СУАЛЛАРЫНЫЗ

Дүрүстдүрмү ки, ҝәлән вә ҝедән ҝүнләри һесаба алынмадан јолчунун сәфәри о, бир јердә дөрд сутка галанда гуртарыр?

Јолчунун сәфәри тәјинат мәнтәгәсинә ҝәлмәклә гуртарыр ки, әҝәр ҝәлдији вә ҝетдији ҝүнү јахуд ҝеҹәни һесаба алмадан орада дөрд вә даһа артыг сутка галмаг нијјәтиндәдирсә. Мәсәлән, әҝәр о, ҝүндүз ҝәлибсә, онда дөрд сутканын һесабланмасы ҝүнәшин батмасындан башланыр. Әҝәр ҝеҹә ҝәлибсә, онда дан јери ағарандан. Демәли, әҝәр о, базар ертәси ҝүндүз ҝәлиб ҹүмә ҝүнү ҝүнәш батынҹа ҝетмәк нијјәтиндәдирсә, онун сәфәри гуртармыр, вә о, намазлары бирләшдирә вә гысалда биләр, чүнки ҝәлдији ҝүнү вә ҝедәҹәји ҝеҹәни һесаба алмадан о, бу јердә дөрд сутканын һамысыны галмыр. Әҝәр о, мәсәлән, базар ертәси ҝеҹә ҝәлиб шәнбә ҝүнү ишыг ачыландан сонра ҝетмәк истәјирсә, онун сәфәри ҝәлмәји илә баша чатыр, чүнки бу шәхс орада дөрд сутка галмаг нијјәтиндәдир, ҝәлдији ҝеҹәни вә ҝедәҹәји ҝүндүзү нәзәрә алмадан. Аллаһ исә даһа јахшы билир. Туһфәт әл-муһтаҹ (имам Әш-Шәфинин субшәрһләри илә), ҹ. 2, с. 377. Һашијә әт-Тәрмәси, ҹ. 4, с. 112.

Әҝәр шәхс намаз вахты ҝәләндән сонра јашајыш мәнтәгәсини тәрк едибсә, намазлары бирләшдирмәјә вә гысалтмаға иҹазә вармы?

Әҝәр шәхс намазын вахты ҝәләндән сонра ону гылмајыб јашајыш мәнтәгәсини тәрк едибсә, даһа әсасландырылмыш рәјә ҝөрә она намазлары гысалтмаға вә бирләшдирмәк олар, истәр ҝүнорта намазы ҝүнортадан сонракы илә ја да ахшам намазы ҝеҹә намазы илә олсун јахуд да әксинә. Даһа доғрусуну Аллаһ билир. Әл-мәҹму шәрһ әл-мүһәззәб, ҹ. 5, с. 350. Фәтһ әл-әллам, ҹ. 3, с. 98.

Ҝиров гојулмуш әмлакы ҝиров гојаны хәбәрдарлыг етмәдән ја да ондан иҹазәсиз сатмаг олармы?

Борҹу вермәк вахты ҝәләндән сонра ҝиров аланын (ҝирова пул верән адамын) ҝиров гојандан ҝиров гојулмуш әмлакы сатмағы ја да борҹу гајтармағы тәләб етмәјә һаггы вар. Ҝиров алана ҝиров гојулмуш әмлакы ҝиров гојанын разылығы вә онун јанында да сатмаг олар, әҝәр борҹун вахты ҝәлиб чатыбса. Бунунла белә әҝәр ҝиров гојан ҝиров гојулмуш әмлака гијмәт гојубса, ҝиров аланын јухарыда ады чәкиләни ҝиров гојанын өзү олмадан да сатмаға һаггы вар, чүнки ҝиров аланын әмлакы уҹуз сатаҹағына даир шүбһә јохдур. Даһа доғрусуну исә Аллаһ билир. Фәтһ әл-мүин, с. 118. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 5, с. 139.

Лүзуму олмадан һәјәтдә ит сахламаг олармы?

