Суалларыныз

Намазлары бирләшдирәндә сүннәт-намазлары (ратибәтләри) гылмағын арзуолунан гајдасы неҹәдир?

Намазлары бирләшдирмәк шәртләриндән бири онлары биринҹи намазы иҹра едән вахт мүддәтиндә бирләшдирилән намазларын арасыкәсилмәзлијидир (мәсәлән, ҝүнорта вә ја ахшам нмазы вахты). Икинҹи бирләшдирилмиш намазлар вахты онларын фасиләсиз гылынмасы исә чох јахшыдыр (мәсәлән, әср вә ишә намазы вахты). Буна ҝөрә дә онларын арасында сүннәт намазлары гылмырлар. Фәрз намазлары бирләшдирәндә онлардан габаг вә сонра гылынан сүннәт намазлар белә гылынса јахшыдыр: ҝүнорта вә әср (ҝүнортадан сонракы) намазлары бирләшдирәндә, мәсәлән, әввәлҹә ҝүнорта намазындан габаг ҝәлән ратибәтләри, сонра һәр ики фәрз намазы, онлары битирәндән сонра исә ҝүнорта намазындан сонра ҝәлән ратибәтләри, ардынҹа әср (ҝүнортадан сонракы) намазын ратибәтләрини гылырлар. Бу гајда илә ахшам вә ҝеҹә намазларынын сүннәт намазларыны гылырлар. Онлары башга ҹүр дә гылмаг олар, мәсәлән, ратибәтләрин јухарыда ҝөстәрилән гајдасыны дәјишиб онлары һәр ики фәрз намаздан сонра гылмаг олар.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 604.

Валидејнләр бошанандан вә анасы әрә ҝедәндән сонра једди вә даһа артыг јашы олан ушаг киминлә галыр?

Сәрбәст олараг јејә, ичә вә ајагјолуна ҝедә билән јашына чатмыш ушаг (тәхминән 6-7 јаш вә даһа чох), валидејнләри бошананда онлардан кимә үстүнлүк версә, онунла галыр, чүнки Пејғәмбәрин ﷺ һәдисиндә дејилир: “Гој ушаг өз атасы вә анасы арасында сечсин”. Әҝәр валидејнләрдән ушағын үстүнлүк вердији дәли вә ја кафирсә (фасигдирсә) вә ја ушағын анасы башгасына әрә ҝедәрсә, онда диҝәр валидејнә үстүнлүк верилир, чүнки бу һалларда ушаг сечмәк һүгугундан мәһрум олур.

МӘНБӘ:

Һашијәта Гәлјүби вә Өмәјрә, ҹ. 4, с. 92.

Сүнән әт-Тирмизи, № 1357.

Әр-арвад арасында мүбаһисәли малы неҹә бөлүрләр?

Әҝәр әр-арвад арасында онларын үмуми әмлакындан нәјәсә аид мүбаһисә јаранарса вә онлардан биринин шаһидләри варса, онда бу мал она верилир. Әҝәр онларын шаһидләри јохдурса вә бу малын онлардан бирисинә мәхсус олмасы әламәтләри јохдурса, (мәсәлән, мал әр-арвадын бириндә дејил), онда онларын һәр бири о бирисиндән анд ичмәји тәләб едә биләр. Әҝәр онларын икиси дә анд ичсә, бу мал онларын арасында бәрабәр пајла бөлүшдүрүлүр, әҝәр тәрәфләрдән бири анд ичмәкдән имтина етсә, мал анд ичәнә верилир. Әҝәр онларын шаһидләри јохдурса, малын онлардан биринә мәхсус олмасы әламәтләри варса (мәсәлән, мал әр-арвадын бириндәдир), онда анд ичәндән сонра о, әмлак саһиби олур. Әр-арвадын вә ја онлардан биринин вәфатындан сонра онларын варисләринин арасында мүбаһисә јарананда да белә гәрар гәбул едилир.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 10, с. 329.

