Намаз вахтлары - ишыг вә көлҝә ојуну
Намаз вахтлары - ишыг вә көлҝә ојуну
әввәли гәзетин өтән сајында
Ахшам намазы
(“әл-мәғриб”)
Вахты ҝүнәшин батмасындан башландығы үчүн ону белә адландырмышлар.
Ахшам намазынын вахты ҝүн там батандан сонра башланыр вә парылты , јәни гәрб үфүгүндә ҝүн батымынын гырмызы золағы јох олана гәдәр давам едир.
“Шәрһ ибн Гасим әл-Газијји әла мәтни әби шүҹа” китабында дејилиб: “Имам әш-Шәфиинин јени (ҹәдид) сөзүнә ҝөрә, ахшам намазынын вахты - шәхсин азан елан етмәси, дәстәмаз алмасы вә ја тәјәммүм етмәси, намаз, игамәт охумасы вә беш рәкәт етмәси үчүн лазым олдуғу кими ҝејинмәјә лазым олан вахтдыр. Бүтүн бу һәрәкәтләри етмәк үчүн лазым олан вахт мүддәти битәндән сонра ахшам намазынын вахты баша чатыр. Имам әш-Шәфиинин көһнә (гәдим) сөзүнә ҝөрә исә, ахшам намазынын вахты ишә (јатсы) намазынын башланғыҹыны гејд едән шәфәгин итмәси илә баша чатыр. Имам әл-Шәфиинин икинҹи (гәдим) сөзүнә әмәл етмәји имам ән-Нәвави дә сечмишдир.
Бундан биз баша дүшмәлијик ки, ахшам намазы тәхирә салынмадан - вахты ҝәлдикдән дәрһал сонра едилмәлидир.
Ахшам намазынын вахты ики һиссәјә бөлүнүр: биринҹиси - намаз гылмағын ән јахшы олдуғу илкин мүддәтдир, сонра исә намазы тәрк етмәјин арзуолунмаз олдуғу вахт ҝәлир.
Јатсы намазы (“әл-иша”)
Бу вахт ҝеҹә гаранлығы илә бағлы олдуғу үчүн белә адландырылмышдыр.
Башланғыҹ. Јатсы намазынын вахты шәфәг јох олдугдан, јәни гәрб үфүгүндә гырмызы гүруб золағы итәндән сонра башланыр.
Сону. Бу намазын вахты ҝөјдәки ишығын үфүгдә бәрабәр шәкилдә јајылдығы заман һәгиги шәфәг ҝөрүнмәси илә баша чатыр.
Бәзи китабларда јатсы намазынын вахты үч һиссәјә бөлүнүр: намаз гылмаг үчүн ән дәјәрли вахт - онун вахты ҝәлдикдән дәрһал сонрадыр; ҝеҹәнин илк үчдә бири - намазын там јеринә јетирилмәси үчүн һәлә дә имкан олан вахтдыр; һәгиги шәфәг ҝөрүнәнә гәдәр - намаз гылмаг өһдәлији јеринә јетирилмиш һесаб олунан вахтдыр.
Имам әл-Ғәзалинин фикринҹә, “јалан” вә “һәгиги” шәфәг арасына дүшән мүддәтә намазын тәхирә салынмасы арзуолунмаздыр (кәраһәтдир).
“Сахта” шәфәг вә ја “зодиак ишығы”
Ислам ганунларына даир китабларда, намаз вахтларындан бәһс едән һиссәләрдә “јалан” вә “һәгиги” шәфәг кими анлајышлара раст ҝәлирик.
“Сахта” шәфәг вә ја елми дилдә “зодиак ишығы”, - конус шәклиндә шагули ишыг золағы кими ҝөрүнән астрономик һадисәдир. О, үфүгдән чыхыр вә ишығы ҝөјә галхыр. Илин мүәјјән вахтларында әлверишли һава шәраитиндә зодиак ишығыны ади ҝөзлә ҝөрмәк олар.
“Јаланчы” шәфәгдән сонра јенидән гаранлыг ҝәлир. Сонра исә бир мүддәтдән сонра һәгиги шәфәг ҝәлир ки, ишыг үфүгдә бәрабәр шәкилдә јајылыр. Бу, ҝеҹә намазы вахтынын сонуну вә сәһәр намазынын вахтынын башланғыҹыны ҝөстәрир.
Сәһәр намазы (“әс-сүбһ”)
Ҝүнүн башланғыҹы илә бағлы олдуғу үчүн о, белә адландырылмышдыр.
Сәһәр намазынын вахты шәрг үфүгүндә ағ үфүги золаг ҝөрүндүкдән дәрһал сонра һәгиги шәфәглә башланыр. Сәһәр намазынын вахты ҝүнәш доғана гәдәр давам едир, јәни ҝүнәш диски шәрг үфүгүндә ҝөрүнәнә гәдәр.
“Мүгәдимәтүл хәдрәмијјә” китабында сәһәр намазынын вахты дөрд һиссәјә бөлүнүр.
Биринҹиси - намаз гылмаг үчүн ән дәјәрли олан намаз вахтынын башланғыҹыдыр.
Икинҹиси – дан јери бир аз ағаранда вә јахынлыгдакы әшјалары ајырмаг мүмкүн олан вахтдыр. Бу, һәлә дә намаз үчүн мүкафаты итирмәдән ону гылмағын мүмкүн олдуғу вахтдыр. Үчүнҹү, иҹазә верилән вахт - үфүгдә гырмызы рәнҝин ҝөрүнмәсиндән әввәлдир. Сонра намазы тәхирә салмағын арзуолунмаз олдуғу дөрдүнҹү вахт ҝәлир. Ҝүнәш доғмаздан әввәл едилән намаз јеринә јетирилмиш сајылыр. Анҹаг намазы ҝүнәш доғана јахын бир ана гәдәр тәхирә салмаг гадағандыр, бу вахт онун иҹрасы үчүн кифајәт дејил вә бундан сонра намаз артыг вахтында гылынмыш сајылмыр.
Гүтб даирәсиндән о јанда намаз
Аллаһ-Тәала Јер планетимизи чох ҝөзәл вә һејрәтамиз јаратмышдыр. Јер күрәсиндә елә әразиләр дә вар ки, орада ҝеҹә илә ҝүндүз арасында бөлмә јохдур, јәни гүтб ҝүнү - ҝүнәшин үфүгдән 24 саатдан чох батмадығы заман, - вә гүтб ҝеҹәси - ҝүнәшин үфүгдә 24 саатдан чох ҝөрүнмәдији дөвр кими һадисәләр мүшаһидә олунур.
Гүтб ҝүндүзү вахты һәр сутка әрзиндә ҝүнәш үфүгдән кәнара чыхмыр, әксинә үфүг хәтти бојунҹа бир даирә тәсвир едир. Ән гыса гүтб ҝүнү демәк олар ки ики суткаја бәрабәрдир, ән узун гүтб ҝүнү исә гүтбләрдә мүшаһидә олунур - алты ајдан чох.
Екватора нисбәтән ејни енликдә гүтб ҝеҹәсинин әсас хүсусијјәтләри Шимал вә Ҹәнуб јарымкүрәләриндә охшардыр. Ән гыса гүтб ҝеҹәси тәхминән ики сутка давам едир, ән узуну исә - Ҹәнуб гүтбүндә - алты ајдан бир гәдәр аздыр.
Вә суал јараныр: белә шәраитдә неҹә намаз гылмаг вә намаз вахтыны неҹә мүәјјән етмәк олар?
Ҹаваб садәдир: фәрз беш вахт намаз орада ҝеҹә вә ҝүндүзүн дәјишмәси ади гајдада баш верән ән јахын јашајыш мәнтәгәсинин ҹәдвәлинә ујғун олараг едилир. Узун ҝеҹәнин вә сонсуз ҝүнүн спесификасы будур.
Космосда намаз
Сорушмаг әдаләтли оларды: космосда намаз вахтыны неҹә мүәјјәнләшдирмәк олар? Мүсәлман космонавтлар неҹә намаз гылмалыдырлар?
Мүасир ислам алимләринин фикринҹә, “ҝүндүз” вә ја “ҝеҹә” анлајышларынын олмадығы космосда намаз вахтыны ҝүнәш доғана вә гүруба дејил, һәјатын 24 саатлыг ритминә бағламаг лазымдыр. Бунунла белә һесаблама үчүн саат гуршағы космик ҝәминин бурахылдығы бөлҝәјә нисбәтән мүәјјән едиләҹәкдир.
Ҝөрдүјүмүз кими, һәтта космосда белә намазы бурахмаг вә тәхирә салмаг олмаз.
Намазы нә гәдәр ҝеҹикдиририксә, онун үчүн о гәдәр дә аз мүкафат алырыг. Буна ҝөрә вахты ҝәләндә фәрз намаз гылмаға тәләсмәк лазымдыр.
Аллаһ бүтүн намазларымызы гәбул етсин!
