СУАЛЛАРЫНЫЗ

Јанындан өлү апаранда ајаға дурмаг лазымдырмы?

Јанындан мәрһум мүсәлманын бәдәнини (ҹәназәсини) апаранда она еһтирам вә һөрмәт тәзаһүр едәрәк дурмаг јахшыдыр, һәтта әҝәр мәрһум һәддибүлуға чатмамыш олса да. Ниһајәт әлмуһтаҹ (имам Әш-шәбрәмәллисинин алт шәрһләри илә, ҹ. 2, с. 467.

Ишләрини гуртарандан сонра дәрһал евә ҝәлән јолчу намазлары нечә ҝүн башга вахта кечирә вә гысалда биләр?

Әҝәр јолчу өз ишини баша вурандан сонра дәрһал евә гајытмаг нијјәти илә гүрбәтдәдирсә, иши исә һәр дәфә тәхирә салыныр вә узадылырса, анҹаг дөрд суткаја дејил, ондан аз мүддәтә, онда о, намазлары 18 сутка әрзиндә гысалда вә башга вахта кечирә биләр. Әҝәр о, бу вахт әрзиндә билсә ки, онун мәсәләсинин һәлли дөрд вә даһа чох суткаја узанаҹагдыр, онда бу андан онун сәфәри баша чатыр. Туһфәт әл-муһтаҹ (имам Әшширванинин алт шәрһләри илә, ҹ. 2, с. 377).

Ҹүмә намазынын вахты јетишәндән сонра алыш-веришлә мәшғул олмаға иҹазә вармы?

Ҹүмә намазы вахты алыш-вериш вә диҝәр ишләрин гадаған олмасына Бөјүк Аллаһын кәламлары ҝөстәрир (мәнасы): “Еј иман ҝәтирәнләр! Ҹүмә ҝүнү намаза чағырылдығыныз заман Аллаһы зикр етмәјә тәләсин вә алыш-вериши бурахын. Билсәниз, бу сизин үчүн нә гәдәр хејирлидир!” (“Әл-Ҹумуә” сурәси, ајә 9).

1.Икинҹи азан башланан вахтдан вә ҹүмә намазыны гылана гәдәр һәддибүлуға чатмыш кишијә нә олур-олсун нәјәсә ајрылмаг гадағандыр, мәсҹидә намаза ҝетмәкдән башга. Мәсәлән, бу заман нәсә сатмаг ја да алмаг гадағандыр. Анҹаг јасаға бахмајараг, әҝәр бу мүддәт әрзиндә сөвдә бағланыбса, о һәгиги һесаб олунур.

2.Ики азан арасында (биринҹиси - факта ҝөрә ҝүнорта намазы вахтынын ҝәлмәси вә икинҹиси – имамын минбәрдән сәсләнән саламындан сонра) һәр нөв алыш-веришә ајрылмаг јахшы дејил. Јухарыда хатырланан гадаған вә арзуолунмазлыг гүввәдәдир, һәтта әҝәр о, билирсә ки, ҹүмә намазына чатаҹагдыр. Һабелә гадаған мәсҹиддән узагда јашајан вә ҹүмә намазына ҝүнорта намазы вахтынын јетишмәсиндән габаг ҝетмәли олан адама да аиддир. Ҹүмә намазына ҝетмәли олмајана дуаја ҝетмәли шәхслә алыш-вериш сөвдәләри еләмәк бирнҹи маддәдә ҝөстәрилән мәгамда гадаған, вә икинҹи маддәдә ҝөстәрилән вахтда арзу олунмаздыр. Мәсәлән, гадына икинҹи азан вахты ҹүмә ибадәтинә ҝетмәјә борҹлу олан кишијә нәсә сатмаг вә һәмчинин белә кишидән нәсә сатын алмаг гадағандыр. Гејдләр: Гадаған вә арзуолунмазлыг чох лазымлы әшјаларын алыныб-сатылмасына аид дејил, мәсәлән, дәстәмаз үчүн су вә и. а. гадаған вә арзуолунмазлыг ҹүмә намазы битәнә гәдәр давам едир. Туһфәт әл-муһтаҹ (имам Әшширванинин алт шәрһләри илә, ҹ. 2, с. 478).

Там илкин һаггыны өдәмәклә интернетдә тиҹарәт мејданчаларындан сифариши тәдарүк етмәк һаггында сөвдә һәгигидирми?

Алыш-вериш – елә мүгавиләдир ки, она әсасән тәрәфләрин һәр бири диҝәр тәрәфин мүлкијјәтинә (саһиблијинә) бир мәтаны (малы) башгасына дәјишмәклә мүәјјән шәртләрә риајәт етмәклә верир ја да вермәји өһдәсинә ҝөтүрүр. Алыш-веришин үмумијјәтлә дөрд нөвү вар:

1.Мүәјјән малын алыныб сатылмасы.

2.Тәсвирә ҝөрә мал алыш-вериши.

3.Салам мүгавиләсинә ҝөрә алыш-вериш.

4.Истисна мүгавиләсинә ҝөрә алыш-вериш. Вә һәр нөвүн бу мүгавиләнин һәгиги олмасы үчүн мүәјјән шәртләри вар. Суалда ҝөстәрилән алыш-вериш исә үчүнҹү нөвә дејил, икинҹисинә аиддир, чүнки орада салам сөзләри јохдур. Вә бу алыш-вериш нөвүнүн һәгигилији үчүн ики әлавә шәрт лазымдыр:

1.Мәта һаггында там мәлумат.

2.Илкин һаггын өдәнмәси јахуд да пулларын ҝөрүнмәси, һәтта әҝәр онлар сатыҹыда галса да. Демәли, ҝөстәрилән алыш-вериш һәгигидир. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 5, с. 2-9.

Һејваны хиртдәјиндән јухары кәсмәк олармы?

Кәсмәк үчүн иҹазә верилмиш һәр һансы бир һејваны кәсәндә мүтләг боғазыны кәсмәк лазымдыр, јәни мәһз: гида борусу вә нәфәс јолуну хирдәкдән ашағы ја да хиртдәјин өзүндә, јәни хиртдәјин өзү јад онун бир һиссәси баш тәрәфдә галмалыдыр. Әҝәр хиртдәкдән јухары јахуд да хиртдәјин өзүндә кәсилсә, анҹаг хиртдәк там кәсилмәсә, онда белә һејван истифадә үчүн гадағандыр. Туһфәт әл-муһтаҹ (имам Әш-ширванинин алт шәрһләри илә, ҹ. 9, с. 322).

Әҝәр бүтүн өмрү боју динсиз олан адам өлүм габағы бир шаһидин јанында шәһадәт сөзләрини сөјләјибсә, неҹә олмалы?

Мәрһуму мүсәлман һесаб етмәк үчүн бир әбрар (доғручу, нәҹиб, мөмин) шәхсин шаһидлији кифајәт едәр. Демәли, ону мүсәлман кими јујур, ҹәназә намазыны гылыр вә мүсәлман гәбристанлығында дәфн едирләр. О ки галды мәрһумун әмлакына, бир мөмин адамын шәһадәтинә әсасланараг онун диндар варисләри онун (әмлакын) иддиасында ола билмәзләр. Һашијә әл-ҹәмал, ҹ. 3, с. 307.

Мәнзил јахуд автомобил иҹарәдарына башгаларына субиҹарәјә вермәјә јахуд да кимисә јанына көчүртмәјә иҹазә вармы?

Бәли, иҹазә вар. Анҹаг әҝәр иҹарә сөвдәси бағлајанда шәрт гојубларса ки, субиҹарә ја да јанына көчүртмә олмасын, онда бу сөвдә етибарсыз (һәгиги олмајан) сајылыр Имам әш-Шәфии мәзһәбинә ҝөрә. Фәтһ әл-мүин, с. 132. Ианәт әт-талибин, ҹ. 3, с. 197.

Гулaглыг, вaкуум гулaглыг вə с. истифaдə eтмəк oруҹу пoзурму?

Aди вə јa вaкуум г у л a г л ы г л a р д a н вə с.-дəн истифaдə eдəркəн гулaглыг кəллə сүмүјүнүн сəрһəдини кeчмəдији һaлдa oруҹ пoзулмур. Бунa ҝөрə дə, гулaглыгдaн истифaдə eдəркəн сoн дəрəҹə диггəтли oлмaг лaзымдыр. Aллaһ əн јaxшысыны билир.