Шәфии мәзһәбинә әсасән, әҝәр јалныз овда (овчулугда), һејван отармагда вә и.а. итин көмәји лазым дејилсә, ону сахламаг гадағандыр. Даһа әсасландырылмыш рәјдә дејилир ки, еви мүһафизә етмәк лүзуму варса, ит сахламаг олар. Јухарыда хатырланан еһтијаҹлар үчүн күчүк сахлајыб өјрәтмәк (тәлим етмәк) олар. Һәдисдә дејилиб: “Овчулуг вә малдарлыгдан башга диҝәр мәгсәдләр үчүн ит сахлајанларын хејирхаһ әмәлләрә ҝөрә мүкафаты һәр ҝүн ики кирәт (Аллаһа мәлум олан мүәјјән мигдар) азалыр”. (Мүслим № 4024). “Һансы сәбәбә ҝөрә мүкафат азалыр?” - суалы барәсиндә алимләрин рәји ајрылыр. Бәзиләри һесаб едирләр ки, мәләкләр белә евә ҝирмир. Диҝәрләри онунла бағлајырлар ки, ит јолдан кечәнләри горхудур вә онларын үстүнә атылыр. Бәзиләри тәсдиг едирләр ки, бу – бу әмрдән бојун гачырмаға ҝөрә ҹәзадыр. Һәмчинин дејилмишдир ки, ит су ичәндә ону чиркләндирә (булаја) биләр, саһиби исә буну билмәдән фикирләшәҹәк ки, су тәмиздир. Даһа доғрусуну Аллаһтәала билир. Шәрһ Сәһиһү мүслим, ҹ. 4, с. 261-264.

Һәҹамәт ја да һирудотерапијадан сонра нә мигдарда ган намазда бағышланыр?

Јара вә кәсикләрдән (чапыглардан) ган онун мигдарындан асылы олмајараг бағышланыр, әҝәр јалныз јарадан ҝәлән ган шырнағы кәсилмәјибсә вә ајрылыб тәмиз дәријә ја да палтара дүшмәјибсә. Беләликлә, әҝәр јарадан ајрылан ган аздырса, о бағышланыр, әҝәр чохдурса, бағышланмыр. Мүвафиг олараг, ганалма (һәҹамәт) вә һирудотерапијадан (зәли илә мүалиҹә) сонра чапыглардан вә јаралардан ахыб чыхмыш вә кәсик јериндән ајрылмамыш ган онун мигдарындан асылы олмајараг намазда бағышланыр (һәм дәридә вә һәм дә палтарда). Әҝәр ганахма башланыбса вә јараја сарғы вә саирә гојулубса, бинтә һопмуш ган бағышланыр. Аллаһ исә даһа јахшы билир. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 2, с. 135.

Ислам елмләри өјрәнән тәләбә објектив сәбәбләр олмадан тәһсилини сахлаја биләрми?

Дини биликләр ики катеҝоријаја бөлүнүрләр:

1. Һәр бир һәдди-бүлуға чатмыш (өзүнү танымыш) мүсәлман киши вә мүсәлман гадынын өјрәнмәли олдуғу (фәрд әл әјн) биликләр. Јәни онлар фәрз (зәрури) дини тәҹрүбә илә бағлы биликләр әлдә етмәлидирләр.

2. Үмумијјәтлә ҹәмијјәтдән тәләб олунан биликләр, јәни коллектив (үмуми) вәзифәдир (фәрд әл-кифајә), мәсәлән, һүгугшүнаслыг (фигһ), Гуран тәфсири вә и. а. кими. Дини вәзифәләри иҹра етмәклә бағлы мәсәләләрин өјрәнилмәсини мүсәлман кәсә билмәз. Анҹаг о, Ислам һүгугунда (фигһдә) ихтисаслашан шәхсләрин билдикләрини дејил, јалныз үмуми характерли мәсәләләри өјрәнмәјә борҹлудур. Демәли, ондан дәриндән өјрәнмә тәләб олунмур. Икинҹи катеҝоријадан данышанда хатырламаг лазымдыр ки, әҝәр һәр һансы бир реҝионда кифајәт гәдәр һүгугшүнас јохдурса, онда бүтүн ҹәмијјәт ҝүнаһа дүшүр (јол верир). Бу сәбәбдән ҹәмијјәтдә о гәдәр алимләр (сәлаһијјәтли шәхсләр) олмалыдыр ки, онун бүтүн дини еһтијаҹларыны тәмин едә билсин. Әҝәр һансыса ҹәмијјәтдә кифајәт гәдәр илаһијјатчы алимләр варса, онда ади адамлардан Ислам фәнләрини өјрәнмәк вәзифәси ҝөтүрүлүр, вә тәһсили кәсмәкдә үмумијјәтлә проблем јохдур. Һәр һалда, Ислам елмләрини дәриндән өјрәнән кәс, тәһсилини сахламаға зәрурәт јохдурса, мәдрәсә ја да институтда тәһсилини баша вурса јахшыдыр. Анҹаг өз арзусу илә, даһа әсасландырылмыш фикрә мүвафиг олараг, адам истәдији вахтда тәһсилини сахлаја биләр, һәтта әҝәр она хүсуси сәбәб јохдурса да.

