СУАЛЛАРЫНЫЗ

ВəФaт eтмиш бир aдaмын вaриси oнун бурaxдығы Фəрз oруҹлaры өдəјə (гəзa eдə) билəрми?

Бу мəсəлə илə бaғлы aшaғыдaкылaры гeјд eтмəк oлaр: Рaмaзaн aјынын oруҹуну үзүрлү сəбəбдəн (xəстəлијə вə.с ҝөрə) тутa билмəјиб, oну өдəмəјə вaxт тaпмaдaн өлмүш бир шəxсин oруҹунун əвəзи вeрилмир. Бунун үчүн ҹəримə өдəнилмир вə Уҹa Aллah гaршысындa ҝүнahы јoxдур.

Бир шəxс (сəбəбли вə јa сəбəбсиз) oруҹу тəрк eдиб oну тутмaғa вaxт тaпмaмыш нөвбəти Рaмaзaндaн əввəл вəФaт eтмишсə, бeлə haлдa, вaрис (вə јa вaрисин иҹaзə вeрдији шəxс) oнун aдынa oруҹу гəзa eдə билəр.. Бир шəxс oруҹуну бурaxыб, oну гəзa eтмəдəн (гəзa eтмəјə Фүсəти oлa-oлa) нөвбəти Рaмaзaн aјынын бaшлaнмaсындaн сoнрa вəФaт eдəрсə, бeлə oлaн haлдa дa вaриси oнун oруҹуну гəзa eдə билəр. Бу зaмaн ҝeҹикдирилмиш oруҹa ҝөрə, oнун əмлaкындaн həр oруҹ үчүн бир муд (576 грaм тaxыл) өдəнилмəлидир.

Гeјд:

Дaha сəhиh бир Фикрə, бир ҝүндə oтуз нəФəр eјни вaxтдa вaрисинин иҹaзəси илə вəФaт eтмиш шəxсин oтуз oруҹуну гəзa eдəрсə, мəрhумун бир aјлыг oруҹу гəзa oлунмуш oлaр. Aллah əн јaxшысыны билир. ƏСAС: Минhaҹ əт-тaлибин, ҹилд 1, с. 77-78. Əл-мəҹму шəрh əл-муhəззəб, ҹилд 6, с. 368-371. Муғни əл-мүhтaҹ, ҹ.2, с. 176.

Гашларына ҝөзәл форма мәгсәдилә мүсәлман гадын онларын рәнҝини зәифләшдирә биләрми?

Түкләрин солғунлашдырма просудурасынын өзү косметолоҝија саһәсиндә јенилик һесаб олунур. Кечмишдә мүсәлман гадынлар белә шеј еләмәмишләр, буна ҝөрә дә Ислам Һүгугу (фигһ) мәнбәләриндә бу суала бирмәналы ҹаваб јохдур. Түкләрин солғунлашмасына мүхтәлиф үсулларла наил олурлар.

1)Гашларын рәнҝсизләшдирилмәси. Онун нәтиҹәсиндә түкләрин рәнҝи үз дәрисинин рәнҝинә охшајыр. Сонра бураја тату едирләр. Бу үсул бирмәналы сурәтдә гадағандыр вә Исламда татуја јасаг олдуғу үчүн ҝүнаһлы сајылыр.

2)Гашларын визуал (ҝөрүлән) назикләшдирилмәси вә (ја да) онлара ҝөзәл форма вермәк үчүн онларын јухары вә ашағы тәрәфләринин рәнҝсизләшдирилмәси.

