Dəstəmaz (vudu) haqqında

Dəstəmaz (vudu) haqqında

Dəstəmazın şərtləri

Kiçik (dəstəmaz) və böyük (qüsl) təmizlənmələrin (yuyunmaların) şərtləri aşağıdakılardır:

1. Təmiz və dəstəmaz üçün yararlı təbii suyun olması.
2. Su bütün yuyulan bədən hissələrini əhatə etməli, üzərindən axıb keçməlidir.
3. Yuyulan bədən üzvlərində nəcasətin (natəmizliyin) və ya təmiz suyun rəngini, dadını, qoxusunu dəyişdirəcək hər hansı maddənin olmaması.
4. Yuyulan bədən üzvlərində suyun dəriyə təmas etməsinə mane olan hər hansı bir izoləedici maddənin (lak, yapışqan, boya və s.) olmaması.
5. Həmin təmizlənmənin (dəstəmazın) vacib (fərz) olduğunu dərk etmək.
6. Təmizlənmə hərəkətlərinin hansının vacib (ərkan), hansının isə bəyənilən (sünnə) olduğunu bilmək.
7. Qadınlar üçün aybaşı (menstruasiya) və zahılıqdan (doğuşdan sonrakı qanaxma) təmiz vəziyyətdə olmaq vacibdir.
8. Sidiyin, qazın, nəcisin aramsız gəlməsindən əziyyət çəkən xəstələr və istihazə (qadınlarda xəstəlikdən irəli gələn uşaqlıq qanaxması) vəziyyətində olan qadınlar üçün dəstəmaz almaq yalnız namaz vaxtı daxil olduqdan sonra lazımdır.

Dəstəmazın vacib əməlləri (ərkanları)

Dəstəmazın ərkanları, yəni vacib elementləri aşağıdakılardır:

1. Niyyət. Bu, üzü yumağa başlananda qəlblə edilir.
2. Üzün yuyulması.
3. Hər iki qolun dirsəklərlə birlikdə yuyulması.
4. Başın nəm əllərlə sığallanması (məsh edilməsi).
5. Hər iki ayağın topuqlarla birlikdə yuyulması.
6. Yuxarıda göstərilən dəstəmaz ərkanlarının ardıcıllığının gözlənilməsi.

Bütün yuyulan bədən üzvlərinin hər birinin bir dəfə yuyulması vacibdir. Əgər dəstəmazın bütün ərkanları yerinə yetirilərsə, dəstəmaz etibarlı sayılır. Əgər bu ərkanlardan heç olmasa biri yerinə yetirilməzsə, dəstəmaz etibarsızdır.

Dəstəmazın bəyənilən əməlləri (sünnələri)

Savabı artırmaq üçün yalnız ərkanlarla (vaciblərlə) kifayətlənməmək, imkan daxilində sünnələri də yerinə yetirmək arzuolunandır.

Dəstəmazın sünnələrini yerinə yetirmək niyyəti ilə arzuolunandır:

1. Dəstəmaz alarkən Qibləyə tərəf yönəlmək.
2. Sivakdan istifadə etmək.
3. Dəstəmazdan əvvəl İstiəzə ("Əuzu...") və Bəsmələ (Bismillah) sözlərini demək.
4. Əvvəlcə əl biləklərini üç dəfə yumaq.
5. Ağzı və burunu eyni anda yaxalamaq.
6. Bütün yuyulan bədən üzvlərini vacib həddən yuxarı yumaq (qolları çiyinlərə, ayaqları dizlərə qədər).
7. Bütün yuyulan bədən üzvlərini üç dəfə yumaq.
8. Əvvəlcə sağ tərəfi (yəni sağ qolu və sağ ayağı) yumaq, sonra isə sol tərəfi.
9. Başı sığallayarkən (məsh edərkən) bütün başı silmək.
10. Qulaqları silmək.
11. Yuyulma zamanı yuyulan bədən üzvlərini əllə sürtmək.
12. Əgər saqqal sıxdırsa, saqqalın aralarını yumaq.
13. Yuyarkən əl və ayaq barmaqlarının aralarını yumaq.
14. Bütün bədən üzvlərini ardıcıl, bir-birinin ardınca (aralarında fasiləsiz) yumaq.
15. Dəstəmazın əvvəlində və sonunda Şəhadət kəlməsini demək.
16. Dəstəmazdan qalan sudan içmək.
17. Dəstəmaz zamanı danışmamaq.
18. Dəstəmazın əvvəlində, sonunda və yuyulan üzvləri yuyarkən xüsusi duaları oxumaq arzuolunandır.
19. Dəstəmazı bitirdikdən sonra göyə baxaraq dua oxumaq, kor olsanız belə.
20. Yuyulmuş üzvü silməmək (səbəbsiz yerə).

