Гадынлар! гој әрләр – әрләр бөјүтсүнләр
Гадынлар! гој әрләр – әрләр бөјүтсүнләр
Бәзи ушаг психологлары дејирләр ки, алты јашындан сонра оғланын тәрбијәси илә ата мәшғул олмалыдыр. Бир чох халглар әсасән оғланларын тәрбијәсини јалныз кишиләрә етибар едирдиләр. Оғланын гадын мүәллимәси ола билмәзди.
Кичик јашларындан оғуллара һәрби тәлим верир, дөјүшчүләр арасында бөјүдүр вә ат сүрмәји өјрәдирдиләр. Јенијетмәлик дөврүндә ҝәнҹ артыг там дәјәрли дөјүшчү сајылырды, Пејғәмбәрин ﷺ сәһабәси Үсамә ибн Зејд илк дәфә 15 јашында дөјүшдә иштирак етмиш, он једди јашында исә о, артыг Пејғәмбәрин ﷺ ҝөстәриши илә гошунларында Әбу Бәкр, Өмәр, Сәад ибн Әбу Ваккас, Әбу Убејдә Ибн әл-Ҹәрраһ вә Пејғәмбәрин ﷺ диҝәр ҝөркәмли силаһдашлары кими дөјүшчүләр олан ордуја команданлыг едирди.
Илк әсрләрин мүсәлманлары белә ҹәсарәтли оғланлар бөјүдүрдүләр. Өмәр ибн әл-Хәттаб бүтүн шәһәрләрин һөкмдарларына јазмышды: “Ушагларыныза үзмәји, ат минмәји өјрәдин”.
Һәмчинин оғланлары чох еркән елм, Гуран өјрәнмәк үчүн алимләрин вә шејхләрин јанына ҝөндәрирдиләр. Һеч олмаса бир оғлунун һафиз (Гураны әзбәр билән) олмасы ваҹиб сајылырды. Дини мәктәбләрдә, әлбәттә ки, киши тәһсили алырдылар.
Гој һәршеји ата һәлл етсин
Бу о демәк дејил ки, ана мәзунијјәтә ҝедир вә даһа һеч нә етмәјә биләр. Садәҹә олараг әсас курсу мүәјјәнләшдирмәји вә бу вә ја диҝәр вәзијјәтдә ушагла неҹә һәрәкәт етмәји аилә башчысы кими ата һәлл етмәлидир. Гадынын јадда сахламалы олдуғу ән ваҹиб шеј одур ки, о, һеч вахт киши олмајыб вә буна ҝөрә неҹә киши олмағы билмир. Оғлан ушағыны онларын истәдикләри кими бөјүтмәјә чох чалышан аналар она зәрәр верирләр. Вә тез-тез дә һәјат јолдашы илә мүнасибәтләрини корлајырлар.
Ана функсијасы мәнә сырф, халис гадын иши кими ҝөрүнүр, јәни: рәһми ҝәлмәк, истилик вә севҝи вермәк, гајғы ҝөстәрмәк вә с. Ата исә - лидер, нүмунәдир, данылмаз нүфуздур. Неҹә киши олмағы јалныз о билир вә онун ҝөстәришләри јеринә јетирилмәлидир. Атанын доминант (әсас) ролу Гуран ајәләри илә дә тәсдигләниб, хүсусән:
«Әрләр –арвадларын гәјјумларыдыр, чүнки Аллаһ онлара гадынлар гаршысында үстүнлүк вериб вә чүнки әрләр әмлакларындан вәсаит хәрҹләјирләр” (Гуран, 4:38).
Алты јашындан јухары оғлу ҹәзаландырмаг һүгугуну тамамилә атасына вермәк ағыллыдыр. Ана ушаға рәфтарынын гынанылан олдуғуну хәбәрдар едәбиләр, анҹаг ҹәза тәдбирини мүәјјән едән атасы илә мүзакирә едәҹәјини дејәбиләр. Бу, гадына даһа јарашыр. Ананын ролу –оғлуна гадында сонра ахтармалы олдуғу кејфијјәтләр нүмунәси вермәкдир. Атанын ролу исә - она кишидә нә олдуғуну ҝөстәрмәкдир. Бу, өвладынызын ҝәләҹәк һәјаты үчүн мөһкәм тәмәл гојур. Бу роллара риајәт етмәк ваҹибдир ки, ушағда ајдын нүмунә олсун: һәјатда о, “киши кими” нә етмәлидир, амма гадынлар исә нә едирләр.
Имам әл-Бухари вә башгалары ибн Аббасдан һәдис ҝәтирирләр, орада дејилир: “Аллаһ Рәсулу гадынлара бәнзәр кишиләрә вә кишиләрә бәнзәр гадынлара ләнәт етмишдир”.
Һәм дә ана ата нүфузуну дәстәкләмәли вә һәмишә онун тәрәфиндә олмалыдыр. Әҝәр ана, атасындан гулаг бурмасы алан ушаға тәсәлли верәрәк көрпә тәрәфиндә дурурса, о әрини алчалдыр вә тәһсил просесинә зәрәр верир. Ушаға рәһм еләмәк вә тәсәлли вермәк олар, анҹаг аилә башчысынын һаглы олдуғуна шүбһә етмәк олмаз.
Арвад әрини дәстәкләмәли, һәмчинин ушағы атасынын ону севдијинә инандырмалыдыр. Бу о демәк дејил ки, тәһсил просесинә тәсирдән тамамилә кәнара дурасан, әрлә ушаға мүнасибәтдә сизә тамамилә дүзҝүн вә ја әдәбли, нәзакәтли ҝөрүнмәјән шејләри мүзакирә етмәк олар. Анҹаг ултиматум вә өјүд-нәсиһәтдән истифадә етмәдән буну нәзакәтлә, чевик шәкилдә етмәк лазымдыр.
Бөјүк Аллаһын һикмәти мүтләгдир вә әҝәр оғланын ики валидејни варса – демәли, она һәр икиси лазымдыр. Олур ки, кишиләр түндмәҹазлыг вә гәзәбин өһдәсиндән ҝәлә билмирләр –бу, ушаглара мәнфи тәсир ҝөстәрир. Вә әлбәттә, ана үрәји көрпәјә гаршы гәддарлығын тәзаһүрүнә кәскин реаксија верир. Бу ҹүр вәзијјәтләрәрлә икиликдә вә мөмин гадын үчүн лазыми шәкил дәһәлл едилмәлидир. Ушағын һәјат вә сағламлығы үчүн реал тәһлүкә олмадыгда һеч бир һалда әр вә оғул арасында дурмаг олмаз.
Мән бу јазыны Гуран вә Сүннә бахымындан гадынын аиләдәки ролуну билән гадынлара даһа чох нәзәрдә тутараг јазырам. Анҹаг мәнә елә ҝәлир ки, оғлан бөјүтмәјин белә моделини бүтүн бәшәријјәт бир гајда кими ҝөтүрсә јахшы оларды. О, әсрләр боју белә олуб. Вә бу јахшы иди, чүнки индики нәслин кишилијинә әсасән гадын тәрбијәсинин нәтиҹәләри артыг инди ҝөрүнүр.
Оғлуну дөјүб әзән ана ајагалты вә ја әксинә, ев залымы бөјүдүр. Оғлан ушаглыгдан гадына табе олмағы, она ујғунлашмағы вә ондан асылы олмағы өјрәнир. Бөјүдүкҹә о ја бу модели бүтүн гадынлара өтүрүр, ја да баҹардығы гәдәр мүгавимәт ҝөстәрмәјә башлајыр. Јәни гадын ҹинсинә јөнәлмиш ҹаваб тәҹавүзү ҝөстәрәрәк.
Ата-бабаларымыз оғланын киши мүһитиндә бөјүмәсинин нә гәдәр ваҹиб олдуғуну билирдиләр. Гадын әрини итирәндә онун оғуллары онун нәслиндән олан кишиләрин нәзарәти алтында бөјүјүрдүләр. Ушаглары онларын сырф киши һәјаты јашадыглары һәрби тәһсилә, уста көмәкчилијинә вә ја дини мәктәбә верирдиләр.
Әҝәр ушағын тәкҹә анасы варса?
Анҹаг мүасир дүнјада чох вахт тәәссүф ки, гадын бошандыгдан сонра оғлуну бөјүтмәк еһтијаҹы илә тәк галыр. Белә гадынларын ҹәсарәтли нәсил јетишдирмәк шансы вармы? Әлбәттә, бу анда кечмиш әр олан атанын варлығыны ушагларын һәјатында сахламаға чалышмаг лазымдыр, амма аталар ки кечмиш олмур... Һәтта бу баш тутмаса да, ушаглар онун һаггында јалныз јахшы шејләр ешитмәлидирләр.
Һәмчинин тәрбијәдә көмәјә бабаны, гардашлары вә с. ҹәлб етмәк олар. Тәк ананын оғлу илә дүзҝүн давраныш хәттини сечмәси чох чәтиндир ки, онун кишилијини боғмасын, бурада мүтәхәссисләр вә ја киши гоһумларла мәсләһәтләшмәк даһа јахшыдыр. Кишисиз дә ушаг бөјүтмәк олар нағылы чох сакитләшдириҹи олса да, доғру дејил. Һәгигәт бурада там ортададыр. Бөјүтмәк олар, анҹаг евдә әрин олмамасыны нә илә вә неҹә әвәз етмәк дүшүнүлүб тапылмаса, нәтиҹә әксәр һалларда гүсурлу олар.
Аналара тәкҹә оғландакы киши характерини боғмаг дејил, һәм дә һәддиндән артыг гәјјумлу етмәк хасдыр. Әҝәр оғлан ушаглыгдан вәрдишсә ки, анасы - газанан, онун бүтүн проблемләри һәллинин әсас мәнбәји, горујуҹу вә саирәдир, онда о сонра аилә һәјатында билдији јеҝанә ролу ојнамаға давам едәҹәк - кичик оғлан ролуну, һәјат јолдашындан исә ушаглыгдан таныш олан ҝуја гадын ролунун јеринә јетирилмәсини ҝөзләјәҹәкдир.
Тәк ананын оғлуну евдә киши ролуну ојнајан вәзијјәтә мүмкүн гәдәр тез гојмасы лазымдыр. Ону киши вә оғланларла әһатә етмәлидир. Онун гаршысында киши вәзифәләри гојмаг вә киши гәрарлары вермәјә мәҹбур етмәлидир. Мәндә буну неҹә етмәјин универсал ресепти јохдур. Тәәссүф ки, мән проблеми јалныз вурғулаја биләрәм.
Әслиндә, бәшәријјәт ҝендер ролларынын дәјишдирилмәсинин ачыг нәтиҹәләрини- сон әсрин бәрабәрлик вә диҝәр ислаһатлары просесиндә формалашан һансыса орта ҹинс ҝөрүр. Бу дөврә гәдәр биз һамымыз әсрләр боју ачыг шәкилдә бөлүнмүш киши вә гадын роллары илә јашамышыг вә бир-биримиздән тәкҹә физиоложи ҹәһәтдән фәргләнмәмишик. Инди һәр шеј гарышыб.
Мәҝәр Бөјүк Аллаһ бизә киши вә гадынын бу һәјатда ролу барәдә јени ҝөстәришләр ҝөндәриб? Биз һамымыз әввәлки кими Јараданын бизә вердији һәм һүгуглара, һәм дә вәзифәләрә саһиб олараг доғулуруг. Оғлунуза әрә ҝәләҹәк гызын әринә там һүгугу вар, гадына хас нәјәсә јох. Статистика ҝөстәрир ки, бошанмалар тәк валидејнли аиләләрдә чох олур. Оғланлары кишиләр бөјүтмәлидирләр! Әри јалныз әр тәрбијә едә биләр. Бәлкә биз бошанма заманы оғулларымызын бизимлә јашамасыны бу гәдәр исрарла тәләб етмәмәлијик? Ағырлы мөвзу…
Мәнә елә ҝәлир ки, мүасир ҹәмијјәтин бир чох проблемләрини тәк ҹинсли тәһсил һәлл едә биләр. Бу, хүсусилә тәк аналара көмәк едәрди.
Чүнки әслиндә евдә әсасән гадын тәрбијәси алан оғланлар мүәллим гадынлар тәрәфиндән тәзјигләрә, һәтта алчалдыҹы тәзјигләрә мәруз галмаға давам едирләр. Вә гадына ујғунлашмағы вә онун һакимијјәти алтында олмағы өјрәнирләр. Вә гадынлардан нүмунә ҝөтүрүрләр ки, неҹә давранмалы вә бу вә ја диҝәр шејә неҹә реаксија вермәк лазымдыр. Бирҝә тәһсил аларкән һәм оғлан, һәм дә гыз ушагларынын ҹинсләринә хас олмајан давраныш стереотипләрини мәнимсәјир вә нәтиҹәдә “һермафродит ордусу” алырыг.
Гој кишиләр - кишиләр бөјүтсүнләр.