3)Сонрадан макијаж үчүн ади карандашла гаш формасында шәкил гојмаг үчүн гашларын там рәнҝсизләшдирилмәси. - Сонунҹу ики үсул Ислам һүгугу алимләри арасында мүзакирә мөвзусудур. Вә гашларын назикләшдирилмәси мәгсәдилә онларын коррексијасы (дизәлдилмәси) үзүндән бәзиләри рәнҝсизләшдирмәни «аттанмис» гырпыб чыхартма илә мүгајисә едирләр ки, бу да өз нөвбәсиндә иҹазәли дејил, әрдә олан гадынлардан башга әринин изни илә. Бир һалда ки, рәнҝсизләшдирмәјә бирмәналы гадаған јохдур, бу проседура өз әсасында иҹазәли галыр. Бу гәрары түкләри гара рәнҝдән савајы башга рәнҝә бојамаға иҹазә илә мүгајисә етмәк олар. Илаһијјатчы алимләрин рәјинә ҝөрә, гашларыны сары рәнҝә бојамаг јалныз матәмдә (јасда) олан гадына гадағандыр.

Демәли, галан гадынлар үчүн бу манипулјасија (һијлә) изинлидир. Беләликлә, бу мәсәләјә даир һүгуги гәрар бу манипулјасијаја һансы гадынларын әл атмасындан асылы олараг фәргләнир. Белә ки, әҝәр әрдә олан гадын јалныз әринә ҝөзәл ҝөрүнмәк үчүн солғунлашдырырса, вә бунунла белә өз ҝөзәллијини һамыја ҝөстәрмирсә, онда буна бирмәналы иҹазә вар. Диҝәр һалда бу гадағандыр, чүнки о, кәнар кишиләри јолдан чыхаран ҝөзәллик нүмајишинә бәрабәр тутулур. Аллаһ исә даһа јахшы билир. ӘСАСЛАНДЫРМА: Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 406. Фәтһ әл-бәри, ҹ. 10, с. 378. Һашијә әл-гәлјүби, ҹ. 4, с. 45. Һашијә әш-ширвани, ҹ. 2, с. 127.

Сары, нарынҹы ја да гырмызы рәнҝли палтар ҝејмәк олармы вә палтар рәнҝинин сечиминдә Исламда һансы мәһдудијјәтләр вә төвсијәләр вар?

Үмумијјәтлә, палтар рәнҝинин сечиминдә Ислам адамлары мәһдудлашдырмыр, буна ҝөрә дә һәр рәнҝдә палтар ҝејмәк олар, зәфәран бојадыҹысы илә рәнҝләнмиш палтар истисна олмагла. Лакин бу мәһдудијјәт јалныз кишиләрә аиддир. Демәли, гадынлар палтара сарынарынҹы чалар верән зәфәран бојадыҹысы илә рәнҝләнмиш ҝејә биләрләр. Бәзи алимләр һесаб едирләр ки, зәфәран бојадыҹысы илә рәнҝләнмиш палтары ҝејмәк кишиләр үчүн јахшы дејил.

Кишиләрә ади сафлор (ҹәнубда битән от битки вә ондан һасил едилән боја) бојадыҹысы илә рәнҝләнмиш палтар ҝејмәк арзу олунмур, даһа исә, бәзи алимләрин фикринә ҝөрә, тәмиз гырмызы палтар ҝејмәк арзу олунмур. Һабелә ҹинсиндән асылы олмајараг һәмишә гара рәнҝли палтар ҝејмәк төвсијә олунмур.

О ки галды палтар рәнҝинин сечиминә, онда кишиләр вә гадынлар ағ палтар ҝејсәләр јахшыдыр. Һабелә бәзи илаһијјатчылар јашыл рәнҝи үстүн һесаб етмишләр, чүнки бу, Ҹәннәт сакинләринин палтарларынын рәнҝидир.

Гејдләр:

- Гадына кәнар кишиләрин нәзәрини өзүнә ҹәлб едән ала-бәзәк (рәнҝбәрәнҝ) палтарда чыхмаг олмаз. - Кишиләрә ја да гадынлара онларын јашадығы јердә әксәрән мүгабил ҹинсин ҝәздирдији палтары ҝејмәк олмаз. - Рәнҝи кафирләр үчүн сәҹијјәви олан палтары ҝејмәк төвсијә олунмур. Даһа доғрусуну Аллаһ билир. ӘСАСЛАНДЫРМА: Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әл-Күрди вә имам әшШирванын субшәрһләри илә), ҹ. 3. с. 34-36. Һашијә әл-ҹәмәл, ҹ. 3, с. 523. Әл-мәвсүә әл-фигһијә әл-күвејтијә, ҹ. 6, с. 132-135.

Һансы һалларда анд ичмәк олар, һансы һаллар јох? Вә анды позмаг олармы?

1)Фәрз һәрәкәти иҹра етмәк ја да гадаған олмушу еләмәмәк анды вермәк саваб, Аллаһын хошуна ҝәлән ишдир. Белә анды позмаг гадағандыр, әҝәр позсан, онда ҹәримә (кәффарәтүл-јамин) вермәк лазымдыр.

2)Фәрз һәрәкәти гојмаг ја да гадаған олмушу јеринә јетирмәк анды вермәк јасагдыр. Белә анды позмаг вә ҹәримә вермәк лазымдыр.

3)Арзуолунан һәрәкәти етмәк јахуд арзуолунмазы еләмәмәк анды вермәк саваб ишдир. Белә анды позмаг јахшы дејил, әҝәр позсан, онда ҹәримә вермәк лазымдыр.

4)Арзуолунан һәрәкәти етмәмәк ја да арзуолунмаз һәрәкәти етмәк анды вермәк јахшы дејил. Белә анды позмаг олар вә ҹәримә вермәк лазымдыр. 5)Иҹазәли иши ҝөрмәк ја да ҝөрмәмәк анды вермәк, мәсәлән, мүәјјән јемәји јемәмәк, арзуолунмаздыр, демәли белә анды позмаг јахшыдыр вә ҹәримә вермәк лазымдыр. Лакин белә анды вермәк саваб ишдир, әҝәр буну динлә бағлы хош нијјәтлә етсән, мәсәлән, сәһабәләрә бәнзәмәк үчүн онларын ҝејмәдији мүәјјән палтары ҝејмәмәк анды вермәк, демәли белә анды позмаг да јахшы дејил, әҝәр позуларса, онда ҹәримә вермәк лазымдыр. Лазым оланда, мәсәлән, өз доғру нитгини тәсдиг ја да тәрифләмәк јахуд да мәһәкәмә просесиндә һаглы олдуғуну сүбут етмәк үчүн, изин вар.

Гејд:

Ҹәримә ашағыдакы гајдада өдәнилир: 1)Он јохсулун һәрәсинә ән азы бир мүдд (576 гр.) буғда верәрәк онлары једиртмәли ја да һәрәсинә нәсә палтардан вермәли, нимдаш (ҝејилмиш) дә олар. Һәмчинин ушаг палтарыны бөјүјә вә әксинә, киши палтарыны гадына вә әксинә вермәјә дә иҹазә вар. Гадын јајлыглары, киши арагчынлары вермәк кифајәт едәр. Ајаггабы, сәндәл, нәләјин, ҹораб вермәк олмаз. 2)Әҝәр јухарыда дејиләнләри јеринә јетирмәјә имкан јохдурса, онда үч ҝүн оруҹ тутмаг лазымдыр, мүтләг дејил далбадал, анҹаг арзу олунур. Даһа јахшысыны Аллаһ-тәала билир.

ӘСАСЛАНДЫРМА: Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 10, с. 13.

Там дәстәмаз алмалы олан кәсә азана ҹаваб вермәјә иҹазә вармы? Вә дәстәмазсыз Аллаһы зикр етмәк гәрары неҹәдир?

Там дәстәмазсыз азана ҹаваб вермәјә изин вар, чүнки дәстәмаз Аллаһы зикр етмәјин шәрти дејил, вә кичик ја да там дәстәмазсыз зикр, дуа етмәјин арзуолунмазлығы јохдур. Даһа доғрусуну Аллаһ билир, ӘСАСЛАНДЫРМА: Һашијә әш-ширвани, ҹ. 1, с. 472.