Даһа доғрусуну Бөјүк Аллаһ билир. Шәрһу мәнһәҹ әт-түллаб, ҹ. 2, с. 353. Әсна әл-мәталиб, ҹ. 4, с. 178. Ниһајә әл-муһтаҹ, ҹ. 8, с. 295. Бүшрә әл-кәрим, с. 47.

Үзүм ја да алма ширәсиндән гәнд әлавә етмәк јолу илә алынан сиркә Ислам нөгтеји-нәзәриндән тәмиздирми?

Алма ја да үзүм ширәси сиркәјә дөнмәздән әввәл гыҹгырма (туршума, гајнама) нәтиҹәсиндә алкогола чеврилир. Јәни о, әввәлҹә натәмизлијә, јалныз сонра исә сиркәјә чеврилир. Әҝәр ширәнин сиркәјә чеврилмә просесиндә онда нәсә јад, јабанчы шеј олубса, онда, шәфии мәзһәбинә әсасән, алынмыш сиркә истифадә үчүн тәмиз, јарарлы дејил. Амма бу гајда ширәјә гыҹгырмадан габаг әлавә олунмуш гәнд вә бала јајылмыр, чүнки онлар да алкогола, сонра да сиркәјә чеврилирләр. Демәли, онлар јабанчы, јад шеј һесаб олунмурлар. Аллаһ исә биздән јахшы билир. Ниһајә әл-муһтаҹ (имам Әш-Шәбрәмәллисинин субшәрһләри илә, ҹ. 1, с. 248.

Намазда арзуолунан һәрәкәт вә дуаларын бурахылмасы арзуолунмаздырмы?

Намазда арзуолунан һәрәкәт вә дуалары (сүнән әссәлат) бурахмаг ашағыдакы һалларда арзуолунмаздыр:

1. Пејғәмбәр ﷺ ачыг мәтнлә һансыса һәрәкәти ја да дуаны бурахмағы төвсијә етмәјәндә. Мәсәлән, Пејғәмбәр ﷺ диггәти сәҹдәдә алынын дәјдији јерә јөнәлтмәји вә буну бурахмамағы төвсијә етмишдир. Демәли, буна етинасызлыг етмәк јахшы дејил (арзуолунмаздыр).

2. Әҝәр илаһијјатчылар һансыса һәрәкәтин ја да дуанын зәрурилијинә аид мүбаһисә едирләрсә. Мәсәлән, сонунҹу тәшәһһүддә (јәни әттәһијатда) Пејғәмбәри саламлајандан (тәрифләјәндән) сонра онун әһли-бејтини саламламағын (уғурламағын) зәрурилији барәдә алимләрин фикри бирмәналы дејил. Бу сүннәјә етинасызлыг ҝөстәрмәк дә арзуолунмаздыр. ГЕЈД: Әҝәр дуа едән, мәсәлән, ады чәкилән ики катеҝоријадан биринә аид олан арзуолунан дуаны бурахса, онда о, мүкафатын бир һиссәсиндән мәһрум олур. Даһа доғрусуну Аллаһ-тәала билир.

Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 1, с. 161. Фәтһ әл-муин, Ианәт әт-талибин, ҹ. 1, с. 359-360.