Гызыл вә јахуд ҝүмүшү вә онларын мәмулатыны кағыз пула мөһләтлә сатмаг олармы?

Шәфии мәзһәбинә әсасән, гызыл јахуд ҝүмүшү вә онлардан дүзәлдилмиш мәмулаты һәр һансы бир валјутаја мөһләтлә сатмаг гадағандыр. Чүнки гызылы гызыла, ҝүмүшү ҝүмүшә вә ејни валјутаја (рубллары рубллара) сатанда бу шәртләрә әмәл етмәк лазымдыр: 1. Һәр ики әшјанын күтләси вә мигдары ејни олмалыдыр; 2. Мөһләтин олмамасы; 3. Сөвдә бағланан јердә әлдән-әлә гәбул етмәк. Гызылы ҝүмүшә сатанда вә әксинә, һабелә бир валјутаны башгасына сатанда (доллары рубла вә әксинә) јухарыда ҝөстәрилән икинҹи вә үчүнҹү шәртләрә риајәт олунмалыдыр. Гызыл вә ҝүмүшү вә онларын мәмулатыны кағыз пула сатанда сөвдә јериндә алвер әшјасынын әлдән-әлә верилмәси шәртинә әмәл етмәли вә мөһләти истисна етмәк лазымдыр. Гејд: Гызыл, ҝүмүш вә валјутаны дәјишдирилмәси сәләмчилијә ҝәтириб чыхармајан мала сатмаға иҹазә вар, неҹә ки, мәсәлән, машыны гызыла сатмаг.

МӘНБӘ:

Әл-игна фи һилли әлфәзи Әби Шүҹа, ҹ. 2, с. 279.

Сәһиһ әл-Бухари, № 2177.

Сәһиһ Мүслим, № 1584.

Әл-фәтәва әш-шәријјә фи л-Мәсаил әл-игтисадијјә, ҹ. 2, с. 84.

Иҹарә верән отағы иҹарәдара онун тәмири јеринә иҹарә һаггы кими верә биләрми?

Шәриәтә ҝөрә отағы, техниканы вә саирәни иҹарәдара иҹарә һаггы кими ону тәмир етмәсинә ҝөрә иҹарәјә вермәјә јол верилмир, неҹә ки ишләк һејваны о шәртлә иҹарәјә вермәјә јол верилмир ки, иҹарәдар ону једирдәҹәкдир, чүнки иҹарә сөвдәсинин һәгигилији үчүн шәрт мүгавиләни башлајанда иҹарә һаггыны дүрүст мүәјјән етмәкдир.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 7, с. 127.

Тиҹарәтә мүәјјән мүддәтә маја гојмаг олармы о шәртлә ки, инвесторун ҝәлири тәсбит едилмиш мәбләғ олсун, мәсәлән, онун гојдуғу мајадан мүәјјән фаиз, бизнесмен исә бүтүн галан газанҹы алсын?

Шәриәтә ҝөрә белә мүгавилә јолверилмәздир вә һәгиги дејилдир, чүнки тиҹарәтә маја гојма мүгавиләсинин һәгигилији шәрти инвестор вә бизнесмәнин конкрет пајынын мајадан дејил, тәмиз газанҹдан мүәјјән едилмәсидир. Мәсәлән, инвестор башгасына 1 милјон рубл верир о шәртлә ки, о шәхс бир илдән сонра онлары 25%-лә гајтарсын, јәни 1 250 000 вә јахуд о, шәрти олараг бу фаизи вахт мүддәтинә бөлүр вә һәр ај бизнесмен она милјондан 2.08% борҹлу олур, јәни 20 833 рубл һәр ај илин ахырына гәдәр. Һәр ики мисалда онларын арасында сөвдә һәгиги дејил, алимләрин јекдил рәјинә ҝөрә, вә өзүндә риба (мүамилә, сәләм) елементләринә маликдир. Тәмиз газанҹы мүәјјән фаиз нисбәтиндә бөлмәк сазишинә ҝәлмәк дүзҝүн олар, мәсәлән, 50/50 јахуд 70/30. Мәсәлән, әҝәр бизнесмен бу милјондан истифадә едиб 500 мин газанса, онда икиси дә онлары јары бөләр вә јахуд 150 мин биринә вә 350 мин диҝәринә.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 6, с. 88.

