хүсусилә сарысы, кишмиш, хурма, зејтун јағы, тојуг әти, аҹы әдвијјат: дарчын, зәнҹәфил, бибәр.

Пајызда су ичмәји азалтмалы, буғханајна даһа аз ҝетмәлисиниз. Мејвә вә тәрәвәз истеһлакыны азалдын. Јеркөкү, чуғундур, кәләм гышда олдуғу кими јејилә биләр.

Сују неҹә ичмәмәли