Dəstəmaz zamanı bəyənilməyən (məkruh) əməllər

Dəstəmaz alarkən bəyənilməyən (kərahə) əməllər aşağıdakılardır:

1. Suyun həddən artıq israf edilməsi (arzuolunandır ki, bir litrdən çox su sərf olunmasın).
2. Hər bir üzvün üç dəfədən çox və ya az yuyulması.
3. Əllərdəki suyun çırpılıb tökülməsi (sirkələnməsi).
4. Üzü yuyarkən əllərlə üzə vurulması (şappıldadılması).
5. Dəstəmazdan sonra dəsmalla silinməsi.
6. Dəstəmaz alarkən suyu başqa bir adamın tökməsi (yardım etməsi).
7. Dəstəmaz zamanı kənar söhbətlər aparılması.
8. Bədənə və ya paltara nəcasətin (natəmizliyin) düşə biləcəyi çirkli yerdə dəstəmaz almaq.
9. Oruc tutarkən ağıza və buruna su alarkən onu dərinə çəkmək.

Dəstəmazı təzələmək (yeniləmək) nə zaman arzuolunandır

Dəstəmazı təzələmək aşağıdakı hallarda arzuolunandır (müstəhəbdir): Hər hansı bir fərz namazdan əvvəl, qanaxmadan sonra – xüsusilə burundan qan gəldikdə, mürgülədikdən sonra, qusduqdan sonra, namaz əsnasında ucadan güldükdən sonra, böhtan atmaq, qeybət etmək və yalan danışmaqdan sonra, hər hansı bir günah işlədikdən sonra, meyyiti yuduqdan sonra, meyyiti daşıdıqdan sonra, ölüyə toxunduqdan sonra, qəzəblənərkən (hirslənərkən), dəstəmazın pozulmasında şübhə yarandıqda. Çünki digər məzhəblərə görə, bu hallarda dəstəmaz pozulur.

Dəstəmazlı olmağın xüsusilə arzuolunan olduğu hallar

Dəstəmazlı vəziyyətdə olmaq həmişə arzuolunandır, lakin xüsusilə aşağıdakı hallarda: Qurani-Kərimi və digər dini kitabları əzbərdən oxuyarkən., Allahı zikr edərkən (yad edərkən), salavat (Peyğəmbərə dua) oxuyarkən, yatmazdan əvvəl, yemək yeyərkən, saleh insanları və övliyaları ziyarət edərkən, məscidi ziyarət etməyə hazırlaşarkən, dini kitabları daşıyarkən, qəbiristanlıqları və ya digər müqəddəs yerləri (ziyarətgahları) ziyarət edərkən. Qurani-Kərimi özündən oxuyarkən dəstəmazlı olmaq mütləq vacibdir, çünki dəstəmazsız Qurana toxunmaq qadağandır.

Dəstəmazı pozulan şəxsə qadağan olunan əməllər

Dəstəmazı pozulan şəxsə aşağıdakı əməlləri yerinə yetirmək qadağandır (haramdır): Namaz qılmaq, səcdəyi tilavət (Quran oxuyarkən edilən səcdə) və səcdəyi şükür (şükür əlaməti olaraq edilən səcdə) etmək, Qurani-Kərimə toxunmaq, Qurani-Kərimi daşımaq, təvaf (Kəbə ətrafında fırlanmaq/dolanmaq) etmək.