Әл-мүғни ли Ибн Гүдамә, ҹ. 5, с. 28.

Гуран ајәләри јазылмыш лөвһәјә јахуд кағыза дәстәмазсыз тохунмаг олармы?

Гурандан үстүндә дәрс үчүн јазылмыш бир шејә, мәсәлән, лөвһәјә, кағыза вә саирәјә дәстәмазсыз әл вурмаға иҹазә јохдур, чүнки бунлара аид гәрар Гурана аид гәрар кимидир. Әҝәр јахшылыг, бәрәкәт нијјәти илә јазылыбса, онда гадаған јохдур. Онун јазылмасы нијјәти, дәрс үчүн јахуд бәрәкәт үчүн, билаваситә бу ајәләри јазанда нәзәрдә тутулур. Әҝәр Гурандан парчалар өзү үчүн вә јахуд башгасы үчүн һавајы јазылыбса, онда јазанын нијјәти нәзәрә алыныр, әҝәр пула јазылыбса, онда јазмаға хаһиш едәнин нијјәти нәзәрә алыныр.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 149.

Өзҝәсинин борҹуну өзбашына өдәјән адам борҹлудан онун әвәзини тәләб едә биләрми?

Әҝәр шәхс борҹлунун атасы вә ја бабасы олмадан ондан иҹазәсиз онун борҹуну версә, о, борҹлудан әвәз тәләб еләјә билмәз, һәтта әҝәр онун тәләб етмәк нијјәти вар идисә. О ки галды ата вә бабаја, онлар гајтармағы тәләб едә биләрләр, әҝәр оғлунун јахуд нәвәсинин борҹуну гајтармаг нијјәти илә верибләрсә. Борҹу верән ону гајтармағы тәләб едә биләр, әҝәр борҹлу о шәртлә борҹуну өдәмәјә иҹазә верибсә ки, вериләни о гајтараҹагдыр вә ја да белә шәртсиз, вә әҝәр өдәјән, онун борҹуну верәрәк өзүндән јахшы иш ҝөрмәјә нијјәт етмәјибсә.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 5, с. 276.

Азан вә игамәтдән сонра салават вә мүәјјән дуа охумаг арзуолунандырмы (сүннәдирми)?

Һәм мүәззин, һәм дә азан вә ја игамәт ешидән һәр кәс үчүн онлар битәндән сонра Пејғәмбәрә ﷺ хејир-дуа етмәк арзуолунандыр (сүннәдир). Һәм дә салаватдан сонра бу дуаны охумаг сүннәдир:

“Әллаһуммә рәббә һәзиһи-ддавәти-ттәммәһ, вәссаләтил-гаимәһ, әти сејјидәнә Муһәммәдәнил- вәсиләтә вәл-фәзиләһ. Вәб-әсһу мәгәмә-ммәһмудәни-лләзи вәәттәһ”. Азандан сонра салават вә дуа охумағын арзуолунмасына дәлил кими илаһијјатчылар Пејғәмбәр ﷺ һәдисини ҝөстәрирләр, ону Ҹабир ибн Абдуллаһдан “Сәһиһдә” Имам әл-Бухари ҝәтирмишдир ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир: “Намаза дәвәт ешидиб салават вә (јухарыда ҝөстәрилән) дуаны охујана Ахирәт ҝүнүндә мәним мүдафиәм олаҹагдыр”. Шәфии мәзһәбинин илаһијјатчылары салават вә јухарыда ҝөстәрилән дуаны азанла аналоҝија үзрә һәмчинин игамәтдән сонра охумағы арзуолунан һесаб етмишләр.

МӘНБӘ:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 8885-8886.

Сәһиһ Мүслим, № 384.