СУАЛЛАРЫНЫЗ
Гадынлар гәбристана ҝедә биләрләрми?
Гәбристанлара ҝетмәк кишиләр үчүн арзуолунан (сүннә) вә гадынлар үчүн арзуолунмаздыр, дини ҝөстәришләрә риајәт едәрәк пејғәмбәрләрин, илаһијјатчы алимләрин, өвлијаларын (мөминләрин) вә јахын гоһумларын мәзарлары мүстәсна олмагла. Бундан әлавә, онларын гәбирләрини зијарәт етмәк гадынлар үчүн арзу олунан һесаб олунур. -Нәзәрә алмаг ваҹибдир ки, гадына әринин вә ја диҝәр мәһрәмин (јахын гоһум, мәсәлән: ата ја гардаш кими) мүшајиәти олмадан јашајыш мәнтәгәсиндән кәнарда јерләшән гәбристанлара ҝетмәк гадағандыр.
Имам Мүслимин нәгл етдији һәдисдә дејилир ки, Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Гәбристанлыглара ҝедән гадынлары Аллаһ ләнәтләмишдир”. Анҹаг бу һәдис о шәхсләрә аиддир ки, бәзи гадынлара хас олан ағы демәк, ағламаг вә шивән етмәк үчүн гәбристана ҝедирләр. -Әл-Һафиз Ибну Һәҹәр белә һесаб едир ки, гадынлар мәзарлара ҝетмәсә јахшыдыр, әҝәр бурада фитнә јохдурса, әҝәр варса – гадағандыр. Алимләрин әксәријјәти бу фикрин тәрәфдарларыдырлар, чүнки о, Әнасдан нәгл олунан һәдислә әсасландырылмышдыр. Орада дејилир ки, Пејғәмбәр ﷺ өз мәрһум гоһуму үчүн бәркдән ағлајан гадынын јанындан кечирмиш. “Аллаһдан горх вә дөз!”, - дејир ки о, гадын фәрјадыны кәссин. Онун гәбристана ҝәлмәси һаггында Пејғәмбәр ﷺ сусур, бу да о демәкдир ки, бу һәрәкәти о, тәгдир едир. Мәлумдур ки, писләнилмәли бир шеј ҝөрәндә Пејғәмбәр ﷺ һеч вахт сусмазды. Демәли, әҝәр гәбристана ҝетмәк гадаған олсајды, онда Пејғәмбәр ﷺ бу гадыны мәзәммәт едәрди. Мүслимдән нәгл олунан һәдис дә бу фикри мөһкәмләндирир. Орада дејилир ки, Аишә өз гардашы Абдурәһманын мәзарыны зијарәт едәндә ондан сорушурлар: “Мәҝәр Пејғәмбәр гәбристана ҝәлмәји гадаған етмәјибми?” О, ҹаваб верир ки, әввәл гадаған варды, сонра исә иҹазә ҝәлди.
Ислама ҝөрә атанын нә вахтса бағышладығы (әфв етдији) һәдијјәни (телевизору) вә пул борҹуну ҝеријә тәләб етмәјә һаггы вармы?
Әҝәр әҹдад (јәни ата, ана, баба, нәнә вә бөјүк нәслин диҝәр нүмајәндәләри) сизә телевизор бағышлајыбса, вә һәмин телевизор о вахтдан сиздәдирсә, онда бу сөзләри: “Мән ону ҝери ҝөтүрүрәм” вә и. а. дејәрәк ону гајтарыб ала биләр. Анҹаг тутарлы, әсаслы сәбәб олмадан о, буну еләмәсә јахшыдыр. Сәбәб сөзә гулаг асмамаг (итаәт етмәмәк) вә ја бу әмлакын ҝүнаһ кими ишләдилмәси ола биләр.
Әҝәр һәдијјә олунмуш вә ја верилмиш әшја (бизим һалда телевизор) нәсилдән башга саһибә кечибсә, онда әҹдадын ону ҝери гајтармаг һүгугу јохдур, һәтта әҝәр сонралар бу шеј әввәлки саһибинә гајытса да. О ки галды икинҹи суала, сизә бағышладығы (әфв етдији) борҹу тәләб етмәјә атанын һаггы јохдур, вә сиз ону гајтармалы дејилсиниз.
Мәнбә: Фәтһ әл-мүин, с. 138-139.
Гоншум вә бир дәстә адам арасындакы мүнагишә нәтиҹәсиндә травма (хәсарәт) алмышам (онларын арасына ҝирәндә мәни вурдулар). Һәким чәнә сынығы вә јерини дәјишмә диагнозу гојду. Ислама әсасән мән онлардан нә тәләб едә биләрәм?
Сизин һалда бу шикәстлликләрин һәр биринә, јәни чәнәнин сынмасы вә јерини дәјишмәсинә ҝөрә беш диши дәвә (маја) дәјәри (баһасы, гијмәти) мигдарында ҹәримә һаггы гојулур, мәһз: бир јарым үчиллик диши дәвә, бир јарым дөрдиллик вә ики боғаз дәвә. Демәли, он диши дәвәнин баһасыны тәләб етмәјә һаггыныз вар: үч үчиллик, үч дөрдиллик, дөрд боғаз дәвә, онларын төрәјиб артдығы јахын јердә.
Мәнбә: Минһаҹ әт-талибин, с. 475. Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әшШирванинин субшәрһләри илә), ҹ. 8, с. 415-459.
Беш намаз рәкәтинин мүәјјән мәһдудлашдырылмасынын һикмәти (фәзиләти) нәдир?
Һәгигәтән, Аллаһ Адәми ики шејдән јаратмышдыр: бәдән вә руһдан. Аллаһ сәһәр намазында ики рәкәт гылмағы бујурмушдур: биринҹи рәкәт, бәдәнә миннәтдарлыг ифадәси, икинҹи рәкәт исә – руһа ҝөрә миннәтдарлыг. Аллаһ Адәмин бәдәнини дөрд шејдән јаратмышдыр: су, торпаг, од вә күләк. Бу немәтләр үчүн тәшәккүрә (миннәтдарлыға) ҝөрә сонра О, ҝүнорта, ҝүнортадан сонракы вә ҝеҹә намазларында дөрд рәкәт гылмағы бујурмушдур. Һабелә Аллаһ Адәмин (әҹдадымызын) бәдәниндә үч гијмәтли шеј јаратмышдыр: ағыл (идрак) үрәк вә инам (иман) вә бу үч гијмәтли дәјәрә миннәтдарлыг, тәшәккүр едәрәк ахшам намазында үч рәкәт гылмағы бујурмушдур. Мәнбә: “Фәтәва әл-Хартигуни”, с. 46. Мүәллиф: Дағыстанын нүфузлу илаһијјатчы алими Мүһәммәд ибн Әһмәд әл-бәдәви.
Саһиби утандырылыб алынмыш әмлака даир гәрар неҹәдир?
Психоложи тәсир ҝөстәриб вә ја манипулјасија (кәләк, һијлә) илә алынмыш мал, әмлак һарамдыр (јасагдыр). Алимләр дејирләр ки, белә әмлак, мал ҝүҹлә, зорла алынмыш һесаб олунур. Әҝәр биз дәгиг билирик ки, кимсә утанмағындан (хәсис ҝөрүнмәмәк үчүн вә и. а.) нәсә верир, буну алмаг гадағандыр. Мәсәлән, әҝәр шәхс билирсә ки, онларла јемәјә тәклиф едән адамлар ону стола утанмагдан, сыхылмагдан дәвәт едибләр, онда бу јемәк онун үчүн јасагдыр (һарамдыр).
Мәнбә: Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 3, с. 6.
Ганы донор кими вермәјә иҹазә вармы?
Мүсәлманын һәјатыны хилас етмәк үчүн ганыны донор кими вермәк үмуми, еллик вәзифәдир (фәрд әл-кифајә), чүнки ган – инсана һәјат кими лазым олан ҹанлы тохумадыр. Ону сәнаје јолу илә јенидән һасил етмәк мүмкүн дејил – ганын јеҝанә мәнбәји башга адамдыр.
Ган вермәјә изин вар, вә ону верән әвәзинә мүкафат алыр. Анҹаг нәзәрә алмаг лазымдыр ки, әслиндә ганы сатмаг һарамдыр, чүнки о, натәмизләрә (нәҹасәтә) аиддир. Лакин ганкөчүрмәјә еһтијаҹы оланлара ганы бағышламаг вә вермәк һүгугуна изин вар, һәтта әҝәр донор бунун әвәзинә пул алса да. Гејд: -Гејд етмәјә дәјәр ки, диндән, мәзһәбдән асылы олмајараг, башга дин нүмајәндәләринә дә донор ганы вермәјә иҹазә вар.
Мәнбә: Ниһајәт әл-мәтләб, ҹ. 2, с. 518. Әл-мәҹму шәрһ әл-мүһәззәб, ҹ. 19, с. 285.
Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 4, с. 280-283.
Шәрһәл мәнһәҹ әл-гәвим, ҹ. 1, с. 124. Һашијә әл-бүҹәјрәми, ҹ. 2, с